Druckschrift 
Catholicon
Seite
49r
Einzelbild herunterladen
 

IIII.De tropisPars

49cce̓ec

Sequitur nunc vltra de tropis.eſt dictio trāſlata a proRopus pria ſignificatiōe ad propriā ſil̓itudinē ornatꝰ neceſſitatiſue cā.Tropos grece latine modus locutiōisinterp̄tat. ⁊ dr̄ tropos cōuerſio: qꝛ talismodus loquēdi cōuertit ſignificatiōes⁊ or̄ones: ⁊ ꝓpter hoc differt ab alijs figuris. Hetaplaſmus enim rn̄det barbariſmo: qui eſt vitiuꝫ dictiōis. Scema ſoloeciſmo qui eſt vitiū or̄onis. Sꝫtropus impropͥetatē ſnīe eſt excuſans. Et notandū ꝙ intropo tria ſunt ꝯſiderāda .ſ. res trāſlata: ⁊ res ad quam fittrāſlatio ⁊ ſil̓itudo eaꝝ: vt cū ponit̉ agnus pro hoīe. vt .n.dicit Ariſt. in. 6. Topic̄. Oēs .n. trāſferetes ẜm aliquā ſil̓itudinē trāſferūt. Et ſcias ꝙ vt dic̄ Aug. in li. de ci. dei. 20.Locutiōes tropice ꝓphetis ⁊ ꝓphetico more miſcent̉. vtad intellectū ſpūalē intētio ſobria cū quodā ſcō ⁊ ſalubrilabore ꝑueniat. Pigritia v̓o corꝑalis vel inerudite aīqꝫ īexercitate tarditas mētis ꝯtēta lr̄e ſuꝑficie nihil putat īterius requirēdū. ⁊ vt vult Iſi. ety .i. oīum tropoꝝ nomīadifficillimū eſt annotare: ſꝫ ex oībus Bonatus tredecimvſui tradēda ꝯſcripſit. Sciēduꝫ tn̄ ꝙ allegoria diuidit̉ inſeptē ſpēs. hyperbaton in. 5. omoenſis v̓o in. 3. ⁊ ſic ſūt. 28.ſpēs .ſ. metaphora: catacreẜ: metalenſis: metonomia: antonomaſia: epitheton: ſynodoche: onomatopeia: perifraſis.Pyperbaton cuius. 5. ſunt ſpēs .ſ. hyſterologia. vel hyſteronproteron: anaſtrophe: parētheſis: themeſis: ſyncreſis.Itē hyꝑbole. Itē allegoria cuiꝰ. 7. ſunt ſpēs .ſ. ironia: antifraſis: enigma: carientiſmos: paroemia: ſarcoſmos: antiſmos. Itē omoenſis cuiꝰ ſpēs ſunt. 3 .ſ. hycon: parabola: paradigma. De p̄dictis ꝑ ordinem videamus.eſt reꝝ v̓borūqꝫ tranſlatio. Et vtMetapho. A dicit Iſi. loquens de metaphoris.he atqꝫ alie tropice locutiōes ad ea q̄ intelligēda ſunt: ꝓpterea figuratis amictibꝰ obtegunt̉: vt ſenſū legētis exerceāt ⁊ ne nuda atqꝫ in promptu poſita vileſcāt. Hec aūtfit qͣtuor modis .ſ. ab aīali ad aīale. Tiphī aurigā celeresfecere carine. Hic nāqꝫ trāſlatio fit īter duo aīalia .ſ. īteraurigā ⁊ gub̓natoreꝫ. Tiphis .n. gubernator fuerat nauisalgi. Auriga v̓o ꝓprie dr̄ ꝗlibet regens currū. Fecit itaqꝫtrāſlationē īter duo aīalia dū aurigā poſuit pro gubernatore. Nam vt Bonatꝰ ſubdit ⁊ auriga ⁊ gubernator aīaꝫhn̄t. Itē ẜm Bedā fit h̓ pͥmus modus cum dr̄. Quare fremuerūt gētes. ⁊ Dn̄s qui eripuit me de manibꝰ leonis: ⁊de manibꝰ vr̄ſi. ⁊ Si ſūpſero pēnas meas