Capitulū VIIFo. XVI
XVI
dem arripuit. Hic enī maximus miſſus a gratiano in Britanniā: pictos ⁊ ſcotos inſulā curſanteſbello pluries ſuperauit. Qua victoria elatus: ⁊ vtquidam volunt militibus cogentibꝰ: in galliā trāſijt: ibiqꝫ omnibꝰ fauētibꝰ purpurā ſumpſit. Ubicū gratianus imꝑator eēt: ⁊ exercitū ac romanaslegiones negligeret: atqꝫ paucos ex alanis quosingenti auro ad ſe tranſtulerat: veteri ac romanomiliti p̄ferret: ac illoꝝ comitatu ſemꝑ vteret̉: adeovt nōnūqͣꝫ eodē habitu iter faceret: quā ob cauſāin ſe veteranoꝝ militū animos cōcitauit. Qd̓ īqͣꝫ maximus cōperit: cōſiderās iam adeſſe temꝑquo ſibi romanū vendicaret imperiū: multis barbarorū ac romanorum fretus auxilijs: aduerſusgratianū caſtra mouit. Qd̓ poſtqͣꝫ gratianus cōperit: ſubito eius aduentu perterritus: p̄cipue ciomnis eius exercitus ad maximū tyrannuꝫ acceſiſſet: cum in ytaliam vbi frater eius imꝑabat trāſire diſponeret: dolis maximi circūuentus: apulugdunum gallie vt quidam volunt occiſus eſtIgitur maximus occiſo gratiano facile totamgalliā occupauit: eāqꝫ partem que armorica nuncupatur: que mari occeano verſus occidentē adiacet britonibus: quorū opera his bellis que cortra duces gratiani vſus fuerat poſſidendā tradidit: que poſtea ab incolis britonibꝰ minor britannia nunc vſqꝫ nuncupatur. Maximus igit̉ occupatis gallijs: ad totius orbis imperiuꝫ aſpiranscū incredibili bellico apparatu contra valentinianum ad ytaliā traſire diſponit. Cuius aduētu cegnito valentinianus cū ſe imparem ⁊ numero militum ⁊ viribus cerneret: volūtarie reiecta ytaliain orientem cōſtantinopolim ad theodoſiū cōfugit. Et ſic occiſo Gratiano ⁊ fratre eius valētinisno fugato: occidentale imperium maximꝰ tyrannus obtinuit: et tota ytalia fere excepta vrbe roma partē maximi ē ſecuta.Eo autem impe .S. II.rante in gallia beatum Martinū ep̄m ſepiꝰ euocatū: receptūqꝫ intra palatiū multum honorabattotuſqꝫ cum eo ſermo de futuris: de fideliū gloriade eternitate ſanctorum erat. Et cum ad hunc ceteri cōueniſſent epiſcopi: ⁊ feda omniū circa principem adulatio notaretur: ſola ī martino apoſtolica auctoritas reſidebat. Nam ⁊ ſi pro aliquibusſupplicanduꝫ fuit: imꝑauit potius qͣꝫ rogauit. Sꝫ⁊ cōuiuium eius rogatus frequenter abſtinuit aſſerens ſe eius menſe nō poſſe eſſe participem: quicontra ſacramentum legitimos imꝑatores: vnuꝫvita alterū regno priuaſſet. Sed cum maximꝰ nōſponte ſe imperium ſumpſiſſe diceret: ſed impoſitam ſibi a militibꝰ imperij neceſſitatem armis defendiſſe: ⁊ nō alienam ab eo a dei voluntate videri: penes quem iam incredibili euentū victoria fuiſſet: nec vllus ex aduerſarijs niſi in acie occubuiſſet. Tandem victus Martinus ratione vel precibus ad conuiuium imperatoris venit: mirūimmodum gaudente imperatore ꝙ hoc impetraſſeAderant illuſtriſſimi viri euodius prefectus ide⁊ cōſul: qͦ nihil iuſtius vnqͣꝫ fuit: comites duo magni frater imꝑatoris ⁊ patruus. Mediꝰ aūt mar-
