Morales.XXIIII
damnū reipublice/ opus tale quodlibꝫ aſſumit moduꝫ culpe. Ꝙ ſi pͥnceps dicat ſedn̄m monēte eſſe. ſit ergo dn̄s bonꝰ diſpēſator/ nō ryrānꝰ diſſipator. ¶ Oīa ſunt pͥncipis. nō qͥdē ꝓpͥetario iure nec ꝓ ſe; ſed ꝓneceſſitate reipublice. Et qͥd miꝝ cū neceſſitas facit (ꝑſone etiā ſingulari) aliena eſſeſua. ¶ Oīa bn̄ficia ſunt pape tāqͣꝫ ordinatori ſup̄mo. n̄ tāqͣꝫ dn̄o aut poſſeſſori. īmonec tanqͣꝫ īmediato diſpēſatori regularit̓ etvniuerſaliter. niſi p̄latoꝝ inferiorū iniqͥtasaut manifeſta eccl̓ie vtilitas caſibꝰ certisiſtud exigeret. ¶ Ab vſurarijs ⁊ reptoribuſquos ꝯſtat ex alio iuſto nihil habere/ ſtipēdia ſeruitioꝝ ſuſciꝑe nō licꝫ ſub pena reſtitutōis faciēde ⁊ ꝑticipatōis ī crimīe. ¶ Abvſurarijs et raptoribꝰ qͦs habere ꝯſtat alid̓ab vſuris ⁊ rapinis ſufficiēter ꝓ ſuſtentation tot ſeruitoꝝ. vtputa qͣttuor et n̄ pluriūpoteſt ſeruitor ſibi neceſſariꝰ vnꝰ ex illis qͣttuor ſtipendia obſequij ſui reciꝑe/ alit̓ nō.¶ Nō dimittit̉ pctm̄ niſi reſtituat̉ ablatuꝫ.hͦ ē/ niſi volūtas efficax reſtituēdi aſſit dūpoſſibilitas ⁊ oportunitaſ acceſſerit. ⁊ prout ſapiēs p̄ſertim cōfeſſor p̄latꝰ determīabit. vt ꝙ veris dn̄is ſi ſuꝑſunt/ aut heredibus ſuis. aut ſi fieri nequeat qꝛ nō ſūt autignorāt̉; in pios vſus referāt̉ ablata. ¶ Nemini de bonis alteriꝰ ip̄o inuito licet ducere ſtatū vltra parcā neceſſitatē ſui ⁊ ſuorū.maxime vbi poſſet laborare. aut etiā in caſu mendicare ꝓpter hoc bonoꝝ omniū ceſſionē ꝓ finali remedio iura ꝯſtituūt ¶ Furaut raptor nō ſolū tenet̉ reſtituere ablataſed damna inde ſeq̄ntia oībꝰ rite ꝯpenſatꝭSil̓r retētores teſtamentoꝝ. aut plus iuſto differētes eoꝝ cōpletionē in gͣuē iactuIram aīaꝝ. ¶ Nemo de neceſſarijs ſuis ſimpliciter tenet̉ elargiri. īmo nec d̓ neceſſarijſẜm ſtatū ſuū. ſꝫ nec de ſuꝑfluis ſuis vt ſuaſunt ſub pena peccati mortalis. niſi vbi gͣuis neceſſitas circa alteꝝ ip̄o p̄ſumere debente ꝙ alius nō ſuccurret/ īmineret. Neceſſitas enī extrema ꝓximi p̄ferēda eſt ſolidecētie ꝓprij ſtatus. quāto magis ſuꝑfluitati. ¶ Sciēter dimittere ſuꝑflua ſua notabiliter ꝯſumi ꝑ putrefactōem aut al̓s/ potius qͣꝫ in vſus pios ip̄a largiant̉/ vix a culpa mortali aūt nūqͣꝫ p̄t excuſari. ¶ Theſaurizare de ſe nō eſt illicituꝫ ſed ꝓuidū. qͣꝫuisex circūſtātijs p̄t fieri crimīale. vt ſi fiat exalieno. aut deſperādo de diuīo auxilio. autin grāde p̄iudiciū reipublice. aut ſi alijs ꝑ
