Druckschrift 
1 (1499) Opera philosophica minora et theologica
Entstehung
Seite
94v
Einzelbild herunterladen
 

De interpretatione editionis ſecūde liber. ii.

loꝗtur: cogitat. Quare erit aliqn̄ compoſita quidem oratio: vna tn̄. ſed qm̄ compoſita oratio aliquotiens ꝗdem continue ſine coniunctione dr̄: aliquotiēscōiunctione copulatur fiunt hinc quatuor differentieeſt .n. vna oratio. compoſita ex terminis continuatimdictis ſine coniunctione vnam ſnīam monſtrans. vteſt animal rationale mortale mentis diſcipline perceptibile. hec .n. oratio cōpoſita quidem eſt ex multisterminis: ſed coniunctionē non habet. nam qd̓ dictūeſt mentis diſcipline ꝑceptibile: hec coniunctio ē. nullā in tota propoſitione vim obtinet. neqꝫ .n. coniungit propoſitionē: ſed artem vel rem addit: cuiꝰ ſuſceptibilis eſſe videatur. habet vnam ſubſtantiāſubiectaꝫ: que eſt homo. Alia vero eſt cōpoſita ex terminis nulla ꝯiunctiōe cōpulatis multiplex: vnaꝫſignificans propoſitionē: vt ē plato athenienſis phusdiſputat. Aliud .n. eſt eſſe platōnem. aliud eſſe ph̓um.aliud eſſe athenienſem. aliud diſputantē. hec coniuncta vnum aliquid non faciunt quaſi ſubſtantiam.Quare hec multiplex eſt. ſed manifeſtuꝫ eſt nullacōiunctione copulari. Alia vero eſt ꝯpoſita ex propoſitionibꝰ incōiūctis multiplex: vt eſt inpiter optimusmaximus eſt: Iuno regina eſt: minerua dea ſapiētieē. quas ſi quis ſub vnū cōtinueqꝫ proferat: pluresedem ꝓpoſitiōes ſunt: oratio multiplex: ſꝫ cōiunctione carent. Alia vero eſt ꝯpoſita vel ex terminis vel exꝓpoſitionibus ꝯiunctione copulatis multiplex multa ſignificans: ex terminis quidē compoſita: vt ſi ꝗsdicat. iupiter apollo ſunt dii. Ex propoſitionibus ātcōiuncta multa ſignificās eſt: vt ſi ꝗs dicat̉. apollovates eſt: iupiter tonat. Eſt āt preter has alia cōpoſita oratio ex ꝓpoſitiōibus coniunctiōe cōiunctis vnāſignificans orationē: vt cum dico. ſi dies eſt lux ē. due.ij. propoſitiones ſunt iſte. dies ē. lux eſt. ſi cōiunctione cōpulant̉. ſed hec oratio ſignificat multa: neqꝫ.n. diē eſſe lucē proponit eſſe. ſed ſi dies eſt. lucē.Quocirca ſignificat ꝯſequentiā quādā: non exiſtētiāꝓpoſitionis. non .n. dicit vtraſqꝫ eſſe: ſed ſi vna ē aliaeſt conſequi: vtrumqꝫ in vnā quodāmodo intelligentiā congruit. Sed hāc porphyrius propoſitioneꝫextrinſecus ponit. idcirco plura ſignificare videbatur. ipſa .n. propoſitionū pluralitas multitudinē ſimilat ſignificationū: ſed (vt dcm̄ eſt) non plures ſignificat res: ſed vnā cōſequentiā. Compoſitaꝝ igit̉ vnārem ſignificantiū propoſitionū duplex modus ē. Aut.n. ex terminis incōiunctis vnam ſignificans cōpoſita oratio: vt aīal rationale mortale eſt. Aut ex propoſitionibus cōpoſita: coniunctione cōpulata imaginēquidē emittens plura ſignificandi: vnā vero ſignificans oratio: vt ſi dicamus. ſi dies ē lux eſt. Cuꝫ ergohec ſit diſtributio cōpoſitaꝝ ſimpliciū orationū duplici vne orationes ſunt. duplici multē. Simplici āt incōpoſite: ſimplici cōpoſite. vno quidēvna oratio dr̄: cum ſine cōiunctione eſt. Alio vero vnā rem ſignificat. rurſus vno dr̄ oratio multiplex: aliqua coniunctione non copulat̉: alio vero plura ſignificat. atqꝫ hoc eſt qd̓ ait. Eſt āt vna oratio enunciatiua vnū ſignificat: vel coniunctiōe vna.Plures aūt que plura non vnū: vel incōiuncte. eſtenim (vt ocm̄ eſt) dupliciter vna oratio: vel qn̄iunctione eſt: vel cuꝫ vnā ſignificat̉. Multiplex au oratio eſt: vel multa ſignificat. vel ſine coniunctione coniungit̉. multas .n. orationes vocauit eas:ſint multiplices: vel ſignificatiōis pluralitatē teneāt:vel preter cōiunctiones ſint. Qd̓ aūt ait. vel inconiū

