II

legē imitantur ¶ Et n̄ inelegant̓ in duas ſpes iusciuile diſtributū eſſe vid̓rna origo eiꝰ ab inſtitutisduaꝝ ciuitatuꝫ athenaꝝſcꝫ et lacedemonioꝝ fluxiſſe videtur. ¶ In his .n.ciuitatibus itaagi ſolituꝫerat vt lacedemonij quidēmagis ea q̄ pro legibusobẜuaret meorie mādarētathenienſes vero ea que īlegibus ſcriptaꝯprehendiſſent cuſtodirent ¶ Sednaturalia quidem iura q̄apud omnes gentes ꝑeq̄obẜuantur diuina qͣdamprouidēcia conſtituta ſꝑfirma atqꝫ immutabilia ꝑmanent. Ea vero que ipſa ſibi queqꝫ ciuitas conſti

tuit ſepe mutari ſolent. l̓tacito ꝯſenſu populi. velalia pꝰ ea lege lata Om̄eautem ius quo vtimur velad perſonas pertinet veldares l̓ad actiones. ⁊ priꝰde perſonis videamꝰ. Nāparum eſt ius noſcere. ſi ꝑſone quarum cauſa conſtitutum eſſe ignorentur¶ De iure perſonarum.Vmma itaqꝫ diuiſiode iure perſonarumhec eſt ꝙ omnes homīesaut liberi ſunt aut ſerui.¶ Et libertas quidem exqua eciam liberi vocantureſt naturalis facultas eiꝰquod cuiqꝫ facere libet.niſi quod vi aut iure ꝓhibetur. ¶ Seruitus at eſt

a ¶ Imit ant̉ .i. tm̄vꝫ vbi lex ſcriptan̄ eſt ꝙͣtum vbi lex ſcripta eſt Et noͣ tres virtutes ꝯſuetudinis. imitandi legē vt h̓interpretandi legem vbi lex eſt dubia. vt ff. e. ſi de interpretacōe in fi. jtem corrigendi. vt ff. de leg. et ſe. ꝯ. l. de qͥbus in fi. et. jͣ. e. §. ea ꝟo. qd̓ diſtingue aūt eſt gn̓alis ꝯſuetudo ꝑ totū md̓m. et tūc vincit legē vbiqꝫ vt ff. e. de quibus.§. fi. aut ſpecialis. ettūc vincit legeꝫ in eoloco vbi eſt vt ff. ꝯīap̄dioꝝ. l. uenditor. §.ſi ꝯſtat. dummō poſtlegē fuerit inducta.al̓ vincit̉ a lege ſuꝑueniēte vt. ff. d̓ ſepl̓.vio. I. iij. §. diuus. inalio aūt loco ꝯſuetudo ſpe cialis n̄ vincitlegem. vt C. e. l. conſuetudinis ⁊ hͨ ẜm jo.⁊ P. lꝫ alij al̓r diſtinxerunt.b ¶ Et non. h̓. §. ꝯnīseſt ad duo ſcꝫ dicta. sͣad ſcpͥtū ⁊ n̄ ſcriptuꝫideo bn̄ eſt hic. §.c ¶us ciuile. large acciꝑe vt no. ī. §. ꝯſtat.d ¶ Origo. i. lex. xij. tabl̓a q̄ fuit origotociꝰiuris. et principium.e ¶ Inſtitutis .i. ordinam̄tis. nam ro. ppl̓sx. viros ꝓiſto iure miſit qui. x. tabl̓. eburneas retulerunt tamde iure ſcripto athenienſium ꝙ n̄ ſcriptolacedemonioꝝ. Sedqꝛ poſtea aliquid deerat qd̓ emendacōeꝫ deſid̓abat data fuit pt̄as per vnū ānūHis. x. viris vt ius ⁊ leges corrigerent addendo ⁊ detͣhendo ⁊ ſi opꝰ eēt int̓p̄tarent̉ ⁊ ī ea facerēt qͥ duas tabl̓aſ addider̄t ⁊ lex ſic. xij. ta ex accreſcēti dc̄a ē vt ff. d̓ ori. iu. l. ij. §. i.f ¶ Sꝫ naturalia. h̓. §. pt̄ intelligi de iure nat̉ali primeuo qͦmouentur oīa alia ad aliqͥd faciend̓. vt no. sͣ e. t. §. i. in pn̄.