LIBER PRIMVSillud quoqꝫ nos latere non debet ꝙ dictaꝝ operationū nonnullæ animali propinquæ & eſſentiales fere putaridebent. ſcilicet ſenſus memoria ſompnus & uigilia motus ſequunt̉ .n. aīal inquantū ſenſitiuū eſt. quod eſt aīaleſſentiale Quare cū aīalis eēntiæ ſint affines: merito mox poſt aīaliū eſſentiā āte cæteras exteriores determina-ri debent. Cæteræ. n. ſ. uita cum morte iiſqꝫ cognata: cū aīalibus cōiores ſint: & ab eoꝝ eſſentia: remotiores: poſtp̄fatas eſſentiales doceri debent. Interpoſira tamen aīaliū generatione. Et merito quoniā naturæ ꝓceſſu uita &mors: iiſqꝫ cognata: animalium generationē cōſequuntur prius. n. animal generatur dehinc uiuit: Poſt hæc moritur tandem. Hunc ordinem inuuit Ariſtoteles in libro de ſenſu: & ſenſibili cum dixit (Quæ igitur dicta ſunde anima ſubiciantūr. de reliquis aūt dicamus: & primum de primis). non dixit de prima. ſic enim omnes eſſeconuicinas: abſqꝫ interpoſitione generationis: demonſtraſſet. ſed dixit De primis) per hoc duplex oꝑationū ge-nus eſſe oſtendens. ſeqꝫ tractaturū prius de primo genere ſcilicet de ꝓpinquis fere eſſentialibus. De reliquo ue-ro remotiotum genere .ſ. uita cum morte & iis cognatis: poſterius ſuo loco: generatione animaliū interpoſi-ta in tertia ac ultima parte ſe pertractaturum. Et merito uti dictum eſt nam poſt animalium generationem na-turæ curſu uita & mors iiſqꝫ cognata ſuccedunt. prius. n. anima a callido participatur. poſt hoc fouetur. & ma-net quippe cum generatio ſit participatio nutritiuæ animæ ī callido naturali. uita uero eius manſio. In teſtimonium horum ſumito id quod in ſuperioribus de triplici animalium ſcibili & ordinie .ſ. ſubſtantia cum operatio-nibus propinquis: generatione: & uita: de ſententia Ariſtotelis: Theophraſtiqꝫ in plātis ſui preceptoris ueſtigiaproſequentis: elucidatum eſt. Ad hoc in hiſtoriarum libris quorum ordinis ueſtigia libri qui cauſas inquirunt:in ꝗͣ pluribus imitati ſunt: poſt animaliū partes. de ſenſu agitur & ſomno: memoria prætermiſſa. Dehinc generatio animaliū: ultimo loco uita uitæqꝫ cognata docentur .ſ. longitudo ac breuitas uitæ reiuueneſcētia langor &ſanitas. Non lateat nos inſuper ꝙ de prefatis operationibus: qͣtuor Ariſtoteles inprincipio de ſenſu & ſenſibilinuncupauit coniuga. unum uidelicet de propinquis animali operationibus ſumens .ſ. ſomnum & uigiliam Deſecundo uero genere uidelicet remoriori tria ſumpſit cōiuga. quæ ſunt mors & uita. iuuentus & ſenectus. inſpi-ratio & expiratio. Duo enim priora de his tribus non ſunt propinqua cum pluribus alijs ab animali cōueniant.Tertia aūt coniugatio ſcilicet inſpiratio & expiratio: licet ſolis inſit animalibus non tamen in propinquo genere locanda eſt. cum paucis admodum in ſit animalibus. potiſſime cum natura magiſqͣ ſenſu fiat aliquo aut elle-ctione At langor & ſanitas a predictis quodāmō alienæ ſunt. cū artificio qͣndoqꝫ nō ſola natura ut cæteræ: fiāt.quare ſeiunctim ab eis tractandæ ſunt. Sunt igitur uti diximus coniuga quatuor ait. n. EExiſtunt autem horummox quatuor coniuga numero: uelut uigilia ſomnus: & iuuentus & ſenectus: & inſpiratio & expirario. & uita& mors). Quare aūt hoc de iis coniugis in hoc loco introduxerim inferius ſuo notificabitur loco. Quod igiturneceſſariū fuerit ſingulos cōdere libros de operationibus ſingulis: pluribus animalibus & ſolis attinetibus: ſicuteſt ſenſus memoria