Secunda pars
agit more prudentꝭ medici/ tolerat minoramala/ vt peiora vitent̉. Datū eſt iā exēpluꝫde meretricibꝰ ⁊ in antiqͣ lege d̓ libello repudij. ⁊ de vſuris dādis aliēo. ſic̄ ē textꝰ Deūtero. xxiij. iā allegatꝰ. ⁊ xxviij. Fenerab̓ gētibꝰ multis. et ip̄e a nll̓o fenꝰ accipies. Apparuit aūt minꝰ malū ꝙ vſure leues fierētꝓ ſuccurſu indigentiū. qͣꝫ vt inducerent̉ ꝑindigētiā furari raꝑe/ aut paſſim diſtrahere ſua bona mobilia vl̓ īmobilia viliſſimop̄cio/ cū dāno lōge maiori qͣꝫ eſſet moderata receptio ſub vſuris. Nec inde iudei viuerent ī ocio ꝑ opp̄ſſionē incredibilē xp̄ianorū qͥbꝰ fenerant̉ Cōſtat aūt ꝙ hec tolerātiaꝯſona eſt dictamini natural̓ rōis. īmo ⁊ diuine legiſ/ p̄ſuppoſito pctō. Cōſtat p̄tereaꝙ papa ſicut nō ē īmediatꝰ dn̄s bonoruꝫtꝑaliū/ p̄ſertiꝫ laicoꝝ. ſic nō debꝫ paſſim irritare leges vtiles ꝓ diſpenſatōne taliū bonoꝝ ꝯſtitutas. vtiles inqͣꝫ ciuilit̓. licꝫ fiantcū pctō. qd̓ īpedit quo ad finē btītudinisꝯſeq̄nde. Sufficit ꝙ papa vl̓ eccl̓ia ſignificent vl̓ p̄dicent tales vl̓ tales ꝯͣctus illicitos eſſe/ de iure euāgelico ⁊ in foro ꝯſcientie. Si aūt vltra voluerit papa ꝓcedere ꝑirritatōem etiā ciuilē oīm hmōi ꝯͣctuuꝫ ꝑpenā excōicatōis ⁊ aliter. ſicut videt̉ feciſſe in qͣdā ꝯſtitutiōe ⁊ ꝯcilio generali/ nō eſtnoſtꝝ os ponere in celū. Supponimꝰ bonis ratōibꝰ ⁊ circūſtantijs motū eſſe ⁊ nolle moderatōibꝰ vtilibꝰ obuiare.ll¶ Mropoſitio. xviii.¶ Lex antiqua ꝓhibēs iudeis vſuras ꝓximis ſuis. ſed de alienis ꝯcedēs/ īuenit̉ apd̓doctores habere ml̓tiplicē intellectū. ¶ Dicentes enī ſic vſurā eſſe illicitā ꝙ nll̓o modo p̄t bn̄ fieri. ſicut nec mendaciū/ ponuntꝯſeq̄nter iudeos peccaſſe dādo alienis advſurā. ⁊ ꝙ deꝰ ſufficienter edocuit eos ſuꝑhͦ ꝑ viros eleuatos ⁊ ꝓpheticos ꝯmendātes eos qͥ pecuniā ſua nō dant ad vſurā. ſic̄in pſal̓. ⁊ in Ezech̓. xxviij. Nō plꝰ loq̄ndode ꝓximo qͣꝫ de alijs. qꝛ etiā oīs hō cenſendꝰ eſt nr̄ ꝓximꝰ. Exponūt vlteriꝰ ꝙ dū ꝑmittit̉ iudeis Deūt̓. xxviij. ꝓ bn̄dictōne ꝙfenerabūt̉ extraneis/ fenus hic accipit̉ proſuꝑabundātia nō ꝓ vſura. Uel dicūt ꝙ recipiēdo vltra ſortē nō recipiebāt niſi reꝫ q̄aliūde erat ſua. ꝓpt̓ tyrānidē occupātiumterrā ſuā. ſic̄ mutuati ſunt vaſa ab egiptijsPro qͦ dicūt facere v̓bum ambroſij. ꝙ licꝫeos oppͥmere vſuris/ qͥs licet interficere.
¶ Sed ſuꝑ hͦ qꝛ iam aliqͣ notata ſunt ꝑte pͥma/ et nimia ſubtilitas nō eſt ſꝑ expediēsin moralibꝰ diſcutiēdis/ propt̓ abuti volētes. Hec tetigiſſe ſuffecerit. ⁊ dicere ꝓ regula. Ꝙ oīs ꝯͣctꝰ qͥ ex ſuo genere vl̓ ex circūſtantijs dꝫ eſſe gͣtuitus. ſi int̓ueniat pactūde recipiēdo vltra ſortē efficit̉ vſurariꝰ. ſic̄eſt in mutuo ⁊ cōmodatōe Et ꝓprie ſolustalis vſura nomīat̉.¶ Propoſitio. xlx.y¶ Lex hūana ſtatuēs nullos redditꝰ poſſeZvēdi niſi cū facultate redimēdi nō facit ꝙꝯͣctus aliūde licitꝰ ſit vſurariꝰ. aut ſolū pigneraticiꝰ. aut ꝙ in redemptōe debeat fieri fructuū ꝑceptoꝝ deducto. ¶ Ponamusitaqꝫ redditū vl̓ fundū ꝑpetuū quē pͥus licebat emere ꝓ mille frācis. Accedat lex dāſin ꝯͣctu ſil̓i facultatē redimēdi. qͣ nō obſtante/ dat̉ ſil̓e p̄ciū. īmo forte maius qual̓ q̄ſopoſſet in hoc caſu eſſe ratio ꝯͣctꝰ vſurarij.aut ꝙ ī redemptōe ꝑcepti fructꝰ debeāt deduci plꝰ qͣꝫ ſi in pͥori caſu fieret vēditio reddituū ꝑpetuorū pꝰ ꝑceptionē fructuū decem aut vigīti annorū. ¶ Nō ē eſtimādumꝙ legiſlator aliqͥs ſit pͥnceps. ſit ꝯmūitas.ſit p̄latus/ vellet tali mō oēs ꝯͣctus reddere vſurarios. ⁊ claudere viā hoībꝰ p̄ſertimeccl̓iaſticis. ꝙ nō poſſent vti rebꝰ ſuis. nechabere ſufficientē ꝓ dei ſeruitio celebrādoſuſtentatōem. Alioqͥn lex eſſet nedū ſtultaſed īpia neqͣꝫ ⁊ ſacrilega. ⁊ ex ꝯſeq̄nti ꝑ papā ⁊ eccl̓iam cū oī ſeueritate tollēda. Sednō eſt ita p̄ſumēdū de legiſlatoribꝰ et intentiōe ſua. qͥn vellent etiā qn̄qꝫ minus p̄ciuꝫdari vel ſtatui/ ꝓpt̓ illā facultatē redimēdi¶ Quocirca pn̄t tā ex p̄cedentibꝰ qͣꝫ ex mōdictis notari vl̓ elici morales q̄dā regule.¶ Prima regula. Om̄is ꝯͣctus qͦ licite vēdunt̉ vl̓ emunt̉ redditus ꝑpetui/ pōt ſimiliter eſſe licitꝰ ſi eodē ꝯtractu ſimilit̓ ſe habente/ det̉ facultas mutua redimendi. preſertim in foro cōſcientie.¶ Secunda regula. Om̄is cōtractꝰ qͥ exſuo genere debet eſſe gͣtuitus/ pōt ex circūſtātijs qn̄qꝫ effici licite nec debitꝰ nec gratuitus. mutādo ſpēm in genere morꝭ. vt deꝯmodatōe p̄t fieri locatio. Suꝑ his autēvnctio lex et ratio iudicabunt.¶ Tercia regula. Om̄is ꝯtractus qͥ ex ſuogenere vel circūſtantijs nō recipit ꝙ ſit vēditio vl̓ emptio ad ꝑpetuū. nō videt̉ ſecurefieri int̓ueniēte pacto d̓ facultate r̄dimēdi.