LIBER P RIMVSbus inſcribitur. adeo ꝙ litteram quæ eſt in fine de ꝑribus impudenter immutarunt uel potius tineis ac humi-ditatibus ſubterraneis oblitteratam inſcie deprauarūt uti ī īferioribus diffuſe diſputabimus. Et hæc ſatis de ordine eius qui de longitudine ac breuitate uitæ dicit̉ dictum ſit: nunc de iuuentute ac ſenectute dicendum eſt.Caput. XIIII.Ordo libri qui eſt de iuuentute & ſenectute.Lia coniugatio de p̄dictis eſt iuuentus & ſenectus. q̄ ſunt uitæ ꝗdā ſtatus. generatio. n. ſecundum naturāprior eſt: cū ſit aīæ nutritiuæ ī calido participatio. Vita uero fecūdo ſuccedit. cū ſit eius manſio. Hæc ātmanſio diuerſos habet ſtatus: ſiue modos. primus cōſiſtit in caloris augmēto. & in hoc eſt iuuentus communi accepto uocabulo. In poſtremis calor diminuit̉ ſub qua diminutione miſerabiliter peragrat ſenectus. Inmedio uero ꝗdam ſtatus intercidit inter iuuentutē & ſenectutē medius. Ordo huius libri ē: quoniā mox ad eūſeꝗtur qui de cauſa longitudinis ac breuitatis uitæ diſeruit. eo ī fine hunc ordinē ſic approbante. Nūc de alijsanimalibus dicta eſt cā. & de magnitudine uitæ & uiræ breuitate Reſiquum aūt nobis conſiderare de iuuentu-te & ſenectute & uita & morte. iis determiinatis finē utiqꝫ habebit quæ de aīalibus methodus) Huic libro nōnulla in octauo de hiſtoriis poſt longitudinē ac breuitatē uitæ: de reiuueneſcentia ibidem tractata ſic incipientia:correſpondent. Nōnulla ex iis quæ cōduntur exuunt id qd̓ ſenectus uocatur) paucis .n. ibidem de reiuueneſcentia quoquomō ſcriptis: in cauſarū inꝗſitione plurimoꝝ fit ſpeculatio. Hic ēt ordo in hiſtoriis plantarū a Theofraſto obſeruat̉. poſt uitā. n. plantarum: iuuentutem & ſenectutem docet. Et hæc ſufficiant de iuuentute & ſenectute. poſt quem ille ſequitur liber qui de inſpirat ione & expiratione dicitur.Caput. XV.Ordo libri de inſpiratione & expiratione.Nſpiratio & expiratio eſt una de p̄fatis coniugationibus ab animali remotioribus. nō eſt enim propinqaīalis operatō neqꝫ ꝓpria quoniā paucis Cōuenit aīalibus. licet ſolis. maxime quoniā nō electiōe tantumſed ēt natura operante fit. hic liber incipit De reſpiratione .n. aliqui quidem &c.) ordo huius eſt quoniāei uicinus eſt libro qui de iuuentute & ſenectute dicit̉. In principio huius nihil colligit̉. nihil proponitur. neqꝫin fine libri p̄cedentis de hoc aliquid fit. & merito. quoniā de eis ī principio p̄cedentis libri propoſitū fuerat: cudicebat̉. De iuuentute aūt & ſenectute & morte & uita nunc dicendum. ſimul aūt & reſpiratione neceſſariū fore cauſas dicere. quibuſdā .n. aīalium ꝑꝑ hoc accidit uiuere & non uiuere) ex iis in patet ad eum ſequi debere quide iuuentute & ſenectute dicit̉. patet inſuper inſpiratione & expirationē unum eē de mortis & uitæ cognatis.cū per inſpirationē & expirationē uiuere contingat aīali & nō uiuere: ſed mori. Huic libro nihil determinati reſpondet in hiſtoriis. licet in octauo. & alibi plurima de aīalium inſpiratione ac refrigerio ſparſim ꝑtractata ſint:tum per pulmonē tum per branchas: aerem & aquam atrahendo. Expeditis iis de inſpiratiōe: ad eum ꝗ de morCaput. XVIOrdo libri de morte & uita.te & uita dicitur: tranſeundum eſt.Iber de uita & morte qui incipit (Eſt quidē igit̉ oībus aīalibus cōe generatio & mors:) alijs libris per hocprincipiū primo aſpectu nō uidet̉ eſſe cōnexus. cum in eius prīcipio nihil dicēdoꝝ ꝓponat̉ nihil de ꝑtractatis colligat̉. Cæterum aliter ab hoc