De paſſionibus anime LXXIII.
varia diſpoſitio ſanguinis atqꝫ ſpirituū cauſat̉ pͥncipal̓r a multiplici actiōe qͣlitatū pͥmaruꝫ. ¶ Sumamꝰ aūt ꝓ manuductiua declaratōe p̄dictoꝝ exemplū qd̓ ī ebrijs qͦtidie cōſpicimus. Cōſtat em̄ aliqͦs pͥuſqͣꝫ vino ſe repleuerint/ tꝑatos eſſe ⁊ ſedatos ī affectiōibꝰ.qͥ poſt vinū abūdāter ſumptū trahūt̉/ hi adirā vehementē. hi ad triſticiā melancolicā. hiad leticiā effuſā. hi ad ſpem. hi ad timorē. hiad audaciā. hi ad odium et indignatōem. hiad benignitatē ⁊ amiciciā. Cur aūt fit hec tāta varietas? nimiꝝ. qꝛ variat̉ accidentalis diſpoſitio ſanguinis ⁊ humorū atqꝫ ſpirituuꝫex actione vini ⁊ qualitatū ſuaꝝ. ¶ Quocircafacile ē ꝑpendere/ quantū oꝑet̉ hec vel illa cōplexio fixa qd̓ammō ⁊ ꝑmanēs/ ſi ī accidētali ⁊ trāſeunte diſpoſitōe corꝑis/ diſſil̓is tāqꝫſubita et potēs oꝑatio ſubſequat̉ adeo qͥdeꝫvt ſi videris ebriū prius ſobriuꝫ/ fere dicerepoſſis. hic vtiqꝫ nō eſt ille ¶ Deniqꝫ quātū ꝓſit ī morali negocio cognoſcere tales paſſionū origines/ tā apud ſe qͣꝫ apud alios vl̓ corrigēdos vel docēdos/ nō operoſū ē aduertere. cū nō eadem videant̉ ebrijs ⁊ ſobrijs ẜmph̓m. aliterqꝫ ꝓinde ſint ad deuotionē ⁊ v̓tuteꝫ inducēdi/ ſic vel ſic affectati. Qd̓ vtiqꝫ vidit ſapiens mulier Abigail. q̄ Nabal nō niſi poſt vinū digeſtum ꝯmonuit. Hoc inſuꝑlucidiſſime tradidit optimus moral̓ artifexGregorius in ſuo paſtorali.Conſideratio. xx.Aſſiones oēs ꝑ imaginatiuā virtutē/ ſolite ſunt vel intēdi notabilitervel minui. Et hic inſeremus de reliquis originibꝰ ipſaꝝ paſſionū. ¶ Itaqꝫ quātam vim habeat v̓tus imaginatiua/ tradūtph̓antes ⁊ medici / ꝑ experientie libꝝ edocti.Dicūt em̄ ipſam habere v̓tutē regitiuā ⁊ immutatiuā totius corꝑis. ¶ Qd̓ vt facilius innoteſcat/ ſupponamus pͥmo cū ph̓o/ ꝙ ſpēsſeu forma rei vel eiꝰ fantaſma ſeu imago habet vim alterādi ꝓportionabil̓r vel agēdi/ ſicut hꝫ res cuiꝰ ē imago/ quēadmodū ſpeciesignis habet vim calefaciēdi. ſpēs niuis infrigidādi. Nō tn̄ in equali gradu ad reꝫ ipſam.¶ Supponamꝰ p̄terea ꝙ ſpūs aīalis/ delatiuus eſt formaꝝ ſeu ſpecierū. ſicut aer recipitſpēs coloris vel alioꝝ ſenſibiliū. Et he ſpēslicet nō ſint ſenſibiles in aere. faciūt tn̄ ſenſibiles imp̄ſſiones in corꝑibꝰ diſpoſitis. ſicutſpēs coloris cauſant imaginē ī ſpecl̓o. Sicimaginatio turpis figure recipit̉ ī ſpiritibꝰ.
