LIBER PRIMVSliber de partibus in quatuor diuiſus uolumina incipit (n oī cōtēplandi genere & cætera) Harū autē ꝑtiū & generationū doctrina tametſi ea q̄ de ꝑfectioribus ac diuinis ignobilior ſit nobis tamē amabilis eſt: quoniam de ii:plura & magis ꝗͣ de illis adiſcimus cū nobis magis domeſtica ſint. Ordo eius libri ē uti diximus: quoniam moxſeqͥtur ad eū ꝗ dicit̉ metheoroꝝ in genere cognitionis cauſarū. Nā poſt mixta inaīata ī libro metheoroꝝ ꝑ cauſas ꝑtractata: ſeꝗ debēt ipſa aīalia uti ſuperius probatū eſt. & īferius magis demōſtrabit̉. de aīalibus uero ſubſtitia prior eſt cæteris. De ipſa aūt ſubſtantia ſiue eſſentia materia aptius p̄doceri debet. forma .n. quæ eſt aīa cumſit phyſici corporis organici in potentia uitā habētis endelechia: in eius diffinitiōe p̄ciuiſſe corpus p̄ſupponit. ſimiliter ēt eius operatōes q̄ non eius ſolitus ſed totius ſunt cōiuncti. Ad hæc ſicut elementa q̄ ſimilariū ſunt materia ante librū de ꝑtibus ī quo ſimilariū forma docet̉ ꝑtractata ſunt: ita aīaliū ꝑtes ad eū q̄ eſt de aīa cū parte:ipſe aīalium ſint materia aīa aūt forma: ꝑtractari debēt. Nec obſtat illud qd̓ in ſecundo de ꝑtibus ſcriptū dedu-ximus (Ex ꝗbus nā & quot & cætera. In eodem .n. cognitionis genere .ſ. cognitiōe ꝑꝑ ꝗd liber hic de aīaliū partibus mox ſeꝗtur ad eū ꝗ de metheorologia dicit̉. ꝑ metheorologicū nō ſolū id qd̓ in ſublimi fit: uti nomen ſo-nat ītelligendo Sed ēt oē id qd̓ inaīatū exiſtens uel īperfecte ſit uel plene mixtum ſicut lapides & metalla & media: ab uno cōi materiali cōficit̉ principio uidelicet exalatione. de ꝗbus oībus in tribus primis Ariſtoteles egitlibris. licet in ultima tertii parte de lapidibus & metallis in cōi tantum. At ſi in diuerſo cognitionis genere al-terum alteri conferre uolueris. Iiquet hunc librum de partibus ſequi mox ad eum qui animalium hiſtoria dicitur. Quorundā .n. eorū q̄ hiſtoria narrat ſcilicet partium: horū liber de ꝑtibus cauſas & ꝑꝑ ꝗd īducit. Huius ētordinis teſtimoniū habeto ab Ariſtotele ī fine quarti metheoroꝝ & Alexādo cū eo: uti parū ante mōſtratū eſt.Ad hæc. iſte ordo ex iis ēt q̄ in primo de aīaliū ꝑtibus ſcribuntur ſic cōprobatur. Nā poſtea ꝗͣ ariſtoteles ibidemmodū quo naturalia demonſtrant̉ & uiā pleniorē ad proceſſum huius diſciplinæ demōſtraſſet: & diſcuſſa colli-gēs & ꝑtractanda ꝓponēs: dixit Sed quēadmodū ratio tractāde naturæ ꝓbari debeat: atqꝫ de iis rebus uia apta:facilimeqꝫ cōtemplari docereqꝫ poſſimus &c. dictū. iā eſt. q̄ cū ita p̄finita explicataqꝫ ſint: de iis quæ deincepsſequant̉ agamus: indeqꝫ ordiamur. )iis dictis ipſe ariſtoteles res naturæ in duas partit̉ ꝑtes dicens alias eſſe in-generabiles & īcorruptibiles diuinas: eæ aūt ſunt diuiua corpora. alias corruptibiles de diuinis pauca & minuscōtemplari nos poſſe dicit qui a nobis remotiora ſunt & noſtris ſenſibus. a. quibus noſtra pendet cognitio. Decorruptibilibus aūt ſicuti ſunt plāte & aīalia plura & magis. a. nobis cōtemplari poſſunt cū nobis magis fami-liaria ſint ꝗͣuis diuinoꝝ cōtemplatio nobis ſit gratior: iis dictis dicta copulās dicendis tandē cōcludit. (Sed cūiā ſatis de illis egerimus noſtrāqꝫ explicarimus ſententiā reſtat ut de aīante natura diſeramus: nihil pro uiribusobmittentes uel uilius uel nobilius. (Ex ꝗbus uerbis clare ſuſcipere poſſumus in negotio de aīalibus hūc librūde partibus in quo ordinē hunc p̄dicat eſſe primū dixit aūt uel nob: lius. ꝓpter aīam q̄ eſt aīalium nobilior &honerabilior pars. Dixit aūt. uel uiſius ꝓpter cetera q ſunt