LIBER SECVNDVSilli dixere nuncupari pōt. totū .n. aīaliū ſcibile .ſ. ſubſtātiam cum operationibus: generationē & uitam continetutraqꝫ .n. haꝝ partiū rectius dici pōt de aīalibus liber: uel negociū ꝗͣ illi tres ī unū cōpulati libri quoniā utraqꝫtotum ſcibile aīalium ꝑtractat hiſtoria narrando: cōiori quadā traditiōe: ꝑs uero reliqua cās narratoꝝ & ꝓpterꝗd diſtīctius reddēdo Nam ſi tria illa .ſ. hiſtorias quæ totū aīal ꝑtractāt: & ꝑtium uoſumina q̄ de ſola animalium materia docent: & generationis quinqꝫ uolumina in unū cōiunxeris: nō librum: non formoſum de anima-libus negocium: ſed quaſi monſtrū quoddā imperitia ordinis diſciplinæ formabis. Sicuti ſi in naturæ operibusaīal ꝑfectū in quo ſunt & ꝑtes & gn̄ationis prīcipia ꝑtibus aīaliū denuo & gn̄ationis principiis indecēter dupliicaretur. Hoc .n. totū ex aīali ꝑfecto & iterato ex ꝑtibus ac gr̓iationis principiis cōfectū: nō aīal ſed potius in na-tura mōſtrum dici deberet a ſimili non liber de aīalibus ꝓprie dici debet illud ex tribus illis ab eis cōfectū ſeduel hiſtoriæ ſolæ: uel tota de cauſis theoria ſola de aīalibus liber uel negociū uel methodus dici debet ſed ut uerum fatear hoc propriiſſime dici debet (de aīalibus) qd̓ totū & hiſtorias narrātes totū ſcibile: & theoriā cauſaꝝin unum conprehendit. Perfecta eſt enim dictio hæc (de animalibus) ſi quodqꝫ ſcibile de animalibus .ſ. ſubſtan-tia cū oꝑationibus: generatio: & uita: omni mō doctrinæ .ſ. tā ꝙ ſint per hiſtorias qͣ ꝑꝑ ꝗd ꝑ cauſaꝝ theoriā cō-prehē ſum ſuerit. Hoc uoluit Ari. in li. metheoroꝝ dicēs (cū aūt ꝑtrāfiuerimus de iis ſpeculabimur ſiquid poſſu-mus ſcd̓m inductū modū de aīalibus & plātis). Nō .n. illū ſolū quē ex tribus cōficiunt & de animalibus librumuocant. Intellexit ꝑ hoc uerbum (de aīalibus) ed totā penitus & hiſtoriā & cāꝝ redditionem. Quod Alexādeaphrodiſeus exponens dixit. (Pertranſiens aūt de iis quædam iteꝝ poſt metheorologicū negocium quæ ſuntnaturalis negocii apponit) per quæ uerba nobis demōſtrat ꝙ poſt metheorologicam ſcientiam ſequitur nego-cium de aīalibus. Et exponēs quid ſenſerit ariſtoteles per illam dictionem de aīalibus ſubiungit. De aīalibusenim īquit & plantis uniuerſaliter & ſingulatim. Ordinabit aūt in ea quæ de aīalibus theoria. & cā quæ de aīa.adhuc aūt cā quæ de ſenſu & ſenſibilibus adhuc aūt eam quæ de memoria & ſomno & diuinatiua ſecundūſomnū. Adhuc aūt de ſenectute & iuuentute & longaqꝫ & breui uita & quæcūqꝫ alia ab ipſo ſcripta ſunt ha̓bē-tia relationē ad aīalia quoꝝ hæc quidem cōmunem de omnibus aīalibus theoriam habēt: ut puta de aīalibushiſtoria & quæ de aīalium generatione & partibus. Adhuc aūt quæ de aīalium ꝓceſſu & motu. hæc aūt ſingu-laria: ut quæ de memoria & ſomno. Et diuinatiua ī ſomno. plurima .n. ī iis dictoꝝ homini ſoli exiſtunt) Ecce ꝙꝑ theoria uel negocium de aīalibus non librū ex tribus cōfectū ſed omne qd̓ ad aīalis cognitionē attinet Ale-xander ītellexit. de quo etiam uocabulo ī fine de cauſa Iongitudinis ac breuitatis uitæ ſic ſcribitur. (Reliquumaūt nobis conſiderare de iuuētute & ſenectute & uita & morte. iis. n. determinatis finē utiqꝫ hēbit quæ de aīalibus methodus). Hoc .n. nomē (de aīalibꝰ) iis ī locis nō illi cōfecto ex tribꝰ ſed toti ex hiſtoria & ex cāꝝ īꝗſitiōeappoſitū ē. De hac .n. tota ſpeculatiōe uocabulū hoc (de aīalibꝰ) ſiue liber ſiue libri ſiue methodus ſiue negociūd̓ aīalibꝰ dicat̉: ꝓprie attribui debet. Cæteꝝ ſi aliꝗd alid̓ dici debeat li. uel tale ꝗd de aīalibꝰ: n illd̓ totū ex tribꝰillis