LIBER SECVNDVSDe illis .n. hoc ī opuſculo tātū curāus ꝗ Ari. ordinē declarātes eiuſqꝫ ſemitā imitari credētes: Aui. potius ordinēAriſtoteli cōtrarium: ipſis minime aduertentibus. imitati ſunt: hoꝝ .n. peccatū maius eo eſt peccato qd̓ Auicennæ. ipſe .n. ſuis ī operibus ſuo ꝓceſſit ordine. ſcribit .n. talē ſibi qͣlem diximus ellegiſſe ordinē. ſi ꝗs .n. īquit hūcuoluerit mutare faciat. nos. n. ut ait nō calūniabimo eū. ſed de iis ſatis. Cæterū ne Auicēnæ rō īperitū īdicet Ariſtotelem ultra id qd̓ conceperā ſuis reſpōdebo rationibus. Non. .n. eo ꝗa aliꝗd eſt melius id prius pertractari debet. ſed quo cognito alterū facilius cognoſcit̉. nō e cōtra. tales ſunt corporis ꝑtes reſpectu aīæ. ꝑ corpus enim qcorporis paſſiōes ad aīæ cognitionē manuducimur. ē .n. aīa entelechia corporis phyſici organici potentia uitamhabētis. niſi .n. corpus ipſum corporiſqꝫ ꝑtes ꝗ aīæ organa a natura deputatæ: ſunt cuius corꝑis talibus organismuniti aīa eſt entelechia: p̄cognoſcat̉ aīæ ipſius ſb̓a minīe cognoſci poterit. ea .n. q̄ corporis ſunt ad cognoſcerdam aīam magis faciūt qͣ e contra. cū ſenſibiliora ſint quēadmodū ēt ī ſuꝑioribꝰ de mēte alexandri aphrodiſeī ſuo libro de aīa oſtēſum ē qͣre nō recte ſenſit Auicēna ī hoc cōtra Ariſtotilem dicens aīam plus adminicularieoꝝ qͥ corporis ſunt cognitiōi ꝗͣ e cōtra. Neqꝫ recte putauit ꝑꝑ hoc de aīa priuſqͣ de corpore tractari debere. eoꝙ aīa melior eſſet corpore. nō. n. bonitas ipſa rem facit ī doctrina priorē: ſed id qd̓ poſterioꝝ exēplar eſt uel ſalrē id quo cognito ac cōmodatius alterū adiſcit̉. Ad illud aūt quo dicit̉ aīam eſſe cōe principiū oīum aīatoꝝ &ideo ꝑꝑ hoc debere p̄cedere: ī capite nuperime ꝑtractato ad plenum reſponſum fuit ſed de iis hactenus. nūc adpriora reuertens de eo ī quē plurimi cecidere errore cōi diſputabo. declarādo uidelicet ꝙ oꝑatiōes uitæ attinentes eos ſeꝗ non debeant libros qui ſunt de operationibus aīali propinquis.Diſputatio contra errorem quo dicūt ꝙ libri de longitudine uitæ & de uitæ cognatis mox ſequant̉ librū deſomno & de ambiguitate inuenta in libris eorum.Caput. XIrecte ea q̄ ī ſuperioribꝰ diſputata ſunt de operationibus ītellexeris cognouiſti aīaliū oꝑationes quaſdāeſſe aīali ꝓpinquiores ſoli aīali attinentes. q̄ ſunt ſenſus & memoria & ſomnus cū uigilia. q̄ aīalia ſequūtur uti ſenſitiua ſunt. & motus. ꝗ ēt licet a ui motiua fiat & tamē nō ſine apetitu & ſenſatiōe fit in aīaliīmo ad motū ſenſu fit cōcurrente. quaſdā ēt ab aīali remotiores. quoniā nō ſolū aīalibꝰ ſed oībus ēt uiuentibꝰcōueniūt. ſicut uita & mors ſiue lōga ſiue breuis. iuuentus & ſenectus. lāgor & ſanitas. īſpiratio ēt & expiratio. q̄ēt remotæ ſunt. nō ꝗa alijs ab aīali ſed ꝗa paucis conueniūt aīalibꝰ. illæ oꝑatiōes cū ſint aīali ꝓpinquæ ac fereeſſentiales mox poſt aīalis eſſetiā docendæ ſunt. Ceteræ q̄ uitæ ac morri cognatæ ſunt ſuo loco .ſ. poſt genera-tionē ponendæ ſunt. Hoc ē igit̉ id ī quo plurimi deffecere & de quo ad p̄ſens diſputandū eſt. Reperit̉. n. uti inſuꝑioribꝰ diximus tale ab Ariſtotile ī libro de cā longitudinis ac breuitatis uitæ ſcriptū. De ſomno ꝗdem igit̉& uigilia dictum ē prius de uita āt & morte dicendū poſterius ſimiliter aūt & de langore & ſanitate quantumadiacet naturali ph̓iæ. nūc āt de cā eius qd̓ eſt hæc ꝗdem eē lōgæ uitæ hæc a̓t breuis uitæ ſicut dictū ē prius cōſiderandū.) propter hæc. n. potiſſime uerba plurimi