Qō I.Diſtin. XXV.
4
Diſtin. XXV.qetermīate ſe hēat ad bonū vel ad maluꝫ: qꝛ li. ar. per ſe inbonū ordinatū eſt: cum bonū ſit obiectū volūtatis: nec inmalū tēdat: niſi ꝓpter aliquē defectū: qꝛ app̄hendit̉ vt bonum: cū nō ſit volūtas: aut electio: niſi boni aūt apparētisboni: ⁊ iō vbi ꝑfectiſſimū eſt li. ar. ibi in malū tēdere nō p̄t:qꝛ imꝑfectū eſſe nō pōt: ſed hͦ ad lib̓tatē ar. ꝑtinet vt actionē aliquā facere vel nō facere poſſit: ⁊ hoc deo ꝯuenit: bona .n. que fac̄ pōt nō facere: nec tn̄ maluꝫ facere pōt. ¶ Ad3ᵐ dd̓m: ꝙ deꝰ oꝑat̉ in oībꝰ: ita tn̄ ꝙ in vnoquoqꝫ ẜm eiꝰ cōditionē vn̄ in rebꝰ naͣlibꝰ oꝑat̉: ſic̄ mīſtrās v̓tutē agēdi: ⁊ ſic̄peterminās naͣꝫ ad talē actionē. In libero aūt ar. hoc mōagit vt v̓tutē agēdi ſibi mīſtret: ⁊ ipſo operāte li. ar. agat: ſꝫtn̄ determinatio actionis ⁊ finis in ptāte li. ar. ꝯſtituit̉. vn̄remanet ſibi dn̄iuꝫ fui actꝰ: lꝫ non ita ſic̄ pͦ agēti. ¶ Ad 4ᵐdd̓ꝫ. ꝙ illud qd̓ eſt ad finē eſt duplex: quoddā .n. eſt diſtāsa fine: ⁊ quoddā eſt ꝯiūctū fini: vt pꝫ in gn̄atione naͣli. Im.perfectꝰ .n. calor qui eſt diſpō ad formā ignis: dū eſt in alteratione p̄cedēte nō ꝯiungit̉ ipſi fini: ſed caliditas vltima q̄eſt in termino alterationis ꝯiūgit̉ forme ſub̓ali: nec excludit̉ ꝑ eā: ita dico ꝙ quedā ordinata ſunt ad finē vltimumbtītudinis que ipſi fini ꝯiūgūt: vt videre amare ⁊ ho: ⁊ reſpectu hoꝝ erit ſempiterna ⁊ libera electio: nō aūt imꝑfectoꝝ que a fine diſtāt: vt fides: ſpes: ⁊ hȯ. ¶ Ad 5ᵐ dd̓m. ꝙqͣlitas alicuiꝰ eſt duplex: quedā ex habitu: ⁊ q̄dā ex naͣli cōplexione: ⁊ ẜm illā que eſt ex hītu vr̄ alicui finis talis qͣlieeſt ipſe. v̓bi gr̄a. ei qui hꝫ hītū luxurie vr̄ optimū delectabile venereū qd̓ eſt ẜꝫ ſil̓itudinē ſui hītꝰ: puta hoc qd̓ eſt hērev̓tuoſum hītuꝫ vel vicioſum eſt in ptāte nr̄a: ⁊ ꝯn̄r eiꝰ fieri.Sꝫ lꝫ naͣlis ꝯpl̓o nō ſit in ptāte nr̄a: tn̄ adhuc fieri eiꝰ eſt inptāte nr̄a: exquo talis cōplexio vel eiꝰ qͣlitas eſt ſolū diſpōfinis. ſed eiꝰ ꝙ eſt tales eſſe vel nō tales eſt in ptāte nr̄a: ꝗavel oꝑa cauſant hītū: ſic̄ in acꝗſitis: vel ſaltē ſunt diſpōnesad hītū: ſic̄ in īfuſis: qͣlitas aūt que eſt ex naͣli cōpl̓one noneſt ad hoc ꝙ faciat finē videri hō: ſed eſt ſic̄ diſpō ad illud:ſicut pꝫ in illis qui ex naͣli cōplexione ad luxuriā ꝓni ſunt:ꝙ nō oēs delectabile venereū ꝓſequunt̉: lꝫ eos ad hͦ quodāmodo naͣlis cōplexio īclinet. ¶ Ad 6ᵐ dd̓m. ꝙ ph̓s accipit volūtariū large: nō ẜm ꝙ dr̄ a volūtate: ſed ẜm ꝙ diuidit̉ ꝯͣ violētū. vn̄ cū violentū ſit cuiꝰ pͥncipiū eſt exͣ: volūtarium erit cuius pͥncipiū eſt intra: ⁊ inde eſt ꝙ aīalia q̄ mouent̉ ex ſeipſis motꝰ volūtarios hr̄e dicunt̉: nec tn̄ electionem hn̄t: aut volūtatē: ſicut ph̓s ibidē oſtendit: vn̄ nec lib.ar. ¶ Ad 7ᵐ dd̓m. ꝙ aīalia nō app̄hēdūt rōnē ꝯueniētis ꝑcollationē: ſed ꝑ quēdā naͣlē īſtinctū: ⁊ iō aīalia hn̄t eſtimationeꝫ: ſꝫ nō cognitionē: ſic̄ ēt hn̄t memoriā: ſed nō reminiſcentiā: qͣꝫuis oīa h̓ ꝑtis ſenſitiue ſint: ⁊ iō ex determīatiōenature actꝰ ſuos exercēt: nō aūt ex ꝓpria determīatōe agētis: vn̄ oīa eiuſdē ſpēi ſil̓es oꝑatōes faciūt: ſicut oīs araneaſil̓eꝫ facit telā: qd̓ nō eēt: niſi ex ſeipſis qͣſi ꝑ artē operātesſua oꝑa diſponerēt: ⁊ ꝓpter hoc in eis nō eſt lib. ar.¶ Utrum liberū arbitrium poſſit cogi.II.ſic ꝓcedit̉. vr̄ ꝙ li. ar. coO ſecundu) giponit. Qd̓ .n. īmutat̉Lab aliquo agente cogit̉ ab illo. ſed vt dicit glo.ad Ro. Deꝰ pōt īmutare volūtatē hoīuꝫ ī qd̓cūqꝫ voluerit. gͦ vr̄ ꝙ volūtas a deo cogipoſſit⁊ ita li. ar. ¶ Pͣ. omne agēs: qd̓ nō pōt al̓r oꝑari qͣꝫ ab altero ſibi determinat̉ cogit̉ ab illo: ſed li. ar. nō pōt al̓r oꝑariqͣꝫ deꝰ p̄ſciuit vel p̄deſtinauit. gͦ videt̉ ꝙ li. ar. a deo cogat̉.¶ Pͣ. v̓tꝰ ſuꝑior pōt cogere īferiorē: ſed in ordine vniuerſiquedā v̓tutes ſunt ſuꝑiores qͣꝫ lib. ar. ergo ip̄m cogere pn̄t.¶ Pͣ. intellectus eſt altior potētia qͣꝫ volūtas: ſed intellectus cogit̉ in demōſtrationibꝰ. vt ex 5º. meta. apparet. ergovr̄ ꝙ etiā volūtas ⁊ lib. ar. cogi poſſint. ¶ Pͣ. motꝰ inferiores regulant̉ ẜm motꝰ ſuꝑiores: qꝛ omne qd̓ non vniformi
ter ſe hꝫ regulat̉ ꝑ aliꝗd vniformiter ſe hn̄s: ſed motꝰ li. ar.maxime difformiter ſe hn̄t. ergo vr̄ ꝙ īdigeāt regulari peractiones vniformiter ſe hn̄tes. hō auteꝫ in naͣ nō ſunt niſimotꝰ celi. ergo per motꝰ ſyderū regulant̉ oꝑa lib. ar. ⁊ ꝑ eorum potētiā cogi pn̄t: qd̓ pꝫ ex hoc ꝙ aſtrologi per curſumſydeꝝ aliqͣ de oꝑationibꝰ lib. arb. ſubiectis p̄nuciāt. ¶ Pͣ.omne qd̓ vincit̉ ab aliquo cogit̉ ab illo: ſꝫ incōtinētes quiducunt paſſionibus vincunt. vt ex 7º ethi. pꝫ. ergo videt̉ꝙ lib. ar. cogi poſſit. ¶ Pͣ. difficilius eſt aliquē pͥuare oīnoſuo actu: qͣꝫ ſuum actu īmutare. ſed vſus li. ar. pōt per violētiam impediri: vt in freneticis pꝫ. ergo ēt videt̉ ꝙ per violentiam cogi poſſit ad aliꝗd agēdum.CON ITA. Qd̓ eſt neceſſariū nō eſt volūtariū: ſed li. ar.vt dicit Aug. cōtra Tulliū in lib. de ciui. dei.in rōne ſua voluntariū hꝫ: cum ſit facultas rōnis ⁊ volūtatis. ergo videt̉ ꝙ nō poſſit per neceſſitatē cogi. ¶ Pͣ. quicquid cogit̉ nō hꝫ dn̄iuꝫ ſui actꝰ: ſed ex hoc li. arbi. in nobisdr̄: ꝙ dn̄i ſumꝰ noſtroꝝ actuum. ergo videt̉ ꝙ hoc ſit ꝯtrarōnem li. ar. ꝙ cogatur.Reſpondeo dicēqbꝙ eſt duplex coactio. quedamſufficiēs que cōpulſio vocat̉: quedamv̓o inſufficiēs que vocat̉ impulſio. ¶ Sciendū eſt igit̉ ꝙin ꝑtibꝰ aīe quedā ſunt que cōpelli pn̄t: ſed dupliciter: quedam enim cōpellunt̉ ex ſubiecto: ſicut ille vires que ſuntorganis affixe: cum enim ſine organis oꝑationes hr̄e nonpoſſint cōpulſis organis ipſe v̓tutes ꝓhibent̉ vel cōpelluntur eaꝝ actibꝰ violēter extortis: quedā v̓o ſunt que ꝗdemſub̓o nō cōpellunt̉: qꝛ organis affixe ſunt: cōpellunt tamēob̓o: ſicut intellectꝰ: ipſe enim nō eſt actꝰ alicuiꝰ ꝑtis corporis: vt ph̓s dicit in 3º de aīa: ⁊ tn̄ demonſtrationis vi cogit̉.volūtas aūt neqꝫ ſub̓o cogi pōt: cum non ſit organo affixa:neqꝫ obiecto: qͣꝫtūcūqꝫ enim aliꝗd oſtēdat̉ eſſe bonū in poteſtate eius remanet eligere illud: vel non eligere. Cuiꝰ rōeſt: qꝛ ob̓m ītellectꝰ eſt veꝝ: ob̓m aūt volūtatis eſt bonum.Inuenit̉ aūt aliqd̓ veꝝ in quo nulla falſitatis apparentiaadmiſceri pōt. vt pꝫ in dignitatibꝰ. vn̄ ītellectꝰ nō pōt ſubterfugere quin illis aſſentiat. Simil̓r etiā īuenit̉ aliquodfalſum: qd̓ nullam veri apparētiā hꝫ. vt pꝫ in oppoſitis dignitatuꝫ. vnde illi nullatenus intellectꝰ aſſentire pōt. Similiter etiam ſi ponat̉ volūtati aliquod bonū qd̓ cōpletaꝫboni rōnē habeat: vt vltimus finis: ꝓpter quem oīa appetunt̉: nō pōt volūtas hͦ nō velle. vnde nullus nō poteſt nōvelle eē felix: aut velle eſſe miſer. In his aūt que ad finemvltimū ordinant̉ nihil īuenit̉ adeo malū: qn̄ aliqd̓ bonumadmixtū hēat: nec aliqd̓ adeo bonū qd̓ in omnibꝰ ſufficiat.vn̄ qͣꝫtūcūqꝫ oſtendat̉ bonū vel malum: ſemꝑ pōt adherere ⁊ fugere in ꝯͣriū rōne alteriꝰ qd̓ in ipſo eſt: exquo accipit̉ſi malū eſt ſimpl̓r: vt apparēs bonū: ⁊ ſi bonū eſſet ſimpl̓rvt apparēs malū: ⁊ inde eſt ꝙ in omnibꝰ que ſub electionecadut volūtas libera manet in hoc ſolo determinationemhn̄s ꝙ felicitatē natural̓r appetit: ⁊ non determinate in hͦvel illo: qͣꝫuis aūt cogi non poſſit: nihilominus tn̄ pōt inclinari ad agēdum aliꝗd per aliqͣs diſpōnes ⁊ habitꝰ: ex ꝗbuspnior efficit̉ ad eligēduꝫ alteram partem.ergo dd̓m. ꝙ deꝰ operat̉ in volūtateAd primum. in li. ar. ẜm eius exigētiā. vnde etiāſi voluntateꝫ hoīs in aliud mutet: nihilominus tn̄ hoc ſuaoīpotētia facit: vt illud in qd̓ mutat̉ voluntarie velit: ⁊ itacoactionis ratio tollit̉: al̓s eſſet cōtradictionis implicatio:ſi diceret̉ nolle illud in quod mutat̉: ⁊ cogi ad illud: quianeceſſitas coactionis volūtati ꝯͣria eſt. vt in 5º meta. ph̓usdicit. ¶ Ad 2ᵐ dd̓m. ꝙ diuina p̄ſciētia neceſſitatē lib. arb.nō imponit: qͣꝫuis hoc qd̓ p̄ſcitu eſt impol̓e ſit nō euenire: ⁊hoc quō eſſe poſſit in pͥmo lib. oſtenſum eſt. ¶ Ad 3ᵐ dd̓m.ꝙ ad actū li. ar. nulla v̓tꝰ eſt eo ſuꝑior niſi deus: qͣꝫuis forte
m 2