cōfectū: ſed ſola hiſtoria uel ſola caꝝ theoria in unū cōiūcta: d̓ aīalibꝰ dici pōt Hiſtoria. n. ē li. ē negociū: ē& methodus de aīalibꝰ ꝗa totū ſcibile qd̓ ſit: iſtruit. Tota uero cauſaꝝ theoria: de aīalibꝰ totū ſcibile ꝑꝑ quideſt: docet Male igitur dixerunt dicente: tria illa ī unū coniuncta fuiſſe de parte animaliū materiali & nūcuparilibrū de aīalibus Quibus iam declaratis nunc demonſtrandū eſt illud ex tribus illis confectū nō eſſe ultimamtotius negocii de animalibus parte̓ uti p̄fati dixere philoſophi.Quod illi tres libri in unum cōpulati: non eſt pars ultima negocii de animalibus.Caput. VII.Iſdē igit̉ de cauſis errauerūt dicēdo: librū ab eis de aīalibꝰ dictū: eē ultimū ī toto d̓ aīalibꝰ negocio: ꝗboercauerūt cū dixerūt librū de aīa cū oꝑitiōibus priorē eſſe torius methodi de aīalibꝰ ꝑtē. Imo eodē pe-nitus errore. Idē. n. peccatū ē ſi Peccatū fuerit dicere A eſt prius B & dicere B eſt poſterius A Quare di-ſpūtatiōes has loco ꝓxīas putaui eſſe locādas. eiſdē .n. fere rōnibus utrūqꝫ hoꝝ uincit̉. In primis tamē diſputabimus cōtra illud quo dicūt librū illū ex tribus cōfectū .ſ. ex hiſtoriis ex ꝑtibus: & generatiōe aīaliū: eſſe ultimamnegotii de aīalibꝰ ꝑtē. nā ſi hoc e ēt deſtrui oporteret id quo ī ſine de cā lōgitudinis uitæ dicit̉. NNūc āt de alijsaīalibꝰ dcā ē cā de magnitudine quoqꝫ uitæ & de uitæ breuitate. Reliquū at nobis cōſiderare de iuuētute & ſenectute & uita & morte. iis .n. determīatis finē utiqꝫ hēbit q̄ de aīalibꝰ methodus) Liber ergo de morte & uitainter eos ꝗ de rebus a natura ſolū ꝓductis nō ab arte poſterior ē cæteris: quo libro ꝑ ordinē ut ī ſuꝑioribꝰ de-claratū ē prior ē li. de īſpiratiōe quo prior ē q de iuuētute & ſenectute āte quē mox p̄cedit ille ꝗ de cā lōgitudīsac breuitatis uitæ dr̄ ſi ergo ii ſunt ſi. ultimi ī na aīaliū falſo igit̉ ab iis dictū fuit li. illū quē de aīalibꝰ appellantultimū eē totio negocii d̓ aīaīibꝰ. niſi forte ꝑticulā illā (finē utiqꝫ hēbit qͣ de aīalibꝰ methodus) ſic expoſuerīt utꝗdā expoſitor̄s hoc mō expoſuerūt) cū .n. determīatū fuerit d̓ illis fuificiēt̉ determīabit̉ d̓ aīalibꝰ) quoꝝ expoſi-tio ī hoc adeo lr̄æ ari. & græco idiomati plane diſētiēs ē: ut de ea diſputādū eē nī cēſeā Tollit ēt hæc opio hiſto-riaꝝ ad eā theoriā q̄ ē de cāis approbatā ꝯgruētiā nā poſt gnatōnē quā iſti fecer̄ ꝑtē ultimā ī hiſtoriis tractāt̉ uitauitæqꝫ cognata .ſ. lōgitudo ac breui. uitæ iuuēto & ſenecto. & aīaliū morbi Ergo iſta ī theoria cāꝝ ſuo loco ſcd̓mcōgruā ad hiſtorias rūdētiā pari cā doceri debēt .ſ. poſt gn̄atiōem: aliter utriuſqꝫ debita perit mutua reſpōdētiaPeribit ēt Theofraſti Ari. fideliſſimi diſcipuli maxīa auctoritas: ꝗ īiis libris quos de plātis ſcripſit ad exēplar ſane lib. de aīalibꝰ nō generatōnē poſuit ultimā. Sed poſt eā ī hiſtoriis uitā breuē ac lōgā reiuueneſcētiā: morbosac mortē recte diſpoſuit. Sed ꝗd aliēa petīus nō ne rei euidētia hoc idē clariſſīe demōſtrat: ſimul cū Ari. aucto-ritate ī li. de mor. & ui. Quiſna negar̄ poſſit ꝗn ꝑ aīæ uegetatīe ī calido ꝑticipatōnē nos oēqꝫ aīal generēur prīopoſt hoc ea p̄diti natura: Ion. uel bre. uiuīus uita: nūc iuuenes nūc ſenes: caloris refrigerio quoquo mō licet di-uerſi diuerſimode a natura mutuantes. Deniqꝫ poſt multa aīalium ut ita loquar naufragia: morimur oēs. Talisenim naturæ animalis diſpenſatio ac diſpenſationis ordo animalium non generationem: ſed uitam ipſam quægenetationē conſequitur uitæqꝫ cognata: ac ultimo mortem īter ea quæ a natura ſola diſpenſantur: in ultima