pretoris. ¶ Sed his omnibꝰa noſtra conſtitutiōe ꝓpter teſtamentorū ſinceritatē vt nulla fraus adhibeatur hoc additum eſt. vt per manus teſtatoris vel teſtiuꝫ nomen heredisexprimatur vt et omnia ſecundum illius cōſtitutionis tenorem ꝓcedant. ¶ Pn̄t autemomnes teſtes et vno anulo ſignare teſtamentumᵉ ¶ Quidenim ſi ſeptē anuli vnius ſculpture fuerint ẜm ꝙ papiniāoviſum eſt. ſed et alieno quoqꝫ anulo licet ſignare teſtamē/tum. ¶ Teſtes autem adhiberi p̄nt hi cum quibus teſtamēti factō eſt. ſed neqꝫ mulierneqꝫ impubesᵍ neqꝫ ſeruus neqꝫ furioſusʰ neqꝫ mutus neqꝫſurdus neqꝫ is cui bonis interdictum eſt. neqꝫ is queꝫ legesiubent improbum inteſtabilēqꝫ eſſe poſſunt in numero teſtium adhiberi. ¶ Sedᵐ cum aliquis ex teſtibus teſtamentiquidem faciendi tempore liber eſtimabatur. poſtea auteꝫſeruus apparuerit tam diuushadrianꝰ catōnio vero qͣꝫ poſtea diuus ſeuerus et antoninus reſcripſerūt ſubuenire ſeex ſua liberalitate teſtamento

vt ſic habeatur firmuꝫ ac ſi vtoꝑtebat factū eſſet cum eo tꝑequo teſtamentū ſignaret̉ⁿ oīmꝯſenſuº hic teſtis liberoꝝ locofuerat. neqꝫ quiſqͣꝫ eſſet qͥ ei qōnem ſtatꝰ mouiſſꝫ ¶ Pat̓ necnō is qui in ptāte eiꝰ eſt. Iteꝫduo frēs qui in eiuſdē pr̄is poteſtate ſūt vtriqꝫ teſtes in vnūteſtamentū fieri poſſunt qꝛ nihil nocet ex vna domo pluresteſtes alienoᵖ negocio adhiberi. ¶ In teſtibus auteꝫ nō debet eſſe is qui in ptāte teſtatoris eſt. ſiq filiuſfamilias de caſtrenſi peculio poſt miſſionemfaciat teſtamentuꝫ. nec pat̓ eiꝰrecte adhibetur teſtis. nec is qͥin poteſtate eiuſdeꝫ patris eſtreprobatum enim eſt in ea redomeſticū teſtimoniū. ¶ Sꝫneqꝫ heres ſcriptꝰ neqꝫ is quiī poteſtate eius eſt. neqꝫ patereius qui in poteſtate habet eūneqꝫ fratres qui in eius poteſtate ſunt teſtes adhiberi poſſunt. qꝛ hoc totum negociumquod agitur teſtamenti ordinandi gratia creditur hodie īter teſtatorē et heredem agiʸ licet enim totum ius tale conturbatumˣ fuerat. et veteres quidem familieᵗ emptorem et eos