ſe habet ueritas. Nam in principio libri de longitudine & breuitate uitæ: de morte & uita ſe tractaturū fore ꝓpoſuerat: cū dixit De ſomno ꝗdem igit̉ & uigilia dictum eſt priusde uita aūt & morte dicendum poſterius) & in fine eiuſdc ait (Reliquū aūt nobis conſiderare de iuuentute & ſenectute. & morte & uita) & in principio eius ꝗ de iuuentute & ſenectute ſcriptū reperit̉ De iuuentute aūt & ſe-nectute & morte & uita nunc dicendū.) Præter hæc uidemus ꝙ huius libri principium ſub forma concluſionisſit factum. hoc mō (eſt quidem igit̉ oībus aīalibus cōe generatio & mors) qͣ cōcluſio ex iis infert̉ qͥ ultimo de inſpiratione dicta fuerāt. ex quo .n. īſpiratio uitā cōſeruat īpotentia aūt mouēdi pulmonē & branchas: ē mortis cauſa: ſiue illa cā ſit ꝑꝑ ſenectutem uel ꝑꝑ alias cauſas deſtruentes. ſicuti in ultimis libri de inſpiratione mox p̄ſcri-ptum fuerat ab Ariſtotele: & cū aīal quodqꝫ neceſſario. ſi uiuit ad ſenectutē deueniat: ueniens aūt ad ſenectutēimpotentia fit refrigerii ex defectu mēbri refrigerantis: ad quā īpotentiam ſeꝗtur mors. ergo taors erit cōis oīaīali. ex iis igit̉ demonſtratū eſt ꝙ hic liber ꝗ eſt de uita & motte: nō ē alijs incōnexus. ſed aprime cōnexus. tumꝗa in aliis locis de hoc libro ꝓpoſitū fuit. tū ex ſui prīcipio. ſub forma cōcluſiōis facto. Ordo igit̉ huius eſt quoniā ultimū totius methodi naturalis obtinet locū. ultīus .n. eſt eoꝝ ꝗ agūt de iis q̄ aīalibus atiinent prout a ſo-la natura fiūt. Vltimū .n. opus naturæ ſolius qd̓ aīali attīet: ultīo īter aīalia tractari debet. hoc āt ē mors. In hocāt libro plura de morte pauca uero de uira tractant̉. quoniā de uita plurīa ī eo ꝗ de cā lōgitudinis ac breuitatisuitæ tractata ſunt. dixi āt Solius naturæ) quoniā naturæ opus qd̓ nō ſola natura ſed artificio quoqꝫ ſubmīſtrante ꝑficiſcit̉: qͣle ē lāgor & ſanitas: poſt uitā & mortē ī cōfinio tāꝗͣ res naturæ & artis cōtermīa: ꝑtractari oportetdixit .n. ī fine libri de uita & morte De uita ꝗdē igit̉ & morte & de cognatis huius ſpeculatōis dictū ē de oībꝰ)Intēdēs ꝑ hāc ſpeculationē eā q̄ de uita & morte. cognata āt huius ſpeculatiōis ſūt q̄ ſimpliciter a na ſola eueniētia: uitæ attinēt & morti. ueluti lōgitudo ac breuitas uitæ. & ſtatus iuuētutis & ſenectutis. & īſpiratio & expira-tio. q̄ uitā cōſeruāt. & corrupte deſtruūt. Eſt .n. hic epilogus totius tertiæ ꝑtis methodi de aīalibus. q̄ ē de uita &mote & iis cognatis: oībus in unū cōp̄henſis. Apparet ēt ꝙ hic liber ſit ultimus ꝑ ea q̄ ī fine de lōgitudine ac breuitate uitæ ſcripta ſunt. Reliquū āt nobis cōſiderare de iuuētute & ſenectute. & morte & uita. iis .n. determina-tis finē utiqꝫ hēbit q̄ de aīalibus methodus) Huic āt ī hiſtoriis reſpōdēt ea q̄ ī octauo de diuerſa aīaliū uita tradita ſunt. ſi uero quod de moribus tractat̉ in hiſtoriis. nihil determinati in theoria cauſarū correſpōdet. niſi ꝙ deſanguine turbido ac claro: croſſo & ſubtili: in libro de partibus aīalium ab Ariſtotele diſputatū eſt. Cæterū ſangor & ſanitas ꝗͣuis aīalium mortem p̄cedant: de eis tamē Ariſtotiles & in hiſtoriis & in cauſarum theoria poſtmortem & uitam pertractauit. eo ꝙ nō a natura ſola ſed arte ſubminiſtrante facta ſint. quare in contermīo phyſici ac medici doceri debent. hac aut ratione & cauſa deficiente in plantis Theofraſtus in planrarū hiſtoriis merito de morte poſt langorem & ſanitatem docuit. Et hæc ſatis ſint de ordine eius libri qui eſt de uita & morte.