LIBER SECVNDVºuita cū morte & his cognatis. Ait .n. in primo de hiſtoriis VVt primū differentias atqꝫ accidentia qͣ iuncta cuioſunt accipiamus deinde eoꝝ ad cōperiēdas cās enitamur) & in principio de ꝑtibus aīaliū ſub dubio ꝓponēs tandem res ipſas prius tradi debere cōcludit dehic cās eoꝝ inꝗri oportere. dicēs) Nec illud manifeſtū ē utrū ut mathematici rem ſuā celeſtē demonſtrare cōſueuerūt ſic homo reꝝ naturaliū ſtudioſus primū q̄ parēt in aīaliumgenere parteſqꝫ ſingulas explorare: deinde cām quāobrem ita ſint reddere debeat an ſecus agēdū ſit) & paruminfra (ſed .n. exordiendū qd̓ dictū iam eſt ut primum res perſequamur q̄ quoqꝫ īgenere cōſpectiores promptioreſqꝫ habent̉ deinde cauſas reddamus) in ſecūdo ēc de ꝑtibus ait (Ex quibus nā & quot numero membris ſin-gula animalia cōſtarēt libris hiſtoriaꝝ ꝗ d̓ iis ſcripti a nobis ſunt planius explicauimus nūc qͣs ob cauſas quæqꝫad hūc modū ita ſe habēt cōſideremus uidelicet ita ut omnis ratio ſeiuūcta ab iis quæ ꝑ hiſtorias expoſuimūstractetur) Et libro de animaliū ꝓgreſſu cū narrauerit quedā in hoc diſputāda libro cōcludit (Quod igitur ſiccontingat manifeſtū ex hiſtoria naturali propter ꝗd aūt nunc conſiderandū.) ac ſi diceret cognitio quia eoꝝ q̄in hoc libro diſputanda ſunt in libro hiſtoriaꝝ narata eſt ſed ipſoꝝ cognitio ꝓpter quod cauſas in hoc habenda eſt libro ex quibus omnibus liquet ea quæ in hiſtoriis de eſſentia & operationibus & de generatiōe aīaliumac uita: prius cognitione quod ſunt pertractata ſunt: eadē hæc & plura ſeiunctim in cæteris libris poſt hæc percauſas propter ꝗd talia ſint diſputata fuiſſe. Quod ſi ipſa anima: ſi coniuncti oparationes: ipſis hiſtoriis p̄deter.minatæ fuiſſent qualis nā in hac & ea quæ eſt de hiſtoriis ꝑte debitus cuſtodiret̉ ordo prius .n. cauſæ ipſaꝝ oꝑationū inquirerentur dehinc prepoſtero ordine: diſciplinæ ariſtotelis cōtrario in hiſtoriis eaꝝ operationū fieretipſa narratio Ad hæc quæ nā eſſet utriuſqꝫ modi doctrinæ .ſ. quia eſt & ꝑꝑ quid congrua reſpondenria: cū in hiſtoriis primo de partibus agatur: in cauſaꝝ uero theoria ſecundum horum ſententiam imo in toto de animalibus negocio prior eſſet aīa. Si igitur liber de anima cum libris de perationibus cæteros præceſſerit libros: congrua hiſtoriaꝝ & cauſaꝝ theoriæ ac decēs peribit reſpondentia. Hinc igitur accipito librum de aīa cum opera-tionibus ſibi annnexis non eſſe primam totius methodi de animalibus partem. ut iſti dixerunt. Soluitur autēeorum ratio hoc modo. Nam aīaliū ſuſtantia duo ī ſe continet. corpus quod eſt materia & animam quæ eſt aīalium principium & forma. Volens igitur Ariſtoteles docere animalis naturam: In primis materiā ipſius .ſ. parteserudit dehinc formam ſcilicet animam & utriuſqꝫ ideſt coniuncti operationes agit. præter hæc de efficiente cāin eo qui de generatione aīalium: uitam quoqꝫ cū morte & iis cognata nos inſtruit. Cum itaqꝫ ab iis dicitur aīaeſt principium oīum animantium dicimus profecto ꝙ eſt eoꝝ principium. cū ſit aīalium forma. & ſimul cumcorpore eſt operationum cōiucti efficiens cā geuerationis ſed & uitæ. Cū igitur ſit hoꝝ principium: de animapriuſꝗͣ de illis .