Druckschrift 
Catholicon
Seite
46r
Einzelbild herunterladen
 

ParsIII. De regimine

gerundio. Ex naͣ trāſitiōis qn̄qꝫ regit̉ actūs a v̓bo qn̄peſignat rē in quā trāſit actus v̓bi. vn̄ ẜm hoc oīa verbaactiua regūt actm̄: vt amo te. Et cōia qn̄ ſignificāt actionē: vt criminor te. Et deponētia trāſitiua: vt ſequor te. Etneutra trāſitiua: vt aro terrā ⁊ bibo vinuꝫ. Paſſiua ēt reaūt actm̄ ex naͣ trāſitiōis qn̄ veniūt a v̓bis regētibꝰ duosdiuerſos actōs: vt doceor grāmaticā: induor tunicā. Quidā ēt itidē dicūt de v̓bis īꝑſonalibus p̄dictoꝝ v̓boꝝ: vt ame docet̉ grāmaticā. Sil̓r q̄dā v̓ba paſſiua regūt actm̄qͣꝫuis eoꝝ actiua nō regāt duos diuerſos actōs: ⁊ hoc fitqn̄qꝫ ꝑ figurā q̄ dr̄ ſynodoche: vt iſte trūcat̉ caput: ⁊ raditur barbā. Ex q̄dā ſūt q̄ hn̄t actū adiūctū ſue paſſioni: ⁊ iōregūt actm̄ ex naͣ trāſitiōis: vt paſcor panē .i. paſcēdo cōmedo panē: ſatior carnes .i. ſatiādo comedo carnes: ſꝫ hregūt gtm̄ ⁊ abltūꝫ. Nota ꝙ ſūt q̄dā v̓ba q̄ regūt duos diuerſos actōs: ſic̄ in ꝑte ꝯtinet̉ his v̓ſibꝰ. Flagito: poſco: peto: doceo: rogo: calceo: celo. Induo: ſuccingo: moneoſimul exuo: iūgo. Inſtruo iungat̉ ſine quo res falſificat̉.Et etiā oīa q̄ ſūt ſil̓ia iſtis: ⁊ q̄ ꝑtinēt ad doctrinā: ⁊ dep̄cationē: ⁊ obſecrationē: vt īſtruo te bonos mores: oro te ml̓ta: obſecro te hoc: obteſtor te hoc. Regunt aūt p̄dictav̓ba duos diuerſos actōs ex naͣ trāſitiōis hac rōne: qꝛ ꝑtinēt ad diuerſos actꝰ. nā ꝗcūqꝫ docet agit duo: agit in diſcipulū quē docet: ⁊ agit in artē quā oſtēdit: ⁊ iō duos actōeregūt: ſꝫ qꝛ ille due trāſitiōes ſūt naͣrū diuerſarū n̄ debētcopulari: qꝛ vna trāſitio ē depēdēs: alia ē ꝑficiēs. Quidātn̄ dicūt ꝙ pͥmꝰ regit̉ ex naͣ trāſitiōis: aliꝰ ex vi cāe maͣlis. Itē ſcias ꝙ qn̄qꝫ regit̉ actūs a v̓bo ex naͣ trāſitiōis: ſꝫminus ꝓprie: vt hic ardet quādā .i. ardēter amat: ⁊ h̓ horret te .i. horrēdo formidat: ⁊ hec lectio latet te .i. ignorat̉ ate: vel tu ignoras ipſaꝫ: ⁊ qꝛ nō regūt ꝓpͥe actm̄. iō nō pōtIde fieri ꝯuerſa locutio. Itē regit̉ actūs a p̄pōne trāſitiue: vt vado ad vrbē ⁊ ab aduerbijs que p̄pōnes dicunt̉ aPonato: vt ſūt infra: citra: ītra: extra: ſupra: vt vado vltrarenū. Qn̄qꝫ ab īteriectione ẜm quoſdā: vt o admirabileꝫvirū. Alij volūt ꝙ regunt̉ a verbo ſubītellecto: vt dico oadmirabilē virū. Nos v̓o dicimus ꝙ oīs caſus qui ponit̉cū īteriectiōe nō regit̉. Ex vi acꝗſitiōis actūs qn̄qꝫ regit̉ ſicut dtūs: qd̓ ē mirū: vt hec veſtis decet te .i. cōuenitibi. Ex vi cauſe ēt regit̉ aliqn̄ actūs: vt vitupor īſipientē.i. vituꝑor: qꝛ ſuꝫ īſipiēs. Habemꝰ gͦ ꝙ actūs regit̉ ſexmodis: ꝑ ſynodochen: ꝑ ſyntheſim: ex vi copule īfinite: exnatura trāſitiōis ex vi acꝗſitionis: ⁊ ex vi cauſe. Uoloetiā te hoc ſcire ꝙ mitto ⁊ deſtino: ⁊ v̓ba que ad miſſionēꝑtinēt recipiūt poſt ſe actm̄: ⁊ ſi ille actūs deſignat rē rōnalē recipiūt aliū actm̄ mediāte p̄pōne ad. vt mitto nunciū meū ad te. Si enī actūs ille ꝗ a v̓bo regit̉ notat aliamrem qͣꝫ rōnalē: tūc v̓bū non recipit aliū actm̄: ſed dtūꝫ: vtmitto tibi cētū ſolidos ⁊ mitto tibi equū. Qd̓ iō cōtingit:qꝛ res rōnalis nō eſt alicui acquiſibilis: ſed mittit̉ ad locuꝫ: ⁊ ideo ponit̉ cū actō ⁊ p̄pōne q̄ ſignificat localē circūſtātiā: vt ad locū: qͣꝫuis inueniat̉ īſtātia: vt lectio epiſtolebeati Pauli apl̓i ad galathas. Qd̓ pōt fieri: qꝛ ibi quedaꝫſermōis directio denotat̉ q̄ ꝑ actm̄ aptius fieri cōſueuit.Pōt etiā queri de illo qd̓ dicit̉ in euāgelio Luce. Sic̄ locutus eſt ad patres noſtros abraā ⁊ ſemini eius: qꝛ videt̉ꝙ actūs copularet̉ datiuo: ſꝫ hoc declarabit̉ in ꝗnta parte in loquor. De vocatiuo.Uocatiuus jtus tenet̉ ꝯcordare cū v̓bo in nuregit̉ a verbo: vt ꝗdā dicūt: qꝛ ſicutmero ⁊ ꝑſona: ita vtūs tenet̉. vn̄ ſic̄ illa: hō legit ē cōgrua:hoīes legit ē incōgruā: ita ⁊ in vtō: hō lege ē ꝯgrua: hoīeslege ē īcōgrua. Sꝫ ad hoc pōt dici ꝙ iſta ꝯſtructio hoīeslege nō eſt īcōgrua ꝓpter diſcordātiā vocatiui ⁊ v̓bi: ſedqꝛ directio ſermonis facta ad plures reꝗrebat v̓bū plurale poni in cōſtructione: vt hoīes legite. vn̄ hec ē incōgrua

46lege virgiliū: facta directione ſermonis ad plures. Alij dicunt ꝙ regit̉ ab aduerbio: qꝛ regere eſt cōferre dