LIBER SECVNDVSpiſſe uti ſuperius quoqꝫ demōſtratum eſt. Periret etiā ſi aliter diceret̉ ſermo ille ueridicus quo ī fine libri de ꝑtbus ad motum utilibus qui de animaliū ꝓgreſſu dicitur: ſic ſcribit̉. in fine. (Quæ igitur de ipſis alijs partibus& eaꝝ q̄ circa ꝓgreſſum aīalium circa omnē ſecundū locū mutationē hūc habēt modū: iis determinatis cōſe-quens eſt ſpeculari de aīa) Credo equidē ſi prefati uiri hūc ariſtotelis uidiſſent librū: quē ipſi ſuis ī cōmētariisariſtotelē edidiſſe fatent̉: ſed eū nundū uidiſſe dicūt quē ego & græce & latine interpretatu habeo librū de aīacæteris de aīalibus cōſcriptionibus nō præpoſuiſſent. Auferri etiā ſecundū eoꝝ ſentētiā aut ſaltē deſtrui opor-reret illā nobilē ac uniuerſalē ſæpe dictā & græca matre aprobatā collectionē qua in fine libri de cā motus animaliū ſic ſcriptū reperit̉. De partibus quidē igit̉ uniuſcuiuſqꝫ aīaliū & de anima. Adhuc āt & de ſenſu & ſom-no & memoria & cōi motu diximus cauſas: Reliquuū autē de generatione dicere.) Ecce quonāmodo ac ordīeanimaliū naturas docuerat: eodē in hac collegit collectiōe. & ꝓxime tractanda ꝓponit. primo .ſ. partes aīaliū easetiā includendo quæ motui aīalium deferuiunt. Secūdo ea q̄ de aīa. & reliqua iuxta p̄fatum in ſuperioribus or-dinem ante aīam uidelicet p̄ponendo partes & poſt motū qui ſomnū memoriā & ſenſum & aīam cōſequit̉ nōalias aīalis remotiores oꝑationes ſed generationē mox apponēdo. Per hæc itaqꝫ uerba ariſtotelis ſatis paret il-los nō paꝝ erraſſe qui ſcīam de aīa in animaliū negocio ordine doctrinæ dixere fore priorē. Non ſolū aūt hocab ariſtotele ſed. a. ſenioribus quoqꝫ illud agnoſcit̉ qui ariſto. uerba primitus expoſuere Alexāder .n. aphrodiſe-us qui ſub ſeuero & antonino īperatoribus floruit nō ſolū in expoſitiōe ſuper librū metheorologicoꝝ ariſtouti diximus hoc notū fecit: ſed in ſuo quoqꝫ libro quē de aīa ſcripſit clariſſimis uerbis iis aprobauit. (Quare ſiea quæ cōmode & apte de animæ ſubſtātia ꝓferunt̉ cōtradictionibus īplicare nō uolumus primo loco ipſe poſfidentis animam corporis apparatus cōtemplandus eſt & internaꝝ inuicem externarumqꝫ partium cū ipſo ue-nuſtatis & pulchritudinis concentu lex & diſpoſitio cōquirenda, ſimul enim hæc ipſa ſpeculati fuerimus: haudquaꝗͣ ulterius: admirabile & noſtra opinione maius eſſe uidebit̉ ut in corpore ſupraꝗͣ opinari poſſumus mira-biliter atqꝫ ambitioſe diſpoſito anima tot in ſe motionū principia poſſidens cōtineatur.) per quæ uerba clariſ-ſime cognoſcimus corporis partes interiores & exteriores ornatūqꝫ corporis: quæ & in libro de partibus ꝓpterꝗd. & in libro de hiſtoriis. quia ſunt tractant̉ āte animæ tradicionem doceri debere. iis enim ſcitis omnis de anima difficultas tollitur. ſcitis enim diuerſis partibus diuerſis ſtructuris: ornatis facile eſt agnoſcere animam ī ſeplurima continere principia ad tot motus in tot partibus deſeruientia. Poſt hunc per plura ſecula aueroys ī pa-raphraſi metheorologie hoc idem fenſit dicens. OOrdo aūt iſtorum librorum manifeſtum ꝙ debet eſſe talis Nāliber in quo loquitur de membris animaliū & eorum utilitatibus præcedit librum de anima. nam eæ ſunt ma-teria animæ.) Non ſolum autem ex uerbis ariſtotelis & ſuorum expoſitorum hic error correctione eſt dignusuerum ex rationibus quoqꝫ uerbis ac ſententiis ariſtotelis conformibus emendandus eſt Nā prefate operatio.nes uti in libro de anima & in eo qui de ſenſu probatū eſt: aīæ & corpori ſunt cōmunes earū itaqꝫ cognitio abutriſqꝫ p̄cognitis mutuari debet quare anteꝗͣ cauſæ ipſaꝝ operationū totius coniuncti doceri ꝑ cauſas debeantprius oportuit nos animaliū partes & animā p̄ſciuiſſe. ſi enim aīæ cognitio ab operationibus pendeat: pendetquippe ab eis qua ipſæ operationes ꝗa ſunt præcognoſi debēt qd̓ fit in hiſtoriis. Clarius fiet hoc ſingula examinant: quomō. n. ea quæ de ſenſu & ſenſibili ſuo loco ab ariſto. tradita ſunt: cognoſcere poteris niſi membra ſenſibꝰ deſeruiētia q̄ in li. de ꝑtibꝰ declarata ſūt prius agnoueris mēoriæ ēt & ſōni & motus agnitiōes te p̄ſciuiffenam cerebri ſupponūt uenaꝝ ēt na & cordis a quo ſaguis & per qͣs in ſōno ad primū ſenſitiuū reflectūt̉ uapo-res ſi natura ſōni ſciri debeat: p̄cognoſci oportet: ꝑtes ēt ad motū deſeruiētes ate ipſū motū aīaliū in li. de motu ī cōi tradito p̄cognouiſſe phas ē. Reſpiratio ēt & caloris īnati refrigeratio q̄ ī li. de īſpiratione īſtruunt̉ quomodo per cauſas ſciri poterūt niſi partes nonnullas aīalium ſcilicet pulmonē in reſpirantibus & brāchas ī pi-ſcibus ī libro de parribus aīalium prius didiceris. Ita quoqꝫ de uita uitæqꝫ reliquis cognatis ſuo mō dicat̉. Clariſſime igit̉ mōſtratū eſt ꝙ ante libros de operationibus coniuncti partes aīalium & ipſa etiam aīa cū ſit eorumprincipiū ſeorfum præcognouiſſe neceſſe eſt. Sed dices fortaſſis quomodo aīa ante operatiōes precognoſci debet cū potentias cognoſcimus per operationes. non econtra. Ad hoc dicimus ꝙ in determinando non dico demōſtrādo ordo a prioribus ſecūdū naturā ſemꝑ ꝓcedere debet ad poſteriora ꝓſequēdo: niſi forte ut in ſuꝑiorbus diximus poſteriora & cōpoſitiora ad ſimplicioꝝ cognitōnē exēplaria fuerint: ſicut aīalia ꝗͣꝗͣ cōpoſitiora acnatura poſteriora fuerint ipſis ꝑlantis: tamē cū ipſaꝝ plantarum ſint exemplar: ideo plantis p̄cognoſci debēt: &cū priora preſciri debeāt: Iccirco aīalium partes & anima ipſa prius ipſis oꝑatiōibus doceri debet. illaꝝ .n. cau-ſis ſcitis faciliter oꝑationū ſuaꝝ cognoſcet̉ natura & cauſæ. Sic igit̉ pōtētiæ ipſæ p̄determinari & p̄ſciri debētipſis oꝑatiōibus. quoniā ad oꝑationū cognitōnē ꝓpter ꝗd neceſſe fuit preſciuiſſe cās & naturā potētiaꝝ. Nihilominus tamen ſi partiū cās & animæ rationes agnoſcere curamus neceſſario oꝑatiōes ipſas nobis primo quiaſunt p̄cognouiſſe oportet. Conferunt .n. magnam partem ad cognoſcendum ipſum quod quid eſt. hæc aūt conferentia eſt: cū ea quia ſunt p̄cognouerimus. Talis aūt cognitio quia ſunt ipſaꝝ oꝑationū in libris de hiſtoriishabita eſt. & ſic ꝑ oꝑationes ipſas in libro de hiſtoriis qd̓ ſunt prius cognitas: partiū aīalium & ipſius aīæ diſcūtur cauſæ & rōnes. ꝗbus ſcitis ad operationū cās inꝗreūdas accomodatæ accedimus Cōtrariū āt iis eſſet ſi liberde aīa & libri de oꝑationibus in cōi p̄cederēt ad librū de hiſtoriis. Nā oꝑationes cōiuncti traditæ īlib. de ſenſumemoria ſomno & motu in hiis libris docent̉ ꝓpter ꝗd tales ſint: in illis .n. libris eaꝝ oꝑationū eſt cauſaꝝ inoſitio in hiſtoriis āt ſola narratione qd̓ ſint quare ſi liber de aīa & libri de oꝑatiōibus eos anteirēt libros qui &hiſtorias & partes docēt īcōgruus ac ineptus ad doctrinā fieret ab Ariſto. īdeteminatiōis ordīe ꝓceſſus: uideli-cet prius docere de eadē re quoniā ꝑꝑ ꝗd. dehīc docere ip̄m ꝗa ē. hoc. n. dictis Ari. ī naturalibꝰ repugnat. ꝗ ī pluribus locis ait prius eē tractāda aīalia ꝑ hiſtorias dehīc illoꝝ q̄ in hiſtoriis narrata ſunt: ī libris alijs ꝗ nō hiſtoriæ ſed ſcīe nomē aſſumūt cauſæ inꝗredæ ſūt. tā dico de ꝑtibus & operationibus ꝗͣ de generatione animaliū. &d ii