De interpretatione ſecunde editiōis liber. iii.

7. tate colligit̉. Quēadmodū ſe ſe res habent: ita ſe ſe ꝓpoſitiones habebūt que res ſignificāt. Nā ſi in ſe resvllam retinent neceſſitatem: propoſitiones quoqꝫ neceſſarie ſunt. ſin vero tantū ineſſe ſignificent: vt ſi ꝗsdicat homo ambulat: homini ineſſe ambulationē mōſtrauit: preter aliquā neceſſitatē ſunt tantū ineſſe ſixtAgnificantes omni vacue neceſſitate. Quod ſi res īpoſſibiles ſunt. propoſitiones que illas res demonſtrant:īpoſſibiles nominant̉. ſi vero res cōtingenter ſunt veo hanientes atqꝫ abeūtes: que illas prodūt: contingentespropoſitiones nuncupant̉. Quoniā aūt tempoꝝ aliaſunt futura: alia preſentia: alia vero p̄terita: res quoqꝫ ſubiecte temporibus: his quoqꝫ tempoꝝ diuerſitatibus varie ſunt. alie .n. preſentis tꝑis ſunt alie futuri: alie preteriti. Eodē quoqꝫ modo propoſitiōes aliep̄teriti tꝑis ſignificationē tenēt: vt cū dico greci troiam euertere: alie preſentis vt francorum gothorūqꝫpugna cōmittit̉: alie futuri: vt ꝑſe ⁊ greci bello morituri ſunt. ⁊ de preteritis quidem de preſentibus: vtres ipſe ſtabiles ſunt ⁊ definite: ſic ⁊ propoſitiones.Nam quod factū eſt: non eſt non factū: ⁊ quod eſt nōfactū nondū factuꝫ eſt. iccirco de eo ꝙ factum eſt verū eſt dicere definite quoniam factum eſt. ⁊ falſum ēdicere quoniā factū nō eſt. rurſus de eo ꝙ factū noneſt verū eſt dicere quoniā factū non eſt: falſum ē qm̄factum eſt. ⁊ de preſenti quoqꝫ qd̓ ſit definitam habꝫnaturam in eo ꝙ fit. definitam quoqꝫ in propoſitionibus veritatē falſitatēqꝫ habere neceſſe eſt. Naꝫ ꝙ ſitdefinite verum eſt dicere quoniam ſit: falſum qm̄ nōfit. Quod non ſit verum eſt dicere non fieri: fieri aūtfalſum. De definitione ergo propoſitionū p̄teriti velpreſentis ſupra iam dictum eſt. Nunc vero ad illaruꝫpropoſitionum veritatem falſitatemqꝫ diſputationisordinem conuertit: que in futuro dicunt̉: queqꝫ ſuntcontingentia. ſolet autem futura vocare: que eademexcōtīgentia dicere conſueuit. Contingens ẜm Ariſtotelicam ſententiaꝫ eſt: quodcūqꝫ aut caſus fert aut ex libero cuiuſlibet arbitrio ⁊ propria volūtate venit autfacilitate nature in vtrāqꝫ partem redire poſſibile eſtvt fiat .ſ. ⁊ non fiat. hec ergo in preterito quidem ⁊ p̄ſenti definitum ⁊ conſtitutum habent euentum: queenim euenerunt non eueniſſe non poſſunt. ⁊ que nūcſiunt vt nunc non fiant cum fiunt fieri nō poteſt. ī hisautem que in futuro ſunt ⁊ contingentia ſunt ⁊ fieripoteſt aliquid ⁊ non fieri. Sed quoniam tres modosſupra poſuimus contingentis: de quibus meliꝰ ī phyſicis tractauimus: ſingulorum ſubdamus exempla. ſiheſterno die egreſſus domo inueni amicū: quem inanimo habebam querere. non tamen tunc querebamvt nō inuenirē quem inueni anteqͣꝫ inuenirē fieri poterat. Cum autem inueni vel poſtqͣꝫ inueni: vt non inueniſſem: fieri nō poterat. Rurſus ſi ipſe ſponte preterita nocte profectus ſum in agrum: anteqͣꝫ hoc fieret vt non proficiſcerer fieri poterat. poſtqͣꝫ profectꝰſum vel cum profectus ſum: vt nō hoc fieret quod fiebat: aut non factū eſſet quod erat factum fieri nō valebat. Amplius poſſibile eſt ſcindi hāc quā veſtior tunicam. ſi heſterno die ſciſſa eſt cum ſcindebatur autpoſtqͣꝫ ſciſſa eſt. vt non ſcinderetur aut non eſſet ſciſſa fieri nequibat. ante vero qͣꝫ ſcinderetur fieri poterat vt non ſcinderetur. perſpicuum ergo eſt in preſentibus preteritis earundeꝫ reꝝ que ſunt contingentesdefinitum conſtitutumqꝫ eſſe euentuꝫ. In futuris ātvnum quodlibet duorum fieri poſſe: vnum v̓o definitum non eſſe: ſed in vtraqꝫ parte vergere: ⁊ aut hoc

