Druckschrift 
Catholicon
Seite
47v
Einzelbild herunterladen
 

ParsIIII. De ſcemate

⁊ ideo dirimo ⁊ diſertus corri. pͥmas q̄ ſunt naͣl̓r longe: qꝛdirtmo cōponit̉ ex di. ⁊ emo. diſertus ex di. ⁊ ars. De hocetiā dixi ſupra in pͥma parte vbi egi de s. quō liqueſcit.eſt diuiſio ſyllabe vniꝰ in duas facta: vtDiereſls ꝓpud Ouid. Tertia poſt alium ſucceſſitgenea ꝓles. ⁊ apud Hora. Niues q̄ deducūt iouē: nūc mare: nūc ſilue. hic enī ſilue eſt triſſyllabū: vt dicit Priſ. in. i.mino. ſic fit diereſis qn̄qꝫ ī hoc dtō huic. vn̄ Proſꝑ. Nontp̄s: nō ſexus huic: nō cā reſiſtit. Qn̄qꝫ ī hoc dtō cui: vt apd̓Albinū. Ille cui cernis capitolia celſa triūphis. Qn̄qꝫ fit īvtō: vt apud Ouid. Accipe pōpei deductū carmē ab illo.Nā pōpei dꝫ eē biſſyllabū ꝓprie. Per hāc ēt figurā ſumitur biſſyllabe hoc nomē dū: qꝛ ē monoſyllabū ī illo vſualiv̓ſu. Scribe dij: ſꝫ lege di ſi vis vrbanꝰ haberi. Et dr̄ diereſis a dia qd̓ eſt duo ⁊ hereſis diuiſio: qͣſi vnius in duo diuiſio. Et ſcias ꝙ diereſis ē ſyllabe diuiſio: ſiue ſit diphthongata: vt aulae: lōgae: aulay: lōgay. ⁊ dicit̉ potiꝰ aulaqͣꝫ aulae: qꝛ tūc a. nō poſſet ꝓdu. ſi adderet̉ e. cū eēt vocalis ante vocalē: que cor. in latinis: ſed addit̉ y. vocalis greca: ⁊ ita ꝓdu. a. qꝛ apud grecos vocalis ꝓdu. ante vocalē:ſi etiā nō ſit diphthōgata: vt iābus: iaſon: triſſyllabaeſt ꝯglutinatio duarū ſyllabarū ī vnāSynereſlS facta ꝯͣria diereſi: vt eripidē ꝓ aeripidem: ⁊ deſt ꝓ deeſt. vn̄ Luca. Nō deſt ꝓlato ieiunus vēditor auro. Nā in ſcāſione dicēdū ē deſt ꝓ deeſt: ⁊ dindeꝓ deinde. Et dr̄ a ſyn qd̓ ē ſimul: ⁊ hereſis diuiſio: qͣſi ſil̓diuiſa. vel dr̄ a ſyn qd̓ eſt con: ⁊ hereſis qd̓ ē diuiſio: eo ꝙ⁊ prius diuiſa cōiungūtur. vel dr̄ a ſynereſo v̓bo qd̓ ē glutino nas. qꝛ due littere vocales ſine diphthongo: vel dueſyllabe conglutinant̉ in vnā. Hec alio noīe epiſynaliphadicit̉: eo ꝙ ibi vocalis abijci videat̉: vide in ſuo loco.eſt abiectio vocalis in ſcanſioneSynalimPha metri de fine dictionis quuꝫ ſequēs dictio īcipit a vocali: vt apud Iuuenalē. Semꝑ egoauditor tm̄ nunqͣꝫ ne reponā. o. enī abijcit̉ de ego: ⁊ hoc ꝓpter elegātiā: vt tollat̉ hiatus: ⁊ ſic īducit ornatū. vn̄ licite pōt fieri ⁊ maxime in lōgo oꝑe: ſicut pꝫ in libris poetarum: ꝗ frequēter hac vtunt. Cōtrariū enī ipſius valde vitandū eſt .