ſꝫ ꝙ dicit immutabile eſt ꝯtra id quod de ſeruitute d̓r queeſt ꝯtra ius naturale et tn̄ preualet. vt sͣ e. §. ius autem. ſꝫdic n̄ derogatur obhoc. lꝫ non ſeruetur in illo caſu. nā nihilominꝰ equū et bonū eſt. Et eod̓ mō rn̄deo ad illd̓ qd̓ d̓r.jͣ. de ca. di. §. ꝙ at̄ qd̓ eſt ꝯtra. l̓ ibi n̄ tollit̉ ꝯgnacio ſꝫ iusſuccedendi. jtē eod̓ mō vt prius rn̄deo ad illd̓ qd̓ de vſuc. d̓r.jͣ. de vſuc. in pnͥ. qd̓ ꝯſtat eſſe ꝯtra ius nat̉ale. vt ff. de ꝯdi.inde. l. naꝫ nat̉a. l̓ dic ꝙ iſte. §. loqͥtur de iur̓ gentiū qd̓ pꝫex illa lr̄a ꝙ apud oēs gentes vt sͣ. e. §. ꝙ vero naturalisg ¶ Cōſtituit .ſ. d̓ ꝯſuetudīe ſpēali. l̓ lege inuīcipali ſcpͥta.h ¶ Tacito .ſ. ꝯtͣria ꝯſuetudīe vt ff. d̓ le. ⁊ ſe. ꝯ. l. d̓ qͥbꝰ ī fi.i ¶ Vel alia .i. ꝯtͣrio ſtatuto. et ſic reddūt̉ ſingl̓a ſingul̓k ¶ Omne. qͥd ſit ius et qual̓r diuidat̉ dixit. nunc dr̄aꝫ interip̄a iura ponit Ade hͦ bene d̓r. jͣ. in toto primo libro vſqꝫl ¶ Vel ad perſonas. ad ti. de rerum diuiſionem ¶ Ad res. de hͦ d̓r. jͣ. li. ij. et. iij. vſqꝫ ad ti. de ob.n ¶ Ad actiones. de his d̓r. jͣ. de actionibus.o ¶ Perſone. nam hō eſt res digͥſſima creat̉aꝝ vt ff. d̓ edil.e. l. iuſtiſſime. vn̄ ouidius. Prona q̄ cū ſpectāt aīalia ſingl̓aterrā. Os hoī ſublime dedit celūqꝫ videre Iuſſit. ⁊ erectosad ſidera tolle̓ vultꝰ. et in Virgilio. Celeſtiſqꝫ origo illi ē

p ¶ Igrent̉. et ſic ſtatim ponit de iure ꝑſonaꝝ. ⁊ noͣ h̓ ꝙdigͥora p̄ponēda ſūt. ſic. jͣ. de bo. poſ. §. alia ꝟo. et ꝑ hͦ facīꝰmultas formacōes tituloꝝq ¶ De iure ꝑſonaꝝ ℟ca.Vnima. i. prima. qꝛ et alie ſequūt̉ vt. jͣ. de his qͥ ſūt ſuil̓ ali. iur. in pnͥ. et. jͣ. de tutel̓ in pnͥ. Vel i. maxīa .i. qꝛpartim eſt de iure nat̉ali. vt libertas. et ꝑtim de iur̓ ge.vt ſeruitus. quorumvtrunqꝫ ſcꝫ ius nat̉ale et gencium. antiqͥus eſt iure ciuili. vt.jͣ. de reꝝ di. §. ſinguloꝝ. vel dic ſūma. i.breuiſ. ſic. jͣ. d̓ obl. §. i.r ¶ Hoīes. ſꝫ pone ꝙh̓ fuerunt duo hoīesvnus liber et aliꝰ ſeruus. hec ꝓpoſicio eſtfalſa. dic ꝙ pl̓is or̄oꝯuertitur in ſingularem. et tunc eſt veraet n̄ fallit vt ff. d̓ ꝯdi.