euntibus nō ſuccurrit. ¶ Uendere rē charius qͣꝫ empta eſt; ſi notabil̓ ſit exceſſus inlucro oībꝰ miſerijs ⁊ pericul̓ et induſtrijshincinde ꝯpēſatis; eſt regularit̓ de ſe malum. ⁊ peiꝰ ſi ꝓpter indigentiā ꝓximi hͦ fiat. Et ſi res vendita ex ſua induſtria meliorē ꝯditionē nullā adepta eſt nec in ſe necextrinſeca ꝯſideratōne. vt qꝛ ꝓpinqͥor et advſum facilior. et ſil̓ia. ¶ Defectus reꝝ vendendaꝝ quos quilibet ad extra p̄ſumit̉ cognoſcere de facili; ſicut nec abſcōdendi ſūtfallacibꝰ cautelis. ſic nec eos dici neceſſe ēp̄ſertim quo ad fori extrinſeci iudiciū/ et qͦad deū. etiam ſi p̄cij quantitas ꝓportionabilit̓ ad defectū minuat̉. ¶ Dāna q̄ aliquisnō ex culpa ⁊ negligētia ſua mercādo īcurrit/ pōt vēdēdo deducere. Preſertim ſi dānum ſit pertinens d̓ ſe ⁊ qͣſi regulariter admercaturā. alioqͥn nō oportꝫ. vt ſi venditorū merces ignis fortuitꝰ aſſumpſerit. Secus p̄terea vbi ex culpa vl̓ ſponte aliquismerces defectuoſas ꝯduxerit. vt in eqͥs etmulis fieri ſolet. ſed nō licet vt vendant̉ ꝓintegris. neqꝫ deus irridet̉. ¶ Cū deceptōevltra mediū iuſti p̄cij contractū initum/ leges interimūt. In alijs ꝟo caſibꝰ etiam ſipeccent vēdentes res ſuas enormit̉/ tn̄ reſtituere nō tenent̉ emētibꝰ qͣꝫtū regulariteroccurrit iudicādū. ¶ Legitime p̄ſcribensin re pͥus aliena illā neqꝫ quo ad foꝝ exterius. neqꝫ quo ad deuꝫ reddere ꝯſtringitur.Secꝰ ſi fraus in p̄ſcribēdo fuit. vt defectꝰbone fidei. que fraus ſi pateat ī iudicio exteriori ad reddendū/ p̄ſcribēs impellit̉. qn̄to magis apud deum ſi lateat aut pateat.¶ Mercatores earundē rerū ſi conſpirentad inuicem ꝙ nō niſi pro tali p̄cio notabiliter exceſſiuo merces ſuas tradēt ipſi quoad forū exteriꝰ ſi ſciatur/ et quo ad interiusdamnādi ſunt. ¶ Solutio decimaruꝫ ſacerdotibꝰ eſt de iure diuino; quatinꝰ indeſuſtentent̉. ſed quotā hanc vel illā aſſignare/ aut in alios redditus cōmutare poſitiui iuris exiſtit. ¶ In redditibus ad vitaꝫemendis/ aut gregibus ouiū p̄ſtandis admediū lucri. ſic in mercaturis. ſic in ſimilibus regulariter cōtractibꝰ qui nō penitusex vno latere claudicant. quia vīcꝫ ad vtrūlibet nūc lucrū nūc damnū imminet. nūcvendenti/ nūc ementi/ nulla videt̉ eſſe malicia de genere ſed circumſtantijs alijs veſtiri male poſſe nullꝰ neſcit. ¶ Campſorespro centū francis reddentes certam qͦtam