Et legum
dei quo creatura rōnalis ius hꝫ immediatea deo aſſumere alias res inferiores in ſui vſum ⁊ ꝯẜuatōeꝫ pluribꝰ cōpetēs ex eqͦ. ⁊ inabdicabile ſeruata originali iuſticia. ſeu ītegritate naturali. Hoc mō habuit Adā dominium ſuꝑ volucres celi ⁊ piſces maris.¶ Deſcriberet̉ ꝓportionabilit̓ dn̄iū libertatis create ꝙ ē facultas ꝓpinqͣ reſultans exliberaliſſima ꝯdeſcēſione dei ſedonātis adagendū vel nō agendū cū aīa rōnali in ꝓductione ſuoꝝ actuū elicitoꝝ vel in eoꝝ ſuſpēſione ad finē ꝯſequēdebtītudinis ordinata¶ Porro qͥd ſit dominiū aliud fundatuꝫ ingra ſuꝑnaturali ſolū gratis data pōt apparere ꝯſiderāti naturā gr̄e talis ſic̄ dic̄ apl̓usꝘ ſpūs ꝓphetaꝝ ſubiecti ſunt eis. ⁊ fidesinformis facit miracula. ¶ Contractius tn̄locuti ſumus in pͥma ꝯſideratōe dū ptāteꝫeccl̓iaſticā deſcripſimus q̄ dominiū eccl̓iaſticū dici pōt. ¶ Preterea ciuile dominiumſeu politicū eſt dominiū pctī occaſione introductū. nō competēs pluribꝰ ex eqͦ retinibile ⁊ abdicabile ſeruata vel nō ſeruata charitate fundatū in legibꝰ ciuilibꝰ ⁊ politicisẜm qͣs pōt abdicari. vendēdo. donādo. negligēdo. ꝑmutādo. Un̄ ⁊ apud eccl̓aſticosinuenit̉ tale dominiū ſuo mō. Nec fundat̉in charitate nec in fide/ qm̄ apud infideles⁊ iniuſtos pctōres. iuſte manet tale dn̄iuꝫ.¶ Poſtremo tandē habito ſermone de iuſticia. de iure. de lege. de iuriſdictōe. de dn̄io loquamur aliqͥd de politia deſcribentes eamꝙ eſt cōitas ordinata ad finē aliquē ꝑfectūEſt aūt ordinatio vel ordo/ pariū diſpariūqꝫ reꝝ ſua vnicuiqꝫ tribuēs diſpoſitio. Cōuenit igit̉ ꝓrſus ordo cū iuſticia q̄ dat vnicuiqꝫ qd̓ ſuū ē. Propterea diuine fuit enunciatū ꝑ ꝓphetā ꝙ opus iuſticie ē pax. Curita? Plane/ qꝛ nihil aliud ē pax qͣꝫ ordīs trāquillitas. Hāc v̓o trāqͥllitatē ordinis facitiuſticia. ius ſuū vnicuiqꝫ tribuēs. qͣ in re dictū eſt. Iuſticia ⁊ pax oſculate ſunt. ¶ Politiaꝝ ꝟ̓o alia ē celeſtis. de qͣ nihil ad preſensAlia ē hūana duplex viatoꝝ. Una q̄ vulgato ⁊ appropͥato noīe dr̄ eccl̓aſtica. Altera ſecularis. Secularis aūt diuidit̉ ab Ariſtotile politizāte in tres. Quaꝝ pͥmā vocat regnum. Scd̓aꝫ dicit ariſtocratiā. Terciamnoīat vocabulo generali appropriate politiam quā dicere poſſumus tymocratiā. ¶ Deſcribit̉ regnū qd̓ eſt politia ſub vno bono.Uel exp̄ſſius ꝙ ē ꝯgregatio cōitatis ꝑfecteſub vno ẜm leges ſuas bonas ꝓ republica
Dicit̉ aūt vnus ille bonus vel rex vel imperator ſeu monarcha qͥ nō ꝓpriū pͥncipalit̓ſꝫ cōe bonū intēdit in ſuo pͥncipatu. ¶ Deſcribit̉ ariſtocratia ꝙ ē politia ſub paucisbonis. vel exp̄ſſius ꝙ ē ꝯgregatio cōitatisꝑfecte ſub paucis bonū reipublice ꝑ legesſuas pͥncipaliter intēdentibꝰ. vt Senatus.¶ Deſcribit̉ politia appropͥato noīe ſeu tymocratia ꝙ ē politia ſub plurimis bonis.Uel exp̄ſſius ꝙ ē ꝯgregatio cōitatis ꝑfecteſub plurimis vtilitatē reipublice ꝑ leges ſuas pͥncipalit̓ intendentibꝰ. Dicit̉ ꝑfecta cōmunitas ad differentiā yconomice ꝯuerſationis q̄ ſibi ꝑfecte nō ſufficit. Dicit̉ ẜm leges ſuas. qm̄ in hoc attendit̉ pͥncipatꝰ dominātis ſi ẜm leges ſuas inueniat̉ vltro regere politiā aliena lege non artatus. ¶ Oīs Uidcirco politia eccl̓aſtica ſiue dn̄et̉ vnus. ſiue pauci. ſiue plures boni dicit̉ ꝓprie diuīaqꝛ ẜm leges ſuꝑnaturales debꝫ qͥlibet regulatōem acciꝑe. Et ita ꝑſpicuū ē ꝙ tres iſtepolitie vniūt̉ in eccl̓ia alit̓ qͣꝫ ī ciuili politiaꝓpt̓ diuine legis vnitatē. ¶ Perſpicuū ē cōſeq̄nter q̄ſtionē hāc ſaꝑe blaſphemiā ⁊ hereſim pelagianā. ſi ī eccl̓iaſtico regimīe theologia p̄poni d̓beat alteri ſcīe naturali vl̓ humane. Non enī ſumit̉ h̓ eccl̓ia ꝓ tēplo materiali. qd̓ edificare meliꝰ ſciret lathomꝰ qͣꝫtheologꝰ aūt iuriſta. Nec de eccl̓ia tm̄modo debꝫ fieri ſermo ꝓ ſolis ꝓuentibꝰ ⁊ redditibꝰ et iuriſdictōibꝰ eccl̓iaſticis ad tꝑalitatē ⁊ vitā hāc ciuilē reſpiciētibꝰ. qm̄ eſſꝫ hͦpure gētilit̓ ſaꝑe. Ita tn̄ aīales etiā de eccl̓aplerūqꝫ ꝯcipiūt ꝓut oꝑbus et v̓bis inſinuant extollētes vſqꝫ in celū. ſi qͥs ep̄s aut abbas laborauerit vt ſtent menia ⁊ p̄dia cumſuis iuriſditōibꝰ et ꝑmittat ruere ſubditosꝑ erroꝝ deuia ī fide catholica ⁊ bonis moribꝰ. Sic aūt poſſet ſecularis vnꝰ exꝑtusyconomꝰ iudicari freq̄nter vtilior in eccleſiaſtico regimine qͣꝫ theologus aut iuriſta.¶ Conſiderari igit̉ dꝫ eccl̓ia ꝓut īſtituta ē axp̄o ſupͣ firmā petrā fidei ad finē ſuꝑnaturalē ẜm legē euāgelicā ⁊ ſacre ſcpͥture diuinitus reuelate ẜm quā debꝫ regulari iudiciū de fide et moribꝰ ſubditoꝝ. qm̄ rectū eſtiudex ſui et obliqͥ. ¶ Pro qͣ fide ꝯẜuanda ſideberēt in curia romana ꝯſtitui auditorescauſaꝝ fidei ī theologia ꝑitiſſimi nec corrupti moribꝰ. qͣs cauſas oēs dicūt aliqͥ ad ſedem apl̓icā referēdas eſſe. licꝫ hͦ nimis generalit̓ intelligāt. Attendat̉ ſi hͦ eque rōnabilit̓ fieret. ſic̄ auditores cauſaꝝ ꝓphanaꝝ