ſ. qn̄ nō abijcitur vocalis ⁊ raro īuenit̉ a poetis.Et ſcias ꝙ aliqn̄ ſynalimpha in ꝓſa obſeruat̉: vt ſūmoꝑe:magnoꝑe. ⁊ dicit̉ ſynalimpha qͣſi condeletio. Deriuat aſynalimpho v̓bo qd̓ ē cōpoſitū a ſyn qd̓ eſt con: ⁊ limphoqd̓ eſt deleo. vel dicit̉ a ſyn ⁊ limpha qd̓ eſt aqua: īde ſynalimpha .i. colliqueſcētia. vel ẜm alios: limpha eſt ꝗdā humor vel ſpūmā in fronte canū: qua diſꝑſa ꝑ caput īſaniūt:⁊ in rabiē vertunt̉: ⁊ dicit̉ a limpha liquore: qꝛ ad moduꝫillius diſcurrit. Et cōponit̉ cū ſyn qd̓ ē con: ⁊ dr̄ ſynalīphaideſt cōcurſus duarū vocaliū in diuerſis ſyllabis ⁊ diuerſis dictiōibus poſitarū cū colliſione alteriꝰ. ⁊ dicit̉ ſynalīpha qͣſi liquoꝝ cōmixtio: qꝛ ſicut vbi duo liquores cōiungunt̉ ſoli: vnꝰ ſuā ſubſtātiā amittit: ſic vbi fit talis vocalium cōmixtio ſolet vna amittere ſonū qͣꝫtū ad metrū: ⁊ dr̄ſynalimpha: a ꝗbuſdā ſyncreſis: a ꝗbuſdā vero colliſio.eſt quū in ſcāſione abijcit̉ cōſonās cū p̄ceEli pſlS gente vocali: qn̄ ſequēs dictio incipit a vocali: ⁊ hoc fit frequēter in hac lr̄a m. vt apud Hora. Oībhoc vitiū eſt cātoribꝰ īter amicos. Qn̄qꝫ fit in hac lr̄a s. vtapud Catōnē. Succeſſus indignos noli tu ferre moleſte.Qn̄qꝫ abijcit̉ ſine vocali: vt apud Hora. Regis opus ſterilis diu palus aptaqꝫ remis. Abijcit̉ enī s. finalis de hocnoīe palus vt fiat breuis ꝓpter vocalē ſequētē: ⁊ ſic excuſatur illud Catōnis. Nlolite ſilere. vnde frequēter fiebatolim ī hac lr̄a s. elipſis: qꝛ s. ſonū hꝫ valde facilē: ⁊ qͣſi ſibilantē: ⁊ multotiēs liqueſcit. Itē ſcias ꝙ m. qn̄qꝫ in ꝓſaabijcit̉ in ꝓnūciatiōe: vt circūago. Scribit̉ enī ibi m. ſednō ꝓfert̉: qd̓ fit ne videat̉ ſyllabicari cū ſequēte vocali: ⁊

ꝓpter ſonū difficilē: qꝛ ſonus eiꝰ terminat̉ clauſis labusſed ſtatim oꝫ labia aꝑiri ꝓpter ſequētē vocalē. Apud aūtantiꝗſſimos nō abijciebat̉ m. ſequēte vocali in ſcāſionevt eſt illud Ennij. Milia miliū octo. Qn̄qꝫ aūt aſpiratioaccipit̉ ꝓ littera: ⁊ tūc m. nō abijcit̉: ſed ſyllaba cuius ipſeeſt finalis: poſitione ꝓdu. vt apud Theodolū. Nec cuiqͣꝫhoīuꝫ dedit indagare ſepulchrū. ſed hoc nr̄o tꝑe nō licet.Fiebat etiā in alijs ꝯſonātibus olim elipſis: vt pꝫ in b. qꝛUirgiliꝰ abijcit de hoc noīe ſabburra: vt ſit pͥma breuisꝓdu. enī pͥma poſitiōe. Fluctu iactāte ſabburra. Similiter ſubtraxit vnū p. de hoc noīe iuppiter: vt eſt illd̓. Hercurius: iupiter: neptunus. Itē i. cōſonās frequēter ſubtrahit̉ de his verbis abijcio: ſubijcio: cā corripiēdi pͥmaꝫ. Inꝗbus oībus poſſumꝰ dicere ꝙ ſit ſyncopa vel elipſis. Secundū aūt donatū elipſis eſt cōſonātiū cū vocalibꝰ ad ſecōcurrentiū q̄dā difficilis ac dura colliſio: vt multū illeterris iactatꝰ ⁊ alto. ⁊ dr̄ ẜꝫ quoſdā ab elidodis. vl̓ diciab en qd̓ ē in ⁊ lipſis qd̓ ē defectꝰ: qͣſi īterior d̓fectꝰ. Enoͣ ꝙ ꝑ has ſpēs .