LIBER PRIMVScommuni quadam & indiſtincta de animalibus doctrina. In reliꝗs autem tredecim libris: narratorum in hiſtariis eodē fere ordine licet diſtincte: magis: nunc ſuā unicuiqꝫ particulariter nunc plurium cumulatim in unumconuenientiū cām inquirit. de quo ſcemate. In primo de hiſtoriis cū ſub quadā cōpendioſa formula ea ꝓpoſuiſſet q̄ in poſterū ſubtilius diſcutienda eſſent in fine ſue formule ait. Hæc ita ī p̄ſentiarū formula expoſuiſſe quadam p̄guſtandi gratia placuit. uidelicet ut ꝗbus de rebus tractandū & qͣtenus eſſet ꝓſequendū ītelligeret̉, poſtacuratius de iiſdē diſeremus. Vt primū differentias atqꝫ accidentia q̄ iuncta cuiqꝫ ſunt accipiamus. deinde ad ecrum cōperiendas cauſas euitamur. Ita .n. effici pōt ut uia rōneqꝫ docēdi utamur naturæ cōgrua. cū cōmentatioſinguloꝝ antecedat. hinc .n. aperit̉ ꝗbus nā de rebus & ex ꝗbus effici demonſtrationē oporteat.) In ſecundo etiāde partibus aīaliū ait Ex ꝗbus nā & quot mēbris ſingula aīalia cōſtarent libris hiſtoriaꝝ ꝗ de iis ſcripti a nobisſunt planius explorauimus: nūc qͣs ob cauſas quæqꝫ ad hunc modū ita ſe habent cōſideremus. ita ut oīs ratio ſeiuncta ab iis q̄ ꝑ hiſtorias expoſuimus tractetur) qͥ igit̉ in hiſtoriis de aīaliū cognitiōe ꝗa ſunt īſtructa ſunt: hæcfere eadē & eodē fere ordine nō ſolū de ꝑtibus dixero ſed & de reliꝗs aīalium ſcibilibꝰ ī cæteris libris tredecimꝑ cauſas cognitiōe ꝑꝑ ꝗd ſeiunctim ab hiſtoriis inꝗrunt̉ & inſtruunt̉. Hoc ēt palā fit ex epilogo generali poſitoin fine libri de motu in cōi quo ſcribit̉ (de ꝑtibus quidē igit̉ uniuſcuiuſqꝫ aīaliū & de aīa adhunc aūt & de ſen-ſu & memoria & ſomno & cōi motu diximus cauſas. Reliquū aūt de generatione dicere) De quibus igit̉ ī hiſtoriis ſola fuerat ſine cauſarū inquiſitiōe facta hiſtoria: in iis alijs tredecim libris de eiſdem inquiſitæ & aſſignatæfuere cauſæ. In libello ēt de ꝑtibus ad motū aīalibus neceſſariis: qui de ꝓceſſu ab aliꝗbus aīaliū inſcribitur: poſtquorūdā narrationē/ ī illo tractandoꝝ libro: quonā mō de eis ī hiſtoriis tractatū ſit: & quo ī hoc libello ſuꝑſit deeis tractandū ī principio exponit dicēs Quod ꝗdē. n. ſic cōtigit manifeſtū eſt ex hiſtoria naturali. ꝑꝑ ꝗd autemnūc cōſiderandū. Quare tota de aīalibꝰ doctrina in hiſtoriis tradita ē. tota quoqꝫ in reliꝗs tredecim libris. Cæ-terum illic ꝗa talia ſunt. & indiſtincte magis. uia quoqꝫ cōiori. in reliquis tredecim diſtinctius rerum cauſas inorendo. Capit̉ hic hiſtoria ꝓprie nō aūt lato uocabulo. quā latitudinē tertio de cœlo & mundo ſumpſit cū dixitMManifeſtū quia de natura hiſtoriæ plurimū accidit de corporibꝰ eſſe.) & prīo libro d̓ aīa (ꝑꝑ utraqꝫ hæc aīæ hiſtoriā rōnabiliter utiqꝫ in primis ponemus) lato .n. uocabulo ſcientia in libro de aīa & ī cæteris de natura libriscauſas inꝗrētibꝰ hiſtoria dr̄. cū ī oībus p̄ter aīaliū ac uegetabiliū hiſtorias rerū cauſæ inquirant̉. qd̓ potius ſcīæꝗͣ hiſtoriæ ꝓpriū ē. Tria aūt ſunt qͥ de aīalibꝰ in hiſtoriis & theoria cauſarū tractāt̉ & eoꝝ fere ordine. ſubſtan-tia prīo aīaliū ſiue eſſentia cū ſuis oꝑatiōibꝰ ꝓpriis ſeu ꝓpinquioribꝰ. generatio ſcd̓o. Tertio uero uita & morscū ſibi cognatis: eoꝝ q̄ aīalibus a ſola natura eueniūt oīum ultia. iis tamen a ſola natura euenientibꝰ expeditis:ſi quo mō ad ea q̄ nō ſola natura: ſed arte quoqꝫ admīſtrante ꝓcedūt fiat trāfitus: nouū aliud par cōtrariorū no-bis ſe offert. poſteriorē adhuc magis tractationē poſtulās. uidelicet lāgor & ſanitas. Tria igit̉ ſuꝑ ius dicta .