⁊ defert̉/ ⁊ facit ī ſemine deciſo tꝑe talis imaginatōis/ notabilē effectū turpitudīs. ſicutimaginatio ethīopis aſſimilatōꝫ inducit adethiopē. ¶ Hec aūt delatio forme imaginate pōt fieri duplicit̓. Uno mō ꝙ ipſamet forma moueat̉ et deferat̉ ad motuꝫ ſui ſubiecti.ſicut ſi ſalliquefiat ī aqua/ defert̉ ⁊ expādit̉ ꝑaquā. Alio mō fit hec diffuſio ꝑ radiatiōemipſiꝰ forme imaginate/ q̄ habꝫ vim ſuijpſiusdiffuſiuā ⁊ cauſationē aliaꝝ ſpecieꝝ ex ſeip̄aſicut lux cauſat lumē. qd̓ cauſatū pōt ꝓducere aliud lumē. ¶ Supponamꝰ inſuꝑ ꝙ delatio taliū formarū ꝑ ſpūs/ pōt prouenire vſqꝫad ſenſus exteriores. qͦ caſu fiet in ſenſibꝰ exterioribꝰ tal̓ ſenſatio ſuo mō/ qͣlis fieret ſi abextrinſecis obiectis moueret̉. ¶ Hāc cāꝫ reddūt aliqͥ / cur dormiētes exercēt oꝑa vigilantiū? Cur etiā maniaci ⁊ aliqͥ melancolici/ credūt ea videre vel ſentire extrinſecꝰ/ q̄ nō niſiintrinſecꝰ certū ē fieri? Hinc euenit / vt dumhō ē in tenebris ⁊ timet/ putat ſe qn̄qꝫ videreimagines terribiles. vel audire ſonos horrēdos. quemadmodū melancolici etiā in pleno die ⁊ locis lucidis patiunt̉ talia / ꝓpter tenebroſitatē ſpirituū quos horret qd̓ammodo ipſa aīa vel virtus imaginatiua. Et hincſemꝑ triſtes incedūt. qꝛ cauſaꝫ triſticie ſue ſecū ferūt. ¶ Hec eſt ratio cur aliqͥ timēt nō timēda. Cur ī ſuſpitiones mirabiles ⁊ falſiſſimas cadūt/ ita vt credāt ſe aliqn̄ q̄ri ad mortē/ vel ad incarcerationē/ vel ſpoliatiōeꝫ/ ⁊ inde fugiūt nemine ꝑſequēte. trepidātes timore vbi nō eſt timor. Cognoui talē tꝑe meo qͥingenioſiſſimus erat ⁊ peritꝰ valde in medicina. qui tandē fugit ī nemora occulta nec vltra ꝯparuit. Sic aliqͥs eſtimabat ſe gallū. ⁊more galli cantabat. Aliꝰ murilegū ⁊ ſub lectis mures q̄rebat. Alius imaginans ſe hr̄ecornua in frōte verecūdabat̉ qͦtiēſcūqꝫ videbat ſe inſpici ⁊ frontē tegebat. Alius imaginās ſe notari de īfectōe lepre vl̓ de morbo caduco/ hoīes fugiebat ⁊ trepidabat aſpectꝰ ⁊ẜmōes. Aliꝰ imaginās ſe hr̄e pedes ferreoſcalcabat validiſſime ſuꝑ terrā. Aliꝰ ambulare nō audebat fantaſiās pedes ſuos eē vitreos. ¶ Sic ſaluāt expoſitores aliqͥ quō nabuchodonoſor comedebat fenū ſic̄ bos/ ⁊ cū feris habitabat. qꝛ ſe bouē eſſe fantaſiabatur.Sic aſſerūt medici ꝙ imaginatio facit caſū⁊ mortē inducit. Et hāc virtutē vſqꝫ ad hoceleuare voluerūt aliqͥ. vt ꝑ eā mirabiles imp̄ſſiones fierēt ī elemētꝭ et in rebꝰ extrinſecꝭ. vtꝙ ad imaginatōꝫ alicuiꝰ (ſic̄ refert Auicēna/
xx 4