a ¶ Tenorē. eſt aūt tenor ſi pōt ſcribere faciat al̓s dicet corāteſtibꝰ. et ſcribet̉ ꝑ aliū vel per aliquos de eis al̓s nō valētīmo falſi pena tabellio tenet̉. vt. C. e. iubemus.b ¶ Anulo .ſ. hn̄te characteres qui ſignatorius d̓r. et ſic ē ineo ſięillum. non autē alio ſigno. vt. ff. eo. ad teſtium. §. ſignū⁊ de ver. ſig. l. ſignatorius. §. ſignare.c ¶ Teſtamentū. veletiā lintheū .ſ. qͥ īuolutū eſt teſtam̄iū. vtff. eo. ad teſtiū. §. fi.d ¶ Uiſū. hac rōneet cū tribus vl̓ paucioribꝰ vl̓ pluribuspōt ſignari teſtamē.ar. jͣ. mā. §. is qͥ exeqͦtur. alij dicūt tantucū. vij. vel vno debere ſignari.e ¶ Teſtes. factiopaſſiue h̓ accipe. vtbona ſit exceptō ac.ſed neqꝫ mulier ⁊cͣ.alias etiā accipit̉ actiue. vt. jͣ. de here. qͣ.et dif. §. teſtī.f ¶ Mulier. in alijsaūt caſibꝰ oībus recipit̉ p̄terqͣꝫ in teſtamentꝭ. vt. ff. e. qui teſta. §. mulier. rō eſt.vt. C. de fideicō. l. fi.vt eſt timor falſitatꝭQuid de hermofrodita. Rn̄. ſi p̄ualet īmaſculino ſexu recipitur. vt. ff. de ſta.ho. queritur ⁊ de teſti. l. repetūdaꝝ. §.g ¶ Impubes. quidde eo qd̓ vidit in pupillari etatē. Rn̄. alias .i. preterqͣꝫ in teſtamento poſſet teſtificari ſicut ⁊ ſeruusvt. ff. de ꝟ. ſig. l. notione. §. inſtr̄oꝝ. et C. de here. ⁊ manich.qm̄. in fi. ſed hic nota. qꝛ faciūt ad ſub̓am teſtamenti vt h̓ d̓r.h ¶ Furioſus. niſi habeat dilucida interualla. vt. ff. c. qͥ teſtamento. §. nec furioſus. Accur.i ¶ Mutus. qui nihil loqui vel audire poteſt. vt. jͣ. qui teſta.fa. licet. §. item ſurdus.k ¶ Interdictū. vel a lege vt qꝛ ꝯmiſit in. l. iul̓. ma. vt. ff. adl. iul̓. ma. l. fi. vel a iudice. vt. ff. e. is. qui. in fi. j. rn̄ſo.l ¶ Inteſtabilē. vt de crimine famoſo damnatus vel muliebria paſſus. vt. ff. e. is cui. §. fi. ⁊. l. cū lege. ff. de teſti. ob carnem. in prin.m ¶ Sed cū libertate .ſ. putatiua. ⁊ ſic vꝫ plus qd̓ eſt in opinione qͣꝫ ꝙ eſt in veritatē. ſic. ff. de. le. j. l. iij. §. ſꝫ ⁊ ſi qua. ⁊. ff.de of. pre. l. barbariꝰ. ar. ꝯͣ. jͣ. de le. §. ſi quis rem ſuam.n ¶ Signaret̉. quidā hoc intelligunt general̓r veruꝫ vt ſiueoſtendat̉ teſtamentū in ſcriptꝭ ꝯditum ſiue nuncupatiuū debeat ei credi ſiue deſierint teſtes eſſe ſiue non. et ſic ſe habetꝯſuetudo. vt ar. C. d̓ edi. di. hadri. tol. nūcupatiuo. ⁊. l. fi. etC. d̓ dona. ī do. ⁊ ar. tu. l. fi. Nos ꝯͣ .ſ. ī nūcupatiuo d̓ iure. ⁊

qd̓ dicitur h̓ in teſtamento ꝯdito in ſcriptis loquit̉. in nuncupatiuo enī ſi ꝓferat̉ nō debet credi ſine teſtibꝰ. cū in eis conſiſtat tm̄ ſub̓a teſtī ipſum tn̄ vꝫ. licet ꝓbatio deficiat. vt. ff.de teſt. tu. l. duo. Quid ſi ſeruus factus eſt vel infamis velitrecognoſcere ſigillū ſuū. Rn̄. non admittitur. vt. ff. de car.co. carbonianum. §.cauſe.o ¶ Conſenſu. no. errorem ꝓdeſſe. vt. ff.de ſup. le. l. iij. in fi.et. C. de lat. li. tollē..§. ſꝫ qꝛ. et. ff. de of.pre. barbarius.p ¶ Alieno. aliud ſiin ſuo. vt. jͣ. ꝓxi. §. etff. de teſti. teſtis.q ¶ Sed filiuſfa. miſſionē .i. remiſſionem. aliud ſi ante. vt. ff.eo. qui teſtamenti. §. ꝑ ꝯͣrium. Accur.r ¶ In ea re. idem et in alijs. vt. C. de teſti. l. j. Sed quis eſtdomeſticus. Rn̄. colonus aſcripticius. vel ſimiles. vt. C. d̓his qui ad ec. confu. l. fi. §. ſane ſi ſeruus. ⁊. C. de queſt. l. pridem. Item vxor marito ⁊cͣ. vt. sͣ. de vſu ⁊ ha. §. item is. Itēſeruientes ſiue dapiferi. vt. ff. de pen̄. l. reſpiciendū. §. furta.g ¶ Sed neqꝫ pater. no. ꝙ his tribus modis d̓r quis cōtingere me per ptātem.t ¶ Adhiberi. quia eorum negocium eſt cum etiam lucrumet damnū ad eos ꝑtineat. vt. ff. qn̄ aꝑ. ſit. l. j. §. in ꝓpria. ⁊ vere eorum. qui ⁊cͣ.v ¶ Agi. caute ponit agi. et non dicit geri cū ſit generaliſſimum. vt. ff. de ꝟ. ſig. l. labeo. in prin. ⁊. l. ꝟboꝝ. habet enī ſead ius teſtandi et ꝯtractus.x ¶ Conturbatū. nā olī heres duobꝰ primis generalibꝰ teſtamētoꝝ poterat eſſe teſtis. In tertio ꝟo ille qͥ erat loco heredis n̄ poterit eſſe teſtis. ⁊ ſic erat turbatio iuriū. ⁊ ad eiusſil̓itudinē verus heres hodie teſtis non erit vt ſequit̉.