ſ. ſynalimphā ⁊ elipſim defendunt oēhiatꝰ ⁊ metaciſmi: q̄ in metro fiūt: vt nō vicio deputent̉Antitheſisᵉſt littere pro littera poſitio: vt olliilli: ⁊ impete pro impetū: ⁊ fit cauſaornatus tm̄. Greciſmus dicit. Antitheſis fit ſi ſedet ordine ſyllaba verſo: vt diſplicina pro diſciplina. Et dicit̉ alanti qd̓ eſt contra ⁊ theſis poſitio: quaſi cōtraria poſitiovel quaſi vnius littere pro alia poſitio.eſt trāſlatio lr̄arū in alienū locuꝫ:Metathe̓ſ parte nll̓a tn̄ ex dictōe ſublata:. veuandre ꝓ euāder. ⁊ hoc fit cā neceſſitatis. vn̄ Qui. Agneſcēs in me frater meleagre ſororē. nā ſi dixiſſet meleagenō fuiſſet v̓ſus. Dicit̉ aūt metatheſis a mēta qd̓ ē trans: ⁊theſis poſitio: īde metatheſis .i. trāſpoſitio lr̄e. Predictemetaplaſmi ſpēs in his v̓ſibꝰ ꝯtinent. Protheſis apponicaput: aufereſiſqꝫ recidit. Syncopa de medio tollit qꝛepētheſis auget. Aufert apocope finē: quē dat paragoQuā naͣ iubet ꝓducere: ſiſtole curtat. Extheſis eꝯͣ ꝓducorripiēda. Synereſim facies duo ſi iūgunt̉ in vnu. Diereſim reddit ſyllaba fcā due. Elipſis necat m. ſꝫ vocalēſnalimpha. Metatheſis teucre iubet: ātitheſis canit olli. Sequitur nunc tractatus de ſcēmate.amodo ſiue alloFxx̄E ſcemale peca ẜꝫ docirinBonati videamꝰ. Nā in fine iſtiꝰ qͣrtepartis videamus de allotheca ẜm dectrinam Priſ. Scias gͦ ꝙ allotheca. īaliena poſitio dr̄ ſcēmā a donato. Et inFſcemā lexeos ⁊ ſcema diāceos diuidit̉ab eodē. Et noͣ ꝙ metaplamꝰ ē remediū ꝯͣ barbariſmuꝫſed ſcema ē remediū ꝯͣ ſoloeciſmū. Scema latīe īterp̄tat̉figura: ⁊ eſt figura ẜm Iſido. q̄ fit in v̓bis vel ſententijs pvarias dictionū formas ꝑꝑ eloquij ornatū: ẜꝫ Hona. dueſunt eiꝰ ſpēs .ſ. ſcema dianceos: qͣſi ornatꝰ ſnīe: ⁊ ꝑtinet adoratores ⁊ rhetores. Scema nāqꝫ figura vel modꝰ loqudi dr̄. Dianceos v̓o gtūs grecus eſt ⁊ latine ſonat ſnīe: ⁊ deiſta nihil ad p̄ſens. Itē ſcēma lexeos .i. ornatꝰ v̓boruꝫ veldictionū: ⁊ ꝑtinet ad grāmaticos. Lexeos gtūs ē grecꝰ: alatine ſonat dictiōis. vn̄ ſcema lexeos .i. figura v̓boꝝ vedictiōis. Puiuſmodi aūt ẜꝫ Bona. multa ſūt ſcemata: tn̄ex oībus neceſſaria fere ſūt decēſeptē: quoꝝ hec ſūt nolꝓlenſis zeuma: hypozenſis: ſilenſis: anadiploſis: anaforaepanalēſis: epizenſis: paranomaſia: ſcēſiſonomaton: parenomēon: omoeptoton: omoetelēton: poliptoton: hyrinopoliſyntheton: dialeton: vel aſyntheton.preſumptio rerum ordine ſedProlenſis eſt carumſicut infraplenius decum agam de allotheca ẜm Priſ.