Diſtin. XXIX.Qō I.

tertio de anima: oportet ea eē proportionata virtuti eiusſicut organa corporalia ſūt proportionata virtuti motiuevnde que ex primis principijs cōcludi nō poſſunt naturale lumen intellectus excedūt. huiuſmōi autē ſunt ea quefidei ſūt ⁊ futura cōtingentia ⁊ huiuſmodi. ⁊ ideo horumverorum cognitio ſine lumine gratie gratis date haberinon poteſt: ſicut eſt lumen fidei: ⁊ etiā prophetie ⁊ aliquidhuiuſmodi. Si autem loquamur de illis veris que naturali ratione proportionata ſunt: ſciendum eſt ꝙ circa hoceſt duplex opinio. Quidam enim dicunt. vt ſupra dictumeſt ꝙ ītellectus agens eſt vnus oīum: intellectum agentēdeuꝫ eſſe dicētes: ⁊ cum ītellectus agēs ſe habeat: hoc modo ad ītelligibilia: ſicut luciduꝫ ad viſibilia: volūt ꝙ ſicutnō poteſt videri aliquid viſibile niſi per emiſſioneꝫ raducorporalis: ita nō poſſit ītelligi aliqd̓ ītelligibile ſine nouaemiſſiōe radij ſpiritualis: ꝗ ē gratia gratis data. Sed hecpoſitio ꝯueniēs nō eſt. vt ſupra dictum eſt. nō enim ītellectus agēs eſt aliqua ſub̓a ſeparata: vl̓ deus: vt quidā theologi dicūt: vel ītellectiua vt plures philoſophorum. vt ſupra dictum ē: ſꝫ naͣlis virtus ipſius rōnalis aīe: nec tamenoporteret hac poſitiōe ſuppoſita vt ſemꝑ noua īfuſio gratie fieret ī cuiuſlibet veri cognitiōe: eo ꝙ īfuſio ⁊ emanatio ſpūaliū donorū nō eſt ſucceſſiua per modū motus: ſꝫ ēfixa: ⁊ ꝑmanēs. vn̄ ẜm vnā irradiationē ſpiritualeꝫ ītellectus poſſibilis ad oīa ſibi proportionata cognoſcenda ꝑficeret̉. Alioꝝ vero opinio eſt ꝙ ītellectus agēs ſit quedaꝫpotētia aīe rōnalis. ⁊ hec ſuſtinēdo nō pōt rōnabiliter poni ꝙ oporteat ad cognitioneꝫ veri talis de quo loquimuraliquod aliud lumen ſuperinfundi. Quia ad hoc verū intelligēdum ſufficit recipiēs ſpeciē ītelligibilē: ⁊ faciēs ſpeciē eſſe ītelligibilē in actu: ⁊ vtrūqꝫ ē per virtutē naͣlē ipſius aīe rōnalis niſi forte dicat̉: ꝙ ītellectus agēs inſufficiens ē ad hͦ: ⁊ ita naͣ hūana alijs īperfectior eēt que nō ſibiſufficeret in naturalibus operatiōibus. Et ideo dicēdū ēꝙ hec vera ſine oī lumine gratie ſuꝑaddito ꝑ lumen naͣleintellectus agentis cognoſci poſſunt.dicendū ꝙ ſicut deus operat̉ in naͣ etAd primuꝫ ꝯtinet virtutē nālē: ita ēt oꝑat̉ ī ītellectu ⁊ continet virtutem ītellectiuam. vnde ſicuti nullumopus naturale eſt niſi ī deo: ſicut ī continente nec ambulatio. nec aliquid huiuſmōi: ita etiam nec cognitio veritatiseſt niſi ī ſpū ſancto qui ī ītellectu operat̉: ⁊ ip̄uꝫ cōſeruat¶ Ad 2ᵐ dicēdū ꝙ ſicut ibidē ī glo. exponitur: pro tātodr̄ eis deus reuelaſſe: quia naͣlem rōnem eis dedit: ⁊ creaturas cōdidit ī ꝗbꝰ maieſtas creatoris cognoſci poterat: ⁊nō ꝑ aliqd̓ lumē gratie naͣli lumini ſuperadditum. ¶ Adtertiū dicēduꝫ ꝙ ſicut dicit Aug. ī pͥmo de doctrina xp̄iana: ille ꝗ docet ſil̓is eſt ei qui mouet digitū ad aliꝗd oſtendēdum. vnde ſicut hō pōt exterius mouere digitū vt aliquid oſtēdat nō autē pōt ꝯferre virtutē viſiuam per quāille qui docet̉ doctrinā viſibilē aduertat: ita etiaꝫ pōt hōexterius v̓ba ꝓferre que ſūt ſigna veritatis. nō tn̄ veri intelligēdi v̓tutē p̄bere q̄ a ſolo deo ē. ꝓ tāto. ergo dr̄ ipſe ſolus deus docere: qꝛ vim ītelligēdi ī nobis ꝯtinet ⁊ cauſat:nō ex hoc ꝙ ī qͣlibet cognitiōe v̓itatis nouū lumē gr̄a ſuꝑinfundat: qͣliter autē diuerſimode deus angeli ⁊ hō docere dn̄r dictum ē ſupra di. 9. ¶ Ad qͣrtū dicendū: ꝙ ipſumlumē ītellectus agētis eſt quedam irradiatio prime lucisẜm ꝙ Dio. 4. capl̓o de. di. no. dicit ꝙ oēs bonitates ī creaturis participate ſūt quidam radij diuīe bonitatis. ⁊ ideonō oportet ꝙ huic irradiatiōi aliud lumē ſuperaddaturhis que naturali ratiōi ſūt ſubdita. ¶ Ad quintum dicendum ꝙ ipſe deus eſt cauſa cuiuſlibet noſtre cognitōis: nōtn̄ oꝫ ꝙ hͦ fiat ꝑ īfluxū alicuius gr̄e: ſꝫ ꝑ īfluxū naͣlis luminis: qd̓ ꝗdē lumē ab ipſo ē. ¶ Expoſitio textus.

