LIBER SECVNDVSꝑte ponendam eſſe nobis manifeſtiſſime declarat. Et hac de cā ip̄e Ariſtoteles cū in anterioribus .ſ. in libro degeneratione aīalium: & in eo ꝗ de longitudine uitæ ac breuis. & in eo ꝗ de iuuētute & ſenectute: cauſas generationis aīalium & cauſas uitæ breuis ac longæ uitæ cauſaſqꝫ iuuentutis & ſenectutis pleniſſime tractaſſet: nullitr illoꝝ illis ī locis .ſ. nec generatōnē nec uitā nec iuuentutē aut ſenectutē adhuc diffiniuiſſet: Iccirco in poſtrēi:libelIi huius ꝗ eſt de uita ac morte: ultimi huius tertiæ partis: de natura aīalium tractantis: unūquodqꝫ illorumſcilicet generationē uitā iuuentutē ac ſenectutē deffiniuit dicens. Generatio quidem igit̉ ē prima participatio-caſido nutritiuæ aīæ uita aūt manſio huius iuuentus aūt eſt primæ refrigeratiuæ ꝑticulæ augmētatio ſenectusaūt huius detrimentū ætas florida aūt hoꝝ medium mors aūt &c.) Expeditis igit̉ oībus ad ſecundam q̄ eſt deaīaliū generatione & ad tertiā q̄ eſt de uita ac uitæ cognatis expeditis inquā generationis aīaliū cauſis & princpiis ī libro de generatiōe. expeditis ī libro de cauſis longitudinis ac breuitatis uitæ & ī libro de iuuentute ac ſenectute eorundem cauſis: expeditis īſuꝑ ī hoc libello eoꝝ debitis diffinitionibꝰ: tandem oīa ī uno breui clauditepilogo dicens. Quidꝗdem igitur eſt generatio & uita & mors.) Hoc quātū ad illud quod oſtenſum eſt ī librode uita & morte (& ꝑꝑ quas cauſas erunt aīalibus dictū eſt) hoc quātū ad ea q̄ tractauerat ī libro de generatiōeaīalium & ſequentibus libris. cauſæ. n. generationis traditæ ſunt ī libro de generatione aīaliū. cauſæ uero uita& mortis ī libro de cauſa lōgitudinis ac breuitatis uitæ & ī cæteris poſt illū. hic ergo epilogus ī ultimis poſitusnobis manifeſte demōſtrat ꝙ liber de generatione aīalium non ſit ultimus. ut iſti uoluere. ſed poſt generat onoſequant̉ libri de uita & morte & cognatis uitæ & morri. Ex iis igit̉ oībus clariſſime demonſtratū eſſe uideturpoſt librū de aīalium generatione quē falſo ultimū eſſe ponunt ī negocio de aīalibus: ſeꝗ debere libros pluri-mos qui de uita ipſa & uitæ cognatis ac morte ultima oīum agunt. plura āt ad hoc probandum non adducamcum de hoc in ſuperioribus: ubi de libroꝝ ordine particulariter egimus plurima pertractata ſint.Diſputatio contra errorē quo dicunt librū de aīa cū ſuis oꝑatiōibꝰ primā eē ꝑtē methodi de aīalibꝰ. Ca. VIIIOn ſolū uti diximus peccauere priores circa eā quā de aīalium negocio ſecūdā dixere partem & ultimāde qua hactenus diſputatū eſt. cæterū deliquere magis de ea parte quā priorem ī ordine uoluere eē par-tem. Dicunt .n. eam eſſe priorē q̄ de cōi eſt oīum aīalium formali prīcipio .ſ. de aīa & ſuis operationibusuidelicet ſenſu memoria ſomno motu uita inuentute & ſenectute & cæteris talibꝰ. Cæterū quoniā libri de aīade ſenſu de memoria de ſomno & motu alium ab hiis qui de uita ac uitæ cognatis tenent locū: iccirco noſtradiſputatio primo circa librū de aīa cū aliij quatuor ſibi ānexis uerſabitur. poſtea circa eos libros ꝗ de uita ſuntac uitæ cognatis. Scito tameri ꝙ quæcūqꝫ de ordine libri de anima dixero eadē de cæteris quatuor p̄dictis aīalip ropinquis operarionibꝰ dicta putare uelim. cū illa quatuor mox ad illū ſequant̉ librū qui de aīa dicit̉: ut iſtiquoqꝫ contra quos agimus ſenſere nobiſcū. Accidit igitur talia de ordine dicenribus nec ꝑſpicue aduertentibꝰcontraria dicere tis quæ ī fine libri metheoroꝝ ſic ſcripra ſunt (Maifeſtatis aūt us) .ſ. ꝑtibꝰ ſimiloribꝰ (ſimiliterdiſſimilaria cōſiderādū. & tandē ex ijs cōſtituta. uelut hoīem & plantā & alia talia) ſi .n. cognitio ſimilarium exelemētoꝝ cōpoſiriōe & actiōe cognoſcat̉ ꝑ ſimilaria nō ſolū aīatoꝝ ꝑtes ſimpliciores ſed ēt inaīara mixta ſubītelligēdo de ꝗbꝰ ēt ī tertio metheorologicoꝝ uolumīe tractatū ē & ſi ex ſimilaribꝰ ꝑtibꝰ fiāt diſſimilares ꝑtesmanifeſtū ē ꝙ poſt librū metheoroꝝ naturæ ordinē ꝓſeq̄ndo ſeꝗ debeat liber ille ꝗ ē de ꝑtibꝰ aīaliū. poſt metheorologiā igit̉ cōp̄henſis ī ea lapidibꝰ metallis ac eoꝝ mediis uti cōp̄hendit Ariſto. ī tertio de iis libro: moxliber ſeꝗtur ꝗ de ꝑtibus dicit̉ ī cauſarum īquiſitione. ergo ad metheorologiā mox non ſequit̉ liber de aīa ſicutiſti uelle uident̉. dicentes aīam cæteris tāqͣ cōe principiū aīaliū eſſe ī ordīe priorē: is quoqꝫ reſtimoniū ē Alexā.aphrodiſcus ibidē ī ſuis cōmētariis dicēs HHunc ſeꝗ uident̉ q̄ de ꝑtibꝰ aīaliū) & reliqͣ uti ī priori diffuſe ſatis acduximus uolumine Ariſtotiles ēt in primo de partibus aīalium ordinem modum & uiam diſerendi docet quæde aīalium natura docere intendit. īter quæ manifeſtiſſime ꝓbat phyſico fore neceſſariam de aīa tractationemcum ſit aīalis natura ſine qua neſcitur aīal. forma enim lectuſi diſci debet ſi lectulum ſcire nitamur: neqꝫ enimut inquit ſat eſt materiam puta lignum uel tale quid cognoſcere niſi formam quoqꝫ noſcamus imo magis for-mam ſcire neceſſarium eſt qͣ rei materiam ſi res ipſa compoſita ſciri debeat. uti ēt in ſuperioribus demonſfratuē. ꝑ hæc .n. clare demonſtrat Ari. ꝙ ipſa materia prius diſci debeat. ꝗͣꝗͣ ad compoſiti cognitionē hoc non ſit ido-neū niſi forma ipſa ſimiliter adiſcatur. Oſtendit inſuper ibidem ꝙ in tradenda de operationibus animaliū ſciertia: generalis de ipſis puta de ſomno de motu & cæteris debet eſſe traditio: ne forte ſi de unaquaqꝫ operationeſingularite in ſingulis animalibus traderetur. idem ſæpe ac ſepius inutiliter repeti oporteret̉. Plurima quoqꝫalia preter hæc in illo primo de partibus uolumine de ordine tractandi de animalibus negocii in primis docet.Ita ut quiſqꝫ recte concipere poſſit hunc de partibus animalium librum eſſe primum totius negocii de ani-malibus: cauſas inquirentis. Cum in eo ordinem ac modum & uiam tractandi negocium de animaliū naturisper cauſas doceat. Non parua enim Ariſtotiles fuiſſet imperitia de aīa prius egiſſe & eius operationibus pro-pinquioribus: quadā uniuerſali traditione: deinceps illarum tractationis ordinem ac neceſſitatē īdecenti docuiſe ordine,. Simile .n. feciſſet iis qui poſt completū iudicium de cauſa ipſa conſulunt. cum in principio conſuſ-tum oportuit iri. non poſt rei exitum. tale profecto abſurdum uiro ingenioſiſſimo: non dixero in diſciplinis tātum: ſed in ordine ac modo tradendi diſciplinas: qualis fuit Ariſtotiles: minime conuenit. Preter hæc circa ſi-nem eiuſdem primi uoluminis de partibus animalium: diſpoſito ordine ac uia procedendi: iam ad ea accedensquorum ſua fuerat intentio: res naturales dicit in duas diſtingui partes: ſcilicet in immortales de quibus aſſeritſe iam peregiſſe. uidelicet in libro de cœlo & mundo. & corruptibiles. inter quas aſſerit eſſe animalia & plan-tas. Expeditis igitur diuinis & immortalibus: ad naturam animalem ſe proceſſurum dicit. dicens. Sed cumiam ſatis de illis egerimus: noſtiamqꝫ explicarimus ſententiam: reſtat ut de animante natura diſeramus. LLiquetigitur ex iis de animante natura ante hunc librum de ꝑtibus aīalium nūdum diſeruiſſe. ſed in hoc de ea iā ince