aīalium partes: generationes: & alia: Cum igitur poſtꝑtractata proponat ſe iam de proximo de aīali natura tractaturum id autem quod de animali natura in hoc li-bro pertractātur ſunt ipſe partes quæ: ſunt animalium natura cum ſint eorum materia: ſequitur hunc librumqui de aīaliū ꝑtibus agit in reditiōe cauſaꝝ mox ſequi ad metherologicū negotiū. & primū eē in negotio. aīaliū.Huic aūt libro de partibus cās partiū inꝗrenti: primus de hiſtoriis liber: ſecūdus ēt &: tertii poſterior pars: ſimulcū priori parte q̄ de partibus ad generationē ſeruiētibus agit: correſpōdēt licet forte prior pars tertii libri q̄ eſtde partibus ad generationē ſeruientibus rationabiliter ut inꝗt Ariſtoteles libro de aīaliū generatione correſpōdeat. in quo cauſas ꝑtiū ad generationē inꝗrit. libri ēt quarti ꝑs illuc uſqꝫ ubi de partibus colligens proponit diſenſu dicens (ꝑtes aīalium oīum interiores exterioreſqꝫ generatim tū propriæ cū cōes ita ſe habent) eidem librode ꝑtibꝰ pari mō correſpōdet. In hoc. n. de ꝑtibus libro & ī illis de hiſtoriis p̄dictis uolumībꝰ: eadē res uidelicetaīaliū ꝑtes tractāt̉: ſed illic cognitōe ꝗa talia ſunt̉ narrādo: hic uero earū cās. īꝗrēdo. Et hæc ſatis dcā ſint d̓ eo qē de aīaliū ꝑtibus libro. Sūt īſuꝑ nōnullæ ꝑtes: qͣrū officiū eſt motus aīalium. de ꝗbus ꝓut motui tali deſeruiunt& tales ſunt libellum quendam compoſuit Ariſtotelis: de cuius ordine mox dicendum eſt.Ordo libri de partibus ad motum utilibus qui de progreſſu animalium inſcribitur.Caput IIII.Ræter dicta nōnullæ ſunt ad motū aīalium utiles ꝑtes .ſ. ꝓgreſſionē natationē uolatum & reptionemqꝫp cum plurimis Inſit in cōi qͣdā rraditiōetractari debent. ne forte cū naturæ cuiuſqꝫ aīalis tractarent̉: ſi ſingulatī eas tractare uelemus: idem ſæpe īutiliter repetere cogeremur Huius libelli neceſſitatē in primo departibus libro expreſſit Ari. dicens Sunt .n. fortaſſe quæ cū eandē ſortiant̉ appelationē di ſcrimine diſtāt ſpetierut animalium Inceſſus quippe ꝗ ſpetie unus eſſe minus uideat̉ diſcrepant .n. inter ſe uolatio. natatio. ingreſſioreptio. quamborem quonammodo tractandum ſit latere non conuenit utrum īquam primum cōmuniter, pergeneris cōplexionem: poſtea uero res ꝓprias conſiderare oporteat. an potius quæqꝫ ꝑſequi ſingulatī rectius eſt)Et ꝙ de ꝑtibus unū fecerit librū ꝗ de īgreſſu dr̄ teſtis ē ēt īpemet Ariſtoteles quarto de ꝑtibus libro dicēs. Cāquāobrē id pedibus uacet) .ſ. ſerpētum genus (redidimus cū de greſſu ailiū ageremus) poſt hoc eodē libro ab eoſic ſcribitur. DDe inflexu curuarum partium conſideratū iam ē cū de coī aīalium greſſu ageremus (: Neqꝫ ꝑ hocuerba ſumere debemus librū de progreſſu p̄cedere ante libros de ꝑtibus. non .n. uerba hæc hoc in loco ordiniscauſam appoſuit. Sæpe enī de aliꝗbus ſe ſcripſiſſe dicit cū tamen liber in quo de talibus egit ordine doctrinæpoſtponi debeat. ſimiliter de aliꝗbus ſe tractatuꝝ dicit q̄: tamē ordine doctrīæ p̄cedere debēt. nihil .n. talia uer-ba in principio aut fine libroꝝ aut in calce uel principio alicuius materiæ cū ꝑtractādæ uel ꝑtrctatæ ſcripta fucrint ordinem certum non ſignificabunt ut inferius clarius patefiet. Hæc igitur uerba hic poſita huius libri p̄fatum non tollūt ordinem. Incipit aūt hic liber ϖέρι ξετόν χρνσίμων μοριόν τσοῖσ ζδίσ ϖοὀσ την κινισίήqd̓ ſic interpretat̉. Deꝑtibus aūt utilibus aīalibus ad motu &c. Hunc aūt librum & græce & latine interp̄tatu& uidimus & hēmus. Ordo aūt eius eſt quoniā ad eū mox ſeꝗt̉ ꝗ de ꝑtibus aīalium nūcupat̉. Eſt. .n. ptiū cogni