tini preſbyt̓ accubuerat. Ip̄e aūt beatꝰ p̄ſul ſellula iuxta regem poſita ſedebat. Ad mediū autemcōuiuij vt moris eſt pateram aureā regi miniſterobtulit. At ille ſancto admodū epiſcopo dare potius annuit: expectans atqꝫ ambiēs vt ab illiꝰ dextera ipſe poculum ſumeret. Sed martinus vbiebibit paterā preſb̓ro ſuo traditit: nullū extimansdigniorē qui poſſet bibere prius. Quod factū imꝑator ⁊ omnes qui aderant mirati ſunt: vt hocipſum ꝙ quaſi cōtempti erant eis cōplaceret. ¶ Etcū ad occupandā vrbē ⁊ reſiduū ytalie cum maximo exercitu ꝓperaret. b. Martinus ei predixitſi hoc attēptaret: paruo poſt tꝑe eū ꝑituꝝ: cū extimaret maximꝰ pͥmo eiꝰ aduentu eē victuꝝ qd̓ euenit: vt infra patebit. Ualentinianꝰ aūt cū conſtartinopolim ad theodoſiū cōfugiſſet: memor patriſ⁊ ftatris in ſe collata bn̄ficia: eum pr̄na pietate ſuſcepit. Et nō ſolū viuo ſeruauit fidē quā debebatverūetiā poſt mortē pulſū ſeruata eius imperatoria dignitate ipſa humanitate ⁊ gratia cōſolatusbone ſpei eſſe iuſſit.Theodoſius igi .S. IIItur iuſtis neceſſarijſqꝫ cauẜ ad bellū ciuile ꝑmotcū duobꝰ auguſtis fratribꝰ vnius int̓fecti vltiōeꝫalteriꝰ reſtitutōeꝫ ꝓcuraret: ſeſe aduerſus maxīmū tyrannū: ſola fide maior: ſed lōge minor vniuerſi apparatꝰ bellici cōꝑatione ꝓrupit. Quē cuꝫterribilē faceret illo ſucceſſus theodoſiꝰ tn̄ in anguſtijs curaꝝ ſuarū non ē lapſus ad curioſitatesſacrilegas: ſed ad iohānem in egypti heremo ꝯſtitutū: quē dei ẜuū prophetandi ſpū p̄ditum famacrebreſcēte didicerat miſit: atqꝫ ab eo victorie nūciū certiſſimū accepit. A cōſtantinopolitana igit̉vrbe digreſſus ⁊ oriētalibꝰ ꝑtibꝰ: cū totiꝰ orientisviribus theodoſiꝰ romā venit. Aqͥlegie tunc maximus victorie ſue ſpectator inſederet. Andragaſus āt dux ſūma belli admīſtrabat. Qui cū largiſſimis militū copijs aſtuto ꝯſilio oēs alpiū ac fluminū aditꝰ cōmunuiſſet: dū nauali expeditōe incautū hoſtē p̄uenire ⁊ obrue̓ parat: ſponte eadē q̄obſtruxerat clauſtra deẜuit atqꝫ marino itine̓ ireobuiā theodoſio parat. Sꝫ thedoſiꝰ t̓reſtri itinere feſtinās nemīe ſentiēte vacuas alpes intrauit.atqꝫ aqͥlegiā vbi maximꝰ cū ꝑuis copijs erat hoſtē illū magnū maximū truce ⁊ ab īmaniſſimis qͦꝫgermanoꝝ gētibꝰ tributa atqꝫ ſtipēdia ſolo t̓roreexigētē: ſine dolo ⁊ ꝯtrouerſia clauſit: cepit: ⁊ occidit. Andragaſus āt comes qͥ nauali expeditiōeincautū hoſtē p̄uenire ꝑauerat: cognita maximinece ac de cetero ſe theodoſio poſſe reſiſte̓ deſperās: p̄cipitio ſe e naui ī vndas dedit: ſicqꝫ ſubmerſus vitam finiuit. ¶ Ecce inquit Oroſius chriſtianis temporibus qualiter ciuilia bella cum vitarineq̄unt trāſigunt̉. Nā capta ē ciuitas: tyrannusbelli cōcitator occiſus. Ecce a ꝑte alia victus hoſtilis exercitus: atqꝫ ip̄o tyranno truculentior tyrāni comes Andragaſus ad mortē coactꝰ. tantediſſolute ac eluſie inſidie tāte apparatꝰ bellici ſūt⁊ tn̄ nullos dolos ſtruxit theodoſiꝰ: nullū gladiūde vagina extulit: ⁊ tn̄ formidoloſiſſimū bellū ſine ſanguīe vſqꝫ ad victoriā duoꝝ morte ꝯfectū ē.