ſ. operationibus & generatione ac uita agendū eſt. prius ergo de aīa & animaliū partibus determinandum eſt ꝗͣ de oꝑationibus. ex quo partes & aīa ſimul concauſæ ſunt illaꝝ prius .n. tractari/ debet qd̓ ē principium eo qd̓ ſit ex illo & cū ipſa anima & corporis ꝑtes principiū ſint generationis & uitæ: & ideo āte gūatio-nem & uitā uitæqꝫ cognata p̄cedere debēt Cæreꝝ cū aīa nō ſit corporis. ſeu partiū cuius eſt entelechia: prīcipiūſed ad animalis confectionem potius cōcauſa: iccirco ꝓpter hoc ſua cōtemplatio ad eam q̄ eſt de partibus p̄ce-dere non poſtulat ſi igitur eſt principiū aīalium cōe iis precognoſi debet omnibus quoꝝ ipſa ē prīcipium quæde aīali tractant̉: tractat̉ āt eſſentia ipſa cuius ipſa aīa eſt ꝑs & cōcauſa cū ipſo corpore ſiue ꝑtibus quaꝝ ꝑtiū aīanon eſt principiū ſed forma tractant̉ oꝑationes generatio & uita quoꝝ ipſa eſt principiū & eadē merito p̄ceder̄debet. Ea .n. rōne qͣ aīa p̄dictis .ſ. operationibus gr̓atiōe & uita prius ꝑtractari debet: eadē ēt cognitio de corporeſiue ꝑtibus p̄cedere debet corpus .n. ſiue ꝑtes aīalis cū ipſa aīa: oꝑationi ipſoꝝ generatiōis & uitæ: q̄ oīa ſunt cōiuncti & nō ſolius ꝑtis: ē cōcā & prīcipiū qͣre rō qͣ utunt̉ cōis erit & corpori & aīæ. neqꝫ ꝑꝑ hoc ipſa aīa p̄cederedebet ꝑtes. Tota igit̉ q̄ſtio in hoc unū decidit an aīa q̄ ē forma & principiū an corpus qd̓ eſt ma̓ p̄cedere debe-at ī doctrinæ ordīe. Sed de hoc nūc n̄ ſit ultetior diſputatō quoniā de ſoīa ari. ītētiōe circa ordine libroꝝ ſuoꝝnr̄a uerſat̉ ītētō. Satis. n. nobis fuit illoꝝ rōnē: ex qͣꝓbar̄ nitūt̉ li. d̓ aīa p̄ceder̄ d̓ber̄ eo ꝙ ſit oīum aīaliū prīcipiūfor̄ale cōe: ū cōcluder̄ clar̄ d̓mōſtraſſe. eoſqꝫ iunior̄s auctor̄s ari. aliorūqꝫ plurīoꝝ ꝑipatheticoꝝ uerbis diuerſisī locis ſcriptis: cōtrarios ac rōnibus deuictos fuiſſe. Cæteꝝ cū iſtoꝝ opīo ab Auicē. ortū huerit. Ordini ueroAriſtote. penitus aliena. Iccirco ut priora magis pateant ea quæ de iis duabus deīs partibus anima .ſ. & corporeſenſerit Auicēna mox diſputabo.Sentētia Auicēnæ. qui animā uoluit precedere in oīd ine doctrinæ ad reliqua quæ de animalibus tractant̉: &de ſolutione ſuarum rationum.Caput. VIIII.Vicēna de ipſius animæ ordine duo probare nititur quoꝝ alterum eſt ꝙ de anima ipſa prius agendū ſita ꝗͣ de corporibus. alterum ꝙ non ꝑticulariter ſed in genere potius. puta nō de uegetatiua: dehinc de ſuocorpore uegetabili: deinde de altera ſcilicet ſenſitiua dehinc de corpore ſuo agēdū. ſit. Talis enim tractādi interſectio rem faceret ut ait difficilem: neqꝫ tractare de uegetabili anima uegetabiliū dici potius de uegeta-bilibus poterat ꝗͣ de ſenſibilibus. ex quo ipſa quoqꝫ animalia uiuunt. ſimiliter de brutis reſpectu hominum: quicum brutis ſenſu ꝑtieipāt: quapropter concludit & recte tractatū de aīa partiri non debere. ſed cōi quadam di-ſciplina ſecundum ſe & partes ſuas de aīa agendum eſſe. Alteꝝ uero quod probare nititur eſt ꝙ de ipſa priuſꝗde ſuis corporibus tractandū eſt. Cæteꝝ anima expedita ut inquit: quod ſupereſt corpus ē ac corporis affectiones. ex ꝗbus uerbis rō ī hoc ſtrīgit̉ ꝙ de aīa prius agendū ſit ꝗͣ de aīaliū ꝑtibus ſiue corporibus: erit .n. inꝗt ſciētia liberior ac certior. Rō aūt ipſius ē quoniā cū ſit aīalium forma melior ē corpore qd̓ ē eoꝝ materia. Ad hæcīꝗt aīa ad ea quæ corporis ſunt cognoſcēda magis adiuuat qͣ econuerſo. Cæteꝝ ī hoc nr̄o libello nr̄um nō eētofficiū iis reſpōdere rōnibꝰ. nō. n. cōtra illos diſputamus ꝗ de phīcis ſcribētes ſuo ꝓprio ordīe ſuos diſpoſuerelibros ſed de li. Ari. ordīe nr̄a ē diſputatō. Capiat unuſꝗſqꝫ & Auicēna & alter quē uolueris ſibi placētē ordinē.ſuū. n. cuiqꝫ recte poſitū fuiſſe ordinē a nobis cōceſſū ſit. ꝗcꝗd tamē fuerit. Ari. ordo ī aliquo corripi nō poterit