ſ. ſub-ſtātia cū oꝑatiōibꝰ ꝓpriis generatio: & uita cū morte & ſibi cognatis cū ſanitate & ægritudine ambobis artificium quoqꝫ mō attingētibꝰ: de aīalibꝰ narrat hiſtoria (de eiſdē licet diſtincte magis & eodem fere ordine: cauſæ inquirunt̉. In octauo. n. de hiſtoriis ſic ſcribit̉ GGeneratio & reliqͣ aīaliū natura ita ſe habet.) Hoc quātum adepilogū ſubſtātiæ & generatiōis iā expeditarū.) Actiōes āt et uitæ ꝓ moribꝰ uictuqꝫ differūt. Hoc quātū ad uitamquā tertio ꝓſequit̉ loco. Theofraſtus ēt ſui p̄ceptoris ſequēs ueſtigia tria p̄fata docet in hiſtoriis de plātis: dicēsin principio (plātarū differentias reliquāqꝫ naturā ex ꝑtibus & affectionibus.) Hoc quātū ad eſſentiā plantarum:cuius ꝑs ſunt ipſæ plātarū ꝑtes & quatū ad earū paſſiōes (generatiōibꝰ) hoc quātū ad ſecūdū qd̓ ē generatio. (Vitaqꝫ petere oportet) hoc de tertia retigit ꝑte. Ex iis liquet tria p̄dcā .ſ. ſubſtātia: generationē. & uitā cū p̄fato illoꝝordīe ab Ariſtotele in hiſtoriis aīaliū: & eadē tria in cauſarū theoria: tredecī libros ꝯtinēte: tradita fuiſſe. Cognoſcit̉ ēt hic ordo ex naturali rerū ꝓceſſu & ordine. Eſſentia .n. rerū natura prior ē: poſt hæc generatio ipſa ꝓceditdehinc uira. tandē mors oīum extrema. generatio. n. talis fit qualē ipſa aīalium eſſentia ꝑmittit: ad modulum. nſubſtātiæ reꝝ fit generatio. prior enim ſimpliciter eſt ipſa ſubſtantia generatione. dicente Ariſtotele ī primo departibꝰ aīalium: cōtra eos ꝗ ſolā in cā poſuere materiā. CLatere āt ne illud quidē oportet an ita agendū quēadmodū priores auctores qui quō res quæqꝫ fieret ꝗͣ quō eſſet tractare maluerūt. nō. n. īter hæc parum intereſt: ſed .n.exordiendū qd̓ dictū iā eſt. ut primum res ꝑſequamur qͣ quoqꝫ in genere ꝑſpectiores prōptioreſqꝫ habent̉: deīdecauſas reddamus. & generationē) diſputanda .n. eſt prius ſubſtantia ſiue eſſentia qͣ generatio. quoniā ea prior eſtſecundū naturā quod idē approbat in principio quinti de generatione aīalium cum dicit. EEtenim ut ī initio diſputationis noſtræ dictum eſt nō quia tale quid gignitur quoqꝫ ideo tale quid eſt .ſ. in iis quæ ſtatuta diffinita &certa naturæ ſunt opera: ſed potius quia tale eſt: ſccirco tale & gignit̉. ſubſtantiā enim generatio ſequitur & ſubſtantiæ gratia eſt: non ipſa genetationem. (n hiſtoriis igitur & cauſarum theoria eadem tria & eodem fere prdine ꝑtractant̉ .ſ. ſubſtantia cum ſuis operationibus propinquis primo. generatio ſecūdo. Tertio uero loco uita cūmorte omnium ultima. in his enim tribus conſimilia ſunt. ab hiſtoriis .n. tanꝗͣ a propoſito exemplari quodamreliquum tot um de cauſis uti exemplum emanauit. congruunt enim inuicem ſic fere ſicuti ſi Cæſaris fuguramlineationibus de articulatis diſtinctiſſimam: figuræ Cæſaris indiſtinctæ magis ſupperpoſueris. ſic enim pare aliqua alicui parti licet indiſtinctæ & tota figura toti figuræ & eodem fere ordine correſpondent. diximus (fere) eoꝙ in nonnullis licet paucis ſit ordo diuerſus quod in poſterum demonſtrandus eſt. Quod igitur cognitioquia eſt & cognitio propter quid de animalibus & plantis ſeiunctim doceri debeant: in cæteris uero naturali-bus non ſeiunctī ſed eodem in loco ſimul: & ꝙ ii duo modi cognitionis ab Ariſtotele de animalibus agente traditi ſint ſcilicet quia eſt in hiſtoriis: & propter quid eſt in cæteris tredecim libris: & quod eadem tria & eodemfere ordine in utriſqꝫ dicantur ſcilicet ſubſtantia primo: cum ſuis operationibus propriis. generatio ſecundo. terrio loco uita cum morte: ex iam diſputatis palam factum eſt. quibus præcognitis nunc ad ordinem ipſum quarte partis particulariter accedamus.