Druckschrift 
2 (1494) Secunda pars operum Johannis de Gerson
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Compendium theologie

ſionē ſic. Ergo hoc eſt faciendū. Quecluſio ſil̓r erit falſa vel vera. ꝓut ſcꝫ ipſa etꝯſciētia ſe illi ꝯiungēs in illa minore errauerit. etiaꝫ ꝯſcīētia prout magis ꝓprie etmagis cōiter ſumit̉ .ſ. magis rōni ſimplici ꝯiungit̉ dicat quandā applicationē ſeu ordinationē ſciētie ad aliqͥd. ſicqꝫ magis actūquendā qͣꝫ habitū ſeu potētiā importet. patet ex his ipſi ꝯſciētie attribuunt̉ .ſ. teſtificari. accuſare. remordere. rep̄hēdere. excuſare. inſtigare. ſtimulare. remurmurare. incitare. ligare. retrahere. Que oīa (vt claꝝ eſt) conſequunt̉ quandā actualē applicationē alicuius cognitōis ſeu ſcīe ad ea agunt̉. Quedeꝫ applicatio tripliciter hꝫ fieri ẜm diuerſitatē triū tēpoꝝ. vicꝫ p̄teriti. p̄ſentis et futuri.Uno etem̄ et reſpectu p̄teriti tꝑis hꝫ dicta applicatio fieri .ſ. recognoſcit̉ aliquidfactū vel factū. Et ẜm ꝯſciētia de ſibi vel ī malo ꝯmiſſo vel in bono omiſſoaut ecōuerſo ꝯſcīa eſt ꝯtra mentē teſtificat̉/eāqꝫ vel accuſat. remordet rep̄hēdit vel etiam excuſat. Alio reſpectu pn̄tis tꝑis hꝫdicta applicatio fieri. .ſ. aliqͥd faciēdū imminet vel occurrit. Et ẜm hoc ꝯſcīa ꝓut deillo in bonū vl̓ malū ẜm iudiciū rōnis applicationē ſcīe ſeu cognitōis ad illud iudicātis ſibi cōſcia ē mentē ipſam facere vel facere īſtigat ſtimulat recalcitrat. Alioet reſpectu futuri tꝑis habet dicta applicatio fieri. .ſ. ꝯſcientia ad aliqua in futuꝝ facienda vel facienda/ ꝓut ſibi de eis ẜm iudiciū rōnis applicationē ſciētie ſeu cognitionis ad illa iudicātis ꝯſcia eſt/ mentē ipſaꝫexcitat. incitat ligat vel retrahit. Pluresa diuerſis doctoribꝰ aſſignant̉ cōſcientie deſcpͥtiones. Una a Iohāne damaſceno/ſciētia eſt lex intellectus noſtri. Alia a Baſilio. ꝯſciētia eſt rationale iudicatoriū. Alia ē cognitio ſuijpſius. Alia cōſcientia eſthabitus mētis boni mali diſcretiuꝰ. Alia ꝯſciētia eſt credulitas intētionis ad aliqͥdfaciēdū vel faciendū animi deliberatōnefirmata Ex iſtis cōſciētie diffinitōibꝰ ſeu diſtinctōibꝰ/ in effectu bn̄ reſoluēdo in idemcōincidūt. colligi pōt conſcīa reſpicitcernit facta qͣꝫ facienda. īmo oīa tꝑa reſpicit. vt ſatis declaratū eſt.De conſcientia indiſcreta. Notare ſolent aliqui cōſcientiaꝫ nimis largā etiā nimis ſtrictā cauenduꝫ fore aliquas ratōes aſſignātes Unā ſcꝫ. qꝛ

ſciētia nimis larga generat p̄ſumptōeꝫ. Nimis ꝟo ſtricta deſꝑationē. Aliā. qꝛ ꝯſcientianimis larga freq̄nter illd̓ qd̓ ē malū dicit bo. Nimis ꝟo ſtricta econtrario ſepe dānatſaluandū. Qd̓ ꝓut v̓ba iacēt de ſe ſic ſimpliciter accipiēdū ē. ſed quandā denotatio maxime ī indifferētibꝰ .ſ. vt ſepe tactūeſt / non habēt ex ſe ſuoqꝫ genere ſint bonavel mala. meritoria vel demeritoria. Etem̄conſciētia larga cōiter de pluribꝰ frequētiſſime occurrūt nullū remorſuꝫ hꝫ. ſic plura ſepe facit que ſic faciēdo peccat. Inbus tn̄ ſi remorſum hr̄et/ peccaret. Exindeplura pctā euitat/ al̓s incurreret cōmitteret. Conſciētia ꝟ̓o nimis ſtricta econtrarioꝯmuniꝰ quaſi de om̄ibꝰ frequētiſſime ſine cauſa remorſū habet dubitat. Et pl̓ima neceſſario facer̄ habeat/ pl̓ima facit. ſic remorſu faciēdo peccat. ī qͥbꝰ tn̄ ſi remorſum hr̄et/ non peccaret. Exindeqꝫ plurapctā incurrit ꝯmittit/ al̓s nec incurreretnec ꝯmitteret. Circa qd̓ ac etiā circa plurima dictoꝝ qͣꝫ dicēdoꝝ bn̄ notādū aduertēduꝫ venit. aliud ē cōſcīa. aliud timorconſcīe. Qd̓ ī effectu ē dicere/ magna ē diferētia inter hr̄e de aliqͦ ſeu facere conſcīaꝫ.intelligat̉ formatā. hr̄e ſolū timorē ꝯſciētiequē aliqͥ bn̄/ cōiter ſcrupulū cōſcīe vocant.Cōſcīa etem̄ prout dictū ē .ſ. formata ē qn̄finaliter .i. poſt diſcuſſionē et deliberationē/ex diffinitiua ſnīa rōnis iudicat̉ firmat̉ aliquid eſſe faciendū aut ꝓſequēdū. vel faciendū aut vitandū. Et ꝯͣ talē conſciētiā formatā facere/ etiaꝫ ſi erronea ſit. ſic .ſ. ī ſicdiſcutiēdo. deliberādo ac diffiniēdo errauerit eſt pctm̄. Timor ꝟ̓o cōſcientie ſeu ſcrupulus eſt / qn̄ ſic finaliter .i. poſt diſcuſſio deliberationē ex diffinitiua ſnīa iudicatur firmat̉ allqͥd eſſe faciendū aūt ꝓſequen. vel faciendū aut vitandū. ſed mēs inter dubia vacillat neſciēs quid ſit meliꝰ. necad qͥd potiꝰ teneat̉. tn̄ qͦqͦ vellꝫ omittere quicquid ſciret placitū d̓ine volūtatiEt ꝯͣ iſtū timorē ſeu ſcrupulū ꝯſcīe facere/ſꝑ ē pctm̄. lꝫ ꝑiculoſus valde ſit. qͣꝫtuꝫ fierip̄t abijciēdꝰ extinguēdus. Cauſe iſtoꝝ inferiꝰ ſubiūgent̉. Pro ſciēdū int̓ cetera U ſuꝑ pn̄ti mat̓ia ꝯſcīe doctores tractant̉.due ſolēt lꝫ diuerſimode formari det̓mīariqōnes. Ex quaꝝ determīatōe/ ſtatī dictaqͣꝫ adhuc inferiꝰ ī hac eadeꝫ materia dicendaqͣꝫ etiā plura alia in hoc tractatu circa materiā pctōꝝ mortal̓ venialis tractata ſunt