Diſtin. XXIX.T ſineʰªc credāt hoīem poſſe facere oīadei mandata ⁊c̄.) Intelligebāt vtſimpl̓r impleri poſſint ẜm ꝙ ſūt efficacia ad vitam eternaꝫ promerēdaꝫ. (Ad hoc tamē iuuāEte nos per ſuaꝫ legē ⁊c̄.) Ex hoc patet ꝙ Pelagius ponebat eoꝝ que in lege ſunt aut que ad fideꝫ pertinent cognitionē a nobis habere nō poſſe per naturalē virtutē ratōis: ⁊ ī hoc recte ſentiebat. Recte a mortalibꝰ viui n̄ poteſt ⁊c̄.) Ut ītelligatur rectitudo que ē neceſſariaad opus meritoriū: nec tamē ſequit̉ ſi hͦ nō poteſt hō ſinegratia ꝙ nō poſſit cauere tranſgreſſionem futuram: ſicutpelagius videbatur arguere ex vno aliud volens concludere. Id eniꝫ ꝯtra manicheos dixit ⁊c̄.) Uidetur ꝙ hecreſponſio nihil valeat: quia dictuꝫ Augu. ⁊ ſi obuiet poſitioni iſtorum: nihilominus poteſt cōfirmare poſitionemquā pelagius aſtruere videbat̉. ⁊ vr̄ ꝙ obuiet ꝑ rōnē eādēSed dicēdum ꝙ nō ſequitur: quia opinio manichei eratꝙ volūtas erat determinata ad vnū faciēdū: qd̓ ſi eēt abea rō culpe ⁊ laudis ⁊ vituperij auferretur: ſicut ab illis q̄agunt per neceſſitatem nature: ſed ꝙ fides catholica ponit hoīem non poſſe ſe a peccato liberare: qd̓ incurrit velper actum proprium vel per originē viciatum: non eſt exdeterminatione volūtatis ad vnum: ſꝫ ex eius inſufficiētia ad ꝑ ſe acquirēdū illud ſine quo a peccato liberari nōpoteſt: nec diuina mādata implere ꝑfecte ſine gratia. Unde n̄ eodē modo auctoritas Aug. vtriqꝫ obuiat. In poteſtate quippe hominis ⁊c̄.) Sciēdū ꝙ īmutatio volūtatisin melius dupl̓r poteſt ītelligi vel ẜm bonitatē ciuilem: ⁊ſic hō ꝑ poteſtateꝫ naturalē quā a deo accepit: pōt voluntatē mutare ī melius: ſicut ī p̄dicamētis dr̄ prauus ad meliores exercitatiōes deductus: ⁊ doctrinas ꝑficiet vt melior ſit: vl̓ ẜm bonitatē gratuitā. vt .ſ. acꝗrat gr̄am quā prius nō habuit: ⁊ hͦ nō poteſt ex poteſtate naͣli: ſed ex ptātegr̄e ꝑ quā meret̉ gr̄e augmētum ⁊ ꝯſumationem.¶ Utꝝ hō ante pctm̄ eguerit gr̄a operāte ⁊ cooperāte. ⁊ ꝙ operate ⁊ cooperante gr̄a eguerit:ſꝫ operāte nō eguit ſecūdum omnem modumquo ipſa operatur. ¶ Diſtin. XXIX.Oſt hec cōſiderandū ē: vtꝝ hō ante pctm̄ eguerit gr̄a operāte ⁊ cooperāte. Ad qd̓ breuiter dicimꝰ: ꝙnō cooperāte tm̄: ſꝫ etiam operāteA gr̄a indigebat: nō quidē ẜꝫ oēꝫ operandi modū operātis gr̄e. Operat̉ .n. liberādo⁊ p̄parando volūtateꝫ hoīs ad bonū. Egebatitaqꝫ hō ea: nō vt liberaret volūtatē ſuā q̄ peccati ſerua nō fuerat: ſꝫ vt p̄pararet ad volēdū efficaciter bonū qd̓ ꝑ ſe nō poterat: non .n. poteratbonū mereri ſine gr̄a. vt Aug. in ench̓. euidenter tradit. Illā inꝗt īmortalitatē in qͣ poterat nōmori naͣ hūana ꝑdidit ꝑ li. ar. Hāc vero in qͣ nōpoterit mori acceptura ē ꝑ gr̄aꝫ: quā fuerat ſin̄peccaſſꝫ acceptura ꝑ meritū qͣꝫuis ſine gr̄a. nectūc vlluꝫ meritū eē potuiſſet: qꝛ ⁊ ſi peccatuꝫ inſolo erat arbitrio cōſtitutū: n̄ tn̄ iuſticie habēdevel retinende ſufficiebat lib. arbi. niſi diuinumpreberetur adiutoriū. Ecce his verbis ſatis on̄ditur ꝙ ante peccatum homo indigebat gratiaoperāte ⁊ cooperāte. Nō .nj. hēbat quo pedem