cte. totum complexus eſt. multiplex eſt .n. propoſitiovel ſi fuerit incōpoſita. quāadmodū eſt. Cato phus ēMultiplex ēt vel ſi fuerit cōpoſita ex terminis pretercōiunctionē: quemadmodū dictū eſt: vt Plato athenienſis in licio diſputat. vel ſi compoſita ſit ex propoſitionibus preter coniunctionē: quēadmodū eſt. ē.aīal eſt. vel ſi compoſita ſit ex terminis coniunctionecopulatis: vt iupiter appollo dii ſunt. vel ſi cōpoſita ſit ex propoſitionibus per coniunctionē: quēadmo eſt. apollo vates eſt: iupiter tonat. Cur āt dixitplures aūt que plura. non vnū addit. hoc eſt ſūtquedam que plura ſignificent in ſermonibus: vnumtn̄ in tota cōpoſitione demonſtrent: vt eſt aīal rōnale mortale. hec .n. oīa multa ſignificant. aliud eſt. n.aīal: aliud rōnale: aliud mortale. ſed totū ſimul vnūeſt qd̓ eſt homo. Cum āt dico ſocrates atheniēſis philoſophꝰ. ſingula plura ſunt: oīa ſimul plura nihilominus ſunt. hec .n. accidentia ſunt: nullā ſubſtantiā informant. atqꝫ hoc quidē dixit de orationibus:vel coniunctione vne ſunt: vel ſignificatione rurſusde multis vel preter coniunctionē multe eſſent: vlſignificatione multiplici. Que v̓o in ſimplicibus atqꝫcōpoſitis poſterius dixit: ad id loci expoſitio venerit: explicabit̉. nunc āt reuertamur ad ordinē: igiturqm̄ ſupra dixerat ſimplicē propoſitionē: quā cathegoricam greci dicunt: nos predicatiuā interpretari poſſumus: ſemꝑ verbi predicatione conſtitui: āt ſemper noīe ſubiecto: aliquotiēs quidē vel infinitū nomen: vel caſus noīs: vel verba ſubiecta ſunt. ergodictiōibꝰ ſimplicibꝰ cōſtitui diceret ſimplicē orōnē:affirmationē negationēqꝫ orōnes ꝯſtaret: manifeſtū fecit affirmationē negationē dictiōe ꝯſtituiſormari ita ꝗdē vt affirmationē negationē ſꝑ ſolav̓bi dictio predicata: aūt ſemper dictio noīs ſubiecta perficeret. Cum igit̉ hec ita propoſuiſſet: nunc ꝗdſit dictio. que predicatiuas .i. ſimplices propoſitionesformat exponit dicens. Nomen ergo verbuꝫ dictioſit ſola: qd̓ ideo ait dictio ſit ſola ſunt quedam dictiones ſimul ēt affirmationes vel imperfecte orationes. quod iam ſupra dictū eſt. Cur aūt nomen ver ſole ſint dictiones monſtrat. qm̄ non eſt dicere ſicaliquid ſignificantē voce enunciare: vel aliquo interrogante vel ſed ipſo proferente. Senſus hmōi eſt.Enunciatiua propoſitio his maxime duobus format̉per propriam naͣm atqꝫ ſubſtantiā. per eius vſuriatqꝫ tractatum. naͣ quidem ipſius eſt: vt in ea vertas inueniat̉ aut falſitas. vſus aūt aliquid aut interrogādo proponit̉ rn̄detur: vt vtrū aīa immortalis eſt. aut certe aliꝗs per ſuā ſnīam enunciat atqꝫprofert. vt ſi quis dicat hoc ip̄m ex propria voluntateaīa immortalis eſt: vnde definitio quoqꝫ enunciationis vnius quidē nature atqꝫ ſubſtantie talis reddit̉.Enunciatio eſt oratio: in verū falſumve eſt. Ex vſuvero eius atqꝫ tractatu enūciatiua oratio eſt quā interrogātes proponimus: vt veꝝ vel falſum aliꝗd audiamus. ex nr̄a vero prolatione. quā proponentes aliquid veꝝ falſumve mōſtramus. ergo oīs enunciatiua oratio aut in interrogatione poſita ſit: aut in ſpōtanea prolatione: in vtraqꝫ enunciationū naͣ ſubſtantia illa verſet̉: vt ſiue ī interrogatiōe ſit poſita cirn̄ſione coniuncta: veꝝ habeat vel falſum ſiue ſelata vtrūlibet retineat: dictiones inquit vel alio interrogante vel quolibet proferente ſponte dicente veruꝫ falſumve continent. Si .n. quis dicat interrogans. ſocrates ne diſputat. alius rn̄deat diſputat. hoc