an̄ lucē. Nam ⁊hoīes ⁊ beſtie ⁊ volucres aīam hn̄t. Ab inaīali ad inaīale:vt Pelagus tenuere rates. nā ⁊ pelagus ⁊ rates aīam nōhn̄t. In hoc aūt facta eſt trāſlatio: qꝛ cū pelagus ꝓprie retinere ⁊ circūdare rates ſiue naues intelligat: nunc ratesip̄ꝫ pelagus tenere dn̄r. Itē cū dr̄. Aperi portas tuas libane. ⁊ Qui ꝑambulāt ſemitas maris. Trāſlatio .n. eſt a ciuitatē ad montē: ⁊ a terra ad mare: quoꝝ nullū aīam hꝫAb aīali ad inaīale: vt Exiccatꝰ eſt vertex carmeli. hoīesenī ⁊ mōtes v̓ticē hn̄t. Itē athlātis cinctū aſſidue nubilatris. Pinifeꝝ caput vēto quaſſat̉ ⁊ imbri. Naꝫ vt hoīesaīales ſunt: ita mons nō hꝫ aīam cui mēbra hoīs aſcribūtur. Caput enim humerus ⁊ ho mēbra hoīs ſunt. Uirgil̓aūt hͦ trāſtulit a re aīali ad inaīale caput .i. ab hoīe ad mōtem. Ab inaīali ad aīale: vt auferā a vobis cor lapideum.Ilo .n. lapis ſꝫ hō ꝓprie cor ⁊ aīam hꝫ. Hic tropus ẜꝫ Beda ⁊ ad deū fit multifarie: vt Sub vmbra alaꝝ tuaꝝ ꝓtege me. A feris: vt Bn̄s de ſyon rugiet. Amēbris huma.nis: vt Quis mēſus eſt pugillo aqͣs: ⁊ celos palmo pōderauit. Ab hoīe īteriori: vt ibi. Inueni dauid filiū ieſſe viꝝ ẜꝫcor meū. Amotibꝰ humane mētis: vt Tūc loquet̉ ad eosin ira ſua. ⁊ penitet me feciſſe hoīem. ⁊ Zelatꝰ ſuꝫ ſyon ze

49lo magno. ⁊ multa ho. A rebus inſenſibilibꝰ: vt Ecc̄e egoſtridebo ſuꝑ vos ſic̄ ſtridet plauſtrū onuſtū feno. Qui videlicꝫ tropus in cōi locutiōe vſitatiſſimꝰ eſt: vt cū dicimꝰ.Fluctuare ſegētes: gemmare vites: floridā iuuētutē. Scire ēt debemus. vt dicit Bonatꝰ eē metaphoras: alias reciprocas: alias ꝑtis vniꝰ: vt Naues volāt: ſegētes fluctuāt.vel vites gemmāt. Hoc aūt dicit qꝛ videlꝫ q̄dā metaphore ſunt cōes: vt Tiphin aurigā ſceleres fecere carine. velnaues volāt: qꝛ queadmodū in naui auriga dici pōt: ita incurru cōiter gubernator. vel naues volat̉: qꝛ ſic̄ dici pōt.Nlaues volāt. ita cōiter dici pōt. Aues natāt. Quedaꝫ v̓onō ſunt cōes ſiue reciproce: ſꝫ vniꝰ ꝑtis: vt ſi dicā. Uerticē mōtis. nō enī pōt ꝓ vertice dici cacumē hoīs. ſic̄ dixit.Uerticē mōtis: vel vites gemmāt. nō enī pōt dici. Gēmevitēt: vel ſegētes fluctuāt. nō .n. īuicē pōt dici. Unde ſegetāt. Iſido. ēt dicit ꝙ metaphora aūt ꝑtis vnius eſt: vt fluctuare ſegētes. nō. n. pōt dici. Segetare fluctus. Aut antiſtropha .i. reciproca: vt Remigiū alaꝝ. Nā ⁊ ale nauiuꝫ⁊ alaꝝ remigia dn̄r. Hoc ēt dicit Dug. Et dr̄ metaphoraa mēta qd̓ eſt trans vel de vl̓ iuxta: ⁊ phoros qd̓ eſt ferre:inde hec metaphora .i. ſil̓itudo vel alicuiꝰ rei vel v̓bi vſurpata trāſlatio. vn̄ ⁊ a Tullio tropus iſte vocat̉ trāſlatio.Et vt dicit Aug. in metaphoricis locutiōibꝰ ſenſus lr̄aliseſt: ⁊ nō quē faciūt v̓ba: ſꝫ ꝓpter quē v̓ba fiūt. Itē ſcias ꝙnaͣ vniuſcuiuſcūqꝫ rei ex diuerſitate cōponit̉. ⁊ iō ī ſacroeloquio ꝑ rem quālibet licite diuerſa figurant̉: ſicut plenius dicam in quinta parte in leo.eſt vſurpatio alieni nominis: cū proCata creſtꝰ prium deeſt: vt cuꝫ parricidam dicimus qui occidit fratrem. ⁊ piſcinam que piſces nō habetHec enim niſi extrinſecus ſumerent ſuum vocabulū nōhaberēt dicit Bonatus. Beda v̓o ſic dicit. Catacreſis eſabuſio noīs aut verbi ad ſignificādā rem q̄ propria appellatione deficit: vt Pones veteres vectes ī quatuor angulis menſe ꝑ ſingulos pedes. ⁊ ſextum ſagum in frōte tectiduplices. ⁊ ibi: Cōfringet cornua arcuū ⁊ labiū calicis etreꝑandi labij. Hec a metaphora differt eo ꝙ illa vocabulū habēti largit̉ aliud: hec qꝛ nō habet propriū alieno vtitur. Pedes quippe ⁊ frons ⁊ labiū ⁊ cornua hominuꝫ tm̄ſunt ⁊ aīantiū: nō etiā rerū inſenſibiliū: q̄ noīa ſi p̄fatis rebus nō īpoſuiſſet ſcriptura qd̓ ꝓpriū his diceret nō hr̄et.Ad hūc tropū ꝑtinet qd̓ ſcriptū eſt. Eſt aūt hieroſolymisꝓbatica piſcina. a piſcibꝰ .n. vocabulū accepit aqͣ: q̄ neqͣqꝫꝑꝑ piſces: ſꝫ ad lauādas vt aſſerūt hoſtias collecta ē. vn̄ ⁊ꝓbatice cognomē ſortita eſt. Et dr̄ catacreſis a cata qd̓ ēab ⁊ creſis qd̓ eſt vſus: qͣſi abuſio noīs. Hec figura excuſat acirologiam. ⁊ hic tropꝰ vocat̉ a Tullio abuſio.Metalenſ ꝯſtēdit: ⁊ ab eo qd̓ p̄cedit: id quodeſt dictio gradatim ꝑgēs ad id qd̓ſequit̉ inſinuās: vt labores fructuum tuoꝝ māducabis.Labores .n. poſuit pro his q̄ laborādo acꝗrunt hoīes ẜmBedā. Uel metalenſis eſt diſtīctio gradatim ꝑgēs ad idqd̓ oſtēdit .ſ. de cā venire ad cauſatū per multa media: vtPoſt aliquot mea regna vidēs mirabar ariſtas. Hic enīgradatim pergit dictio vel diſtīctio ad id qd̓ oſtēdit: qꝛ ꝑariſtas ſegētes per ſegetes eſtates: ꝑ eſtates ānos intelligere debemus. Ergo poſt aliquot ariſtas: poſt aliquot annos. Uirgilius ītelligi voluit: qd̓ igit̉ fit per multa mediadiffert a metaphora: que licet ꝓcedat ab animali ad animatum: vel econuerſo: facit tamen hoc ſine medio. Excuſat aūt hec figura acirologiā ⁊ cacephaton. Et dicit̉ amēta quod eſt trans ⁊ lenſis qd̓ eſt ſumptio: quaſi tranſſumptio: qꝛ ſignificatū vnius tranſumit̉ ad ſignificatuꝫalterius: vel dicit̉ a mēta qd̓ eſt ad ⁊ lenſis quod eſt ſumptio: inde metalēſis quaſi aſſumptio: qꝛ vnum poſt aliudſumitur. ⁊ vocat̉ a Tullio gradatio.