⁊ de. l. falſa. §. fi. ⁊ ff.de peti. here. diuꝰ infi. et de ori. iur. l. ij. §.exactis. et de ꝟ. ſig.n̄ eſt. Contra ſingl̓aris pro pl̓i vt e. t. l.in ſumma. ff. de teſt.tu. ſi q̄ſita. §. i. ⁊ dich̓queſtiones poſitas.ff. e. l. iij.s ¶ Aut ſerui. ſꝫ quidde ſtatu libero vid̓r.liber. vt. ff. ſi ex noxacā agat̉. l. fi. Sꝫ ꝯtraeſt. vt. ff. de ſta. lib̓..l. ſtatu liber.Item quid de aſcripticio vel cenſito vid̓ꝫꝙ ſerui ſint. vt C. de agri. et cen. l. fi. l. xj. et C. in q. ca. ccͣtu. l. fi. ſꝫ ꝯtra eſt ẜm jo. Licet alij al̓r diſtinxerunt cuꝫ pn̄tfieri clerici. et ꝯtra dn̄oꝝ voluntatem. qd̓ n̄ eſt in vere ſeruis. vt C. de ep̄i. et cle. l. iubemus. §. ſeruos. et in autͣ d̓ ſanctis ep̄is. §. aſcripticios. iteꝫ in dubio ꝓ libertate iudicand̓eſt. vt ff. de re. iuris. l. libertas. et qd̓ in ꝯtrarijs legibusꝯtinetur. loquitur qͦ ad ẜuicia qͥbus eſt aſtrictus. qͣre potuerunt et facere teſtamentū et ferre teſtimonium ⁊ aliosactus ciuiles exercere. nec alienari pn̄t ſine ſolo. vt C. deagri. et cen. li. xi. l. quemadmod̓. Item qͥd de moͣcho vel regulari canonico. ℟ n̄. liberi ſunt et ideo pn̄t redde̓ teſtimonium. quod dic vt diximus in autͣ. de mona. §. cogitand̓. lꝫqͦ ad actꝰ qͦſdaꝫ fingant̉ mortui vt in autͣ. de moͣ. §. illd̓ ⁊. F.ſiqͥs at̄ coll̓. li. et in autͣ. de nup. §. ſꝫ occaſionem. col. iiij.t ¶ Libertas. hec diffinicio tribus modis pt̄ legi. pͥmo ẜmvr̄. vt diffiniatur libertas eo iure qͦ inuenta eſt .i. nat̉ali etſic ẜm hͦ ſunt liberi. nam et ip̄i pn̄t facere qd̓ volunt. niſiqd̓ vi. i. de facto vel iure. ſcꝫ qͦlibet prohibeantur. et hecverba ex qͣ liberi. etcͣ. pn̄t eſſe de diffinicōe. nam et ip̄i lib̓ivocantur ẜm idem ius vt. jͣ. de libe. §. i. Alij dicunt diffinirilibertatem liberi n̄ libertatem ſerui. qꝛ ex prima vocanturſcꝫ hodie liberi. non ex ſcd̓a ſcꝫ quam hn̄t ſerui Eſt g libertas alia in ſeruo. alia in libero. et ẜm eos verbum vi exponitur vt prius. ſꝫ nec prima nec ſcd̓a placet. ꝙ ſerui ſint hodie aliquo iure liberi. cum ius gencium in hͦ derogaueritiūri nat̉ali vt. jͣ. §. ſeruitus. et expone vi. i. iure genciū quodquadam neceſſitate induxit ſeruitutem. ſcꝫ ꝑ captiuitateꝫ