ſomnus & motus: & de iis quæ nō ſolum animalibus ſedetiam omnibus uitam habentibusconueniunt: ex iis palam factum eſt. Demonſtratum eſt etiam ꝙ illud genus operationū quæ ſolis animalibus& pluribus aut omnibus cōueniunt: quæ eſſentiales dici poſſunt: mox ſequi debeat ad eam doctrinam quæ tradita eſt de anima: Alterū uero genus quod eſt de operationibus remotioribus: omnibus ēt aīalibus attinētibus:interiecta generatione. poſteriori in parte expediendum ſit: oſtenſum eſt operationes autem quæ particulari-ter unicuiqꝫ appropriātur aīali:iis in locis tractandæ ſunt ubi illoꝝ aīalium natura: ſiue ſint partes: ſiue genera-tio ſit illa natura: demonſtrata eſt. Iis igitur neceſſario p̄ſctis: ad ordinem illoꝝ libroꝝ particularem in quibusdictæ operationes tractandæ ſunt: deſcendendum eſt. inter quos primo ad eum qui de ſenſitiuo & ſenſibiliinſcribitur: Incipiendum eſt.Ordo particularis libti de ſenſu & ſenſibili.CaputVid ſit ſenſus & quid ſentire prout ab aīa principium habent: determinatum eſt in libro de anima. dicente eo ī libro de ſenſu & ſenſibili (ed de ſenſu & ſentire quid ſit & quare accidit aīalibus hæc paſſiodictum eſt prius ī iis quæ de aīa) Cæteꝝ conſideratio de ſenſibili ſecundū ſe cōſiderato ꝗdnam eſt: ſimiliter de ſenſitiuo organo quale ꝗd unu̓quodqꝫ eſt: puta utrum uiſiuum ſit ex aqua uel igne: odoratiuū ex igneuel alio: & de ſimilibus nūdū oſtēſum eſt. Sed de iis ſenſibilibus & ſenſitiuis ſub hoc modo acceptis ī hoc librode ſenſu & ſenſibili conſideratio fit. Et hoc eſt quod Ariſtoteles in libro de ſeuſu & ſenſibili uoluit cum dixitDx ſenſibilibus aūt iis ſecūdū unumqd̓qꝫ ſenſitiuū: puta dico colore & ſono & odore & guſtu & tactu: uniuerſaliter dictum eſt quæ actio ipſoꝝ ī hiis quæ de aīa. & quid oꝑari ſecūdū unūqd̓qꝫ ſenſitiuoꝝ. quid aūt oporteat dicere quodlibet eoꝝ .ſ. ꝗd color ꝗd ſonus ꝗd odor ꝗd ſapor ſimiliter & de tactu: conſiderandume ſt: &primum de colore. eſt quidem igitur unūquodqꝫ dupliciter dicendum hoc quidem actu. Hoc aūt potētia: quōquidem igitur actu color & ſonus quō eſt idem uel alteꝝ iis quæ ſecūdū actū ſen ſibus puta uiſioni & auditio-ni: dictum eſt ī eis quæ de aīa. quid aūt unūqd̓qꝫ eoꝝ exiſtens faciat ſenſum & actū: ſic dicamus). Per hæc ſuꝑiora patet de ſenſu & ſentire: ſimiliter de ſenſitiuis & ſenſibilibus: tradirā eſſe doctrinam: & in libro de aīa & inhoc libro. ſed in utriſqꝫ differenter. nam in libro de aīa quænā ſit ſenſibiliū inſenſitiua actio. ſimiliter quid ſitſentire abſolute factum a ſenſibilibus inſenſitiua. Sed in hoc libro non hoc modo de ſenſibilibus ut abſoluteagunt inſenſitiua. ſed de eis quidnā in ſe ſint. puta quid ſit color & ſapor. & ſimiliter de ſenſitiuis non ſimplici-ter prout ab ipſis ſenſibilibus patiunt̉. ſed quidnā unū̓qdqꝫ eoꝝ ſecundum ſuam ſint ſubſtantiā ad recipiendāſenſationem aptam. puta quid ſit uiſus inſtrumentum & auditus: qualēqꝫ naturam habeant ut aptam poſſintpati ſenſationem ſcilicet ex igne uel aqua uel ſimilibus cōfecta: Amplius de ipſo oꝑari quod eſt ſentire in hoclibro non abſolute prout a ſenſibilibus inſenſitiua fiat. Sed de ipſo agit ſentire puta uidere prout a colore nonabſolute. Sed īquantū talis eſt naturæ .ſ. extremum proſpicui in corpore terminato: inſenſitiuū tale ex tali ele-mento cōfectum ad talem oꝑationem aptum: ꝓducitur. Hoc igitur modo ſenſus ipſe: & ipſum. ſentire: & ipſa-