quidem aut illud ex neceſſitate euenire: vt autem hocquodlibet definite vel qd̓libet aliud definite fieri nonpoſſe. que enim contingentia ſunt: in vtraqꝫ parte cōtingūt. ꝙ autem dico tale eſt. egrediēte me hodie domo amicū inuenire aut nō inuenire neceſſe eſt. In oībus enim aut affirmatio eſt aut negatio: ſed inuenireſine dubio definite aut certe ſi hoc non eſt rurſus definite nō īuenire nō eſt: neceſſe quemadmodum heſterno die quo amicū egrediens domo inueni definitū eſt: definitū eſt aūt ꝙ non eſt veꝝ me nō inueniſſeNon eodem modo ī his que ſunt cōtīgētia ⁊ futura:ſꝫ tantū aut hoc quidē aut illud eſt: ⁊ hoc ex neceſſitate. Quod autem vna res vel quilibet vnꝰ euentꝰ definitus ⁊ iā quaſi certus ſit: in futuris fieri non poteſt.⁊ in hac re diſſimiles ſunt propoſitiones contīgētiū ⁊futurorū his que ſunt preteritoꝝ vel preſentiū. namcum ſimiles ſint in eo ꝙ ī his aut affirmatio ē aut negatio: ſicut etiam ī his que ſunt preterita vel preſentia: in illo diuerſe ſunt ꝙ in his quidem. ideſt preteritis ⁊ preſentibus rerum diffinitus euentus eſt. In futuris vero ⁊ cōtīgentibus indefinitus eſt ⁊ incertus.Uidentur tamen quedam preſentia vel preterita incerta ⁊ indefinita ſed ſolum nobis ignorantibus nonnature. nā licet ignoremus nos vtruꝫ aſtra paria ſintan īparia. vnum tamen quodlibet definite in naturaſtellaꝝ manifeſtū eſt eſſe. ⁊ hoc nobis quidē ignotumeſt: nature vero notiſſimū. Sed nō ita hodie me viſurū eē amicū aut nō viſuꝝ. nobis quidē quid euēiatignotū eſt: notum vero nature: nō .n. hoc naturaliterſed caſu euenit. quare huiuſmodi propoſitiones nonmō ad noſtrā. ſed ad nature ipſius noticiā ẜm īcertūeuentū ⁊ incōſtantē veritatē atqꝫ mendaciū deriuabūt̉: talis enim eſt cōtīgentis natura: vt vel in vtraqꝫ parte equaliter ſeſe habeat vt hodie me eſſe lauandū vel hodie me non eſſe lauandū vel in vna plꝰ: minus in altera: vt hominē caneſcere ī ſenectute: vel hominē nō caneſcere in ſenectute. illud enim plus ſit: illud minuſ. Sed nihil prohibet id qd̓ rariꝰ ſit: tamē fieri. de his ergo ariſtotelica ſubtilitas diſputatura primū a ſingularibꝰ īchoās ad vniuerſalia tractatui viāpandit. duobus .n. modis cōtradictiōes fiebant autſingularibus aut in vl̓ibꝰ vl̓iter predicatis ⁊ his oppoſitis. ingredit̉ aūt ex his tribus que ſupra iaꝫ dictaſunt ex caſu: ex libero arbitrio: ex poſſibilitate: q̄ oīavno noīe vtrūlibet vocauit fingens .ſ. nomen adhoc:ꝙ nō vnius ⁊ certi euētus ſūt iſta: ſꝫ vtriuſlibet: ⁊ quomō cōtingit ea fieri vel nō fieri: hoc aūt mōſtratiuūē nature īſtabilis ⁊ ad vtrāqꝫ partē ſine vlliꝰ rei oblictatione vergētis. Non aūt oportꝫ arbitrare illa eſſevtrūlibet ⁊ cōtingētiū nature: quecūqꝫ nobis ignotaſunt neqꝫ .n. ſi nobis ignotū ē a perſis ad grecos miſſos legatos: iccirco miſſos eſſe incerti euentꝰ eſt. necſi letale ſignū in egrotantis facie medicina dep̄hēditvt aliud eē nō poſſit: niſi ille moriat̉: nobis aūt ignotūſit ꝑꝑ artis īperitiā: iccirco illū egꝝ eē morituꝝ vtrūlibet ⁊ cōtīgentis nature eſſe iudicādū eſt: ſed illa ſola talia ſine dubio eē putāda ſūt quecūqꝫ iccirco nobis ignota ſunt: ꝙ ꝑ propriā naturā qualem habeāteuētū ſciri nō poſſūt: iccirco qm̄ ꝓpͥa inſtabilitate naͣead vtraqꝫ vergunt̉ .i. ad affirmatiōis ⁊ negatōis euētū propria inſtabilitate atqꝫ incōſtātia ꝑmutant̉. Eſtautem inter philoſophos diſputatio reꝝ q̄ fiūt cauſisneceſſitate ne oīa fiāt: an quedā caſu. ⁊ in hoc Epicureis ⁊ Stoiciſ ⁊ Peripateticis noſtris magna ꝯtētioē: quorum pauliſper ſnīas explicemus. Peripateticienim