credidere librū de lōgitudīe ac breuitate uitæ cum ſibi cognatis mox ſeꝗ ad eū ꝗ de ſomno & uigilia. q̄ aūt de cā decepti ſint: & quare de ſomno & uigilia memoriamhic fecerit: ī ſuperioribꝰ demonſtratū ē. Non. n. ut librū hūc illi libro coniungeret: ſed ꝗa ſomnus & uigilia unaerat de quatuor cōiugationibꝰ uti ſuperius diffuſe ſatis declaratū ē. Nūc āt ꝗbus abſurdis ac rationibꝰ opiniohæc falla appareat hoc ultīo ī loco docendū ē. Hoc tamē te p̄ſcire opere p̄ciū ē ꝙ hii tales ī ſuis ſcriptis de ordine hoc ualde ꝑplexi cognoſcunt̉. legentes .n. hūc ſermonē: mox librū illū qui de cā lōgitudinis ac breuitatis uitæ dr̄ ei ꝗ ē de ſomno cōpulāt ſed ſic faciendo ubi librū ꝗ de motu ī cōi dr̄ ordīe diſponāt: cū ſuus hoc mō ſurripiat̉ locus minīe inueniūt. Cū igit̉ interim cōſiderāt librū ꝗ de motu agit rōnabiliter ſequi debere ad ea q̄ deſenſibus de memoria & ſomno: ſtatim libros qui de uita uitæqꝫ cognatis poſt eum qui de motu apponunt. torquentur tamen ex hoc ꝙ ſe uident ſermoni prædicto in fine de cauſa longitudinis & breuitatis uitæ non ſatiſfeciſſe. Quare apud eos plurimam īſcriptis ſuis uidemus ambiguitatem. ita quidem ut aliquādo eos uideas de ordine unum dixiſſe. cum uero poſt hoc ad alia loca ſuis dictis ac opinionibus non conſentientia deuenerint: ſubſilentio abſqꝫ ueritatis diſcuſſione pertranſeunt. In hunc eundem errorem pachymeris græcus ſumans librorūAriſtotiles deſcribens incaute prolapſus eſt. ꝗͣuis enim eum librum qui eſt de anima poſt librum qui de progre-ſu animalium ſiue de partibus ad motum animalibus utilibus quem ei qui de patibus mox comnitem fecit ſuoloco & recto ordine depoſuerit: poſt quem librum de anima eum qui de memoria ad quem eum qui de ſomno& uigilia: dehinc illum qui de motu in communi ordine diſpenſauerit: in hoc tamen reliquis ab eo bene diſpoſitis a uero ordine deuiauit. quoniam poſt eum qui de motu eum poſuit qui de cauſa longitudinis ac breuita-tis uitæ dicitur cum cognatis iis. Refellitur autem hæc opinio primo quidem ex eo ꝙ in fine libri de cauſa longitudinis uitæ ſcribitur Nonc autem de alijs animalibus dicta eſt cauſa de magnitudine quoqꝫ uitæ & de uitæbreuitate Reliquum autem nobis conſiderare de iuuentute & ſenectute & uita & morte. iis. enim determinati:finem utiqꝫ habebit quæ de aīalibus methodus) per q̄ uerba caperͣ poſſumus ꝙ liber de morte & uita ultīus ſiteoꝝ libroꝝ ꝗ ſub negocio de aīalibus de rebus aīali atinentibus a natura ſola pendentibus: agunt. hoc dixi ꝑieum qui de lāgore ē & ſanitate q̄ nō a natura ſola ſed ab arte quoqꝫ depēdent. ſi igit̉ liber de uita & morte mōdicto ultimū tenet locū ī tota de aīalibꝰ methodo: & cū ante ipſum mox antecedāt tres illi ſuꝑius ordīati libriſcilicet. de īſpiratione liber ante quem de iuuentute & ſenectute: ante quem liber de cā longitudinis ac breuitatis uitæ: omnes ergo ii quinqꝫ p̄dicto modo ordinati: uitam & mortem iiſqꝫ cognata ꝑſcrutantes. ultimi erūtultimaque pars totius de animalibus negocii. quare iſtos quatuor libros cum ānexo iis in ultimis poſito eo. .ſ.qui de langore eſt & ſanitate: ſequi neceſſe eſt ad illos qui de hiſtoriis de partibus & de generatiōe aīaliū dicūt̉quos iſti licet non recto de animalibus librum nomine nuncuparunt. itaqꝫ tandem concludere cogimur hoslibros qui ſunt de uita & morte & iis cognatis: non debere ſtatim poſt librum de anima & libros de operatio