Compendium theologie
ſionē ſic. Ergo hoc nō eſt faciendū. Que cōcluſio ſil̓r erit falſa vel vera. ꝓut ſcꝫ ipſa rō etꝯſciētia ſe illi ꝯiungēs in illa minore errauerit. ¶ Ꝙ etiaꝫ ꝯſcīētia prout magis ꝓprie etmagis cōiter ſumit̉ .ſ. dū magis rōni ſimplici ꝯiungit̉ dicat quandā applicationē ſeu ordinationē ſciētie ad aliqͥd. ſicqꝫ magis actūquendā qͣꝫ habitū ſeu potētiā importet. patet ex his q̄ ipſi ꝯſciētie attribuunt̉ .ſ. teſtificari. accuſare. remordere. rep̄hēdere. excuſare. inſtigare. ſtimulare. remurmurare. incitare. ligare. retrahere. Que oīa (vt claꝝ eſt) conſequunt̉ quandā actualē applicationē alicuius cognitōis ſeu ſcīe ad ea q̄ agunt̉. Que qͥdeꝫ applicatio tripliciter hꝫ fieri ẜm diuerſitatē triū tēpoꝝ. vicꝫ p̄teriti. p̄ſentis et futuri.Uno etem̄ mō et reſpectu p̄teriti tꝑis hꝫ dicta applicatio fieri dū .ſ. recognoſcit̉ aliquidfactū vel nō factū eē. Et ẜm hͦ ꝯſciētia de hͦꝙ ſibi vel ī malo ꝯmiſſo vel in bono omiſſoaut ecōuerſo ꝯſcīa eſt ꝯtra mentē teſtificat̉/eāqꝫ vel accuſat. remordet ⁊ rep̄hēdit vel etiam excuſat. Alio mō reſpectu pn̄tis tꝑis hꝫdicta applicatio fieri. dū .ſ. aliqͥd faciēdū imminet vel occurrit. Et ẜm hoc ꝯſcīa ꝓut deillo in bonū vl̓ malū ẜm iudiciū rōnis ꝑ applicationē ſcīe ſeu cognitōis ad illud iudicātis ſibi cōſcia ē mentē ipſam facere vel nō facere īſtigat ⁊ ſtimulat ⁊ recalcitrat. Alio mōet reſpectu futuri tꝑis habet dicta applicatio fieri. dū .ſ. ꝯſcientia ad aliqua in futuꝝ facienda vel nō facienda/ ꝓut ſibi de eis ẜm iudiciū rōnis ꝑ applicationē ſciētie ſeu cognitionis ad illa iudicātis ꝯſcia eſt/ mentē ipſaꝫexcitat. incitat ⁊ ligat vel retrahit. ¶ Pluresa diuerſis doctoribꝰ aſſignant̉ cōſcientie deſcpͥtiones. Una a Iohāne damaſceno/ ꝙ cōſciētia eſt lex intellectus noſtri. Alia a Baſilio. ꝙ ꝯſciētia eſt rationale iudicatoriū. Aliaꝙ ē cognitio ſuijpſius. Alia ꝙ cōſcientia eſthabitus mētis boni ⁊ mali diſcretiuꝰ. Aliaꝙ ꝯſciētia eſt credulitas intētionis ad aliqͥdfaciēdū vel nō faciendū animi deliberatōnefirmata Ex iſtis cōſciētie diffinitōibꝰ ſeu diſtinctōibꝰ/ q̄ in effectu bn̄ reſoluēdo in idemcōincidūt. colligi pōt ꝙ conſcīa reſpicit ⁊ cōcernit tā facta qͣꝫ facienda. īmo oīa tꝑa reſpicit. vt ſatis declaratū eſt.De conſcientia indiſcreta. ¶ Notare ſolent aliqui cōſcientiaꝫ nimis largā ⁊ etiā nimis ſtrictā cauenduꝫ fore aliquas ratōes aſſignātes Unā ſcꝫ. qꝛ cō
ſciētia nimis larga generat p̄ſumptōeꝫ. Nimis ꝟo ſtricta deſꝑationē. Aliā. qꝛ ꝯſcientianimis larga freq̄nter illd̓ qd̓ ē malū dicit bonū. Nimis ꝟo ſtricta econtrario ſepe dānatſaluandū. Qd̓ nō ꝓut v̓ba iacēt de ſe ſic ſimpliciter accipiēdū ē. ſed ꝑ quandā denotationē ⁊ maxime ī indifferētibꝰ q̄ .ſ. vt ſepe tactūeſt / non habēt ex ſe ſuoqꝫ genere ꝙ ſint bonavel mala. meritoria vel demeritoria. Etem̄conſciētia larga cōiter ⁊ de pluribꝰ q̄ frequētiſſime occurrūt nullū remorſuꝫ hꝫ. ⁊ ſic plura ſepe facit que ſic faciēdo nō peccat. In qͥbus tn̄ ſi remorſum hr̄et/ peccaret. Exindeplura pctā euitat/ q̄ al̓s incurreret ⁊ cōmitteret. Conſciētia ꝟ̓o nimis ſtricta econtrarioꝯmuniꝰ ⁊ quaſi de om̄ibꝰ ⁊ frequētiſſime ſine cauſa remorſū habet ⁊ dubitat. Et cū pl̓ima neceſſario facer̄ habeat/ pl̓ima facit. q̄ ſiccū remorſu faciēdo peccat. ī qͥbꝰ tn̄ ſi remorſum nō hr̄et/ non peccaret. Exindeqꝫ plurapctā incurrit ⁊ ꝯmittit/ q̄ al̓s nec incurreretnec ꝯmitteret. ¶ Circa qd̓ ac etiā circa plurima tā iā dictoꝝ qͣꝫ dicēdoꝝ bn̄ notādū ⁊ aduertēduꝫ venit. ꝙ aliud ē cōſcīa. aliud timorconſcīe. Qd̓ ī effectu ē dicere/ ꝙ magna ē diferētia inter hr̄e de aliqͦ ſeu facere conſcīaꝫ. ⁊intelligat̉ formatā. ⁊ hr̄e ſolū timorē ꝯſciētiequē aliqͥ ⁊ bn̄/ cōiter ſcrupulū cōſcīe vocant.Cōſcīa etem̄ prout iā dictū ē .ſ. formata ē qn̄finaliter .i. poſt diſcuſſionē et deliberationē/ex diffinitiua ſnīa rōnis iudicat̉ ⁊ firmat̉ aliquid eſſe faciendū aut ꝓſequēdū. vel nō faciendū aut vitandū. Et ꝯͣ talē conſciētiā formatā facere/ etiaꝫ ſi erronea ſit. ſic .ſ. ꝙ rō ī ſicdiſcutiēdo. deliberādo ac diffiniēdo errauerit eſt pctm̄. ¶ Timor ꝟ̓o cōſcientie ſeu ſcrupulus eſt / qn̄ nō ſic finaliter .i. poſt diſcuſſionē ⁊ deliberationē ex diffinitiua ſnīa iudicatur ⁊ firmat̉ allqͥd eſſe faciendū aūt ꝓſequendū. vel nō faciendū aut vitandū. ſed mēs inter dubia vacillat neſciēs quid ſit meliꝰ. necad qͥd potiꝰ teneat̉. Nō tn̄ qͦqͦ mō vellꝫ omittere quicquid ſciret eē placitū d̓ine volūtatiEt ꝯͣ iſtū timorē ſeu ſcrupulū ꝯſcīe facere/ n̄ſꝑ ē pctm̄. lꝫ ꝑiculoſus valde ſit. ⁊ qͣꝫtuꝫ fierip̄t abijciēdꝰ ⁊ extinguēdus. Cauſe iſtoꝝ inferiꝰ ſubiūgent̉. ¶ Pro qͦ ſciēdū ꝙ int̓ cetera Uq̄ ſuꝑ pn̄ti mat̓ia ꝯſcīe ꝑ doctores tractant̉.due ſolēt lꝫ diuerſimode formari ⁊ det̓mīariqōnes. Ex quaꝝ determīatōe/ tā ſtatī dictaqͣꝫ adhuc inferiꝰ ī hac eadeꝫ materia dicendaqͣꝫ etiā plura alia q̄ in hoc tractatu circa materiā pctōꝝ mortal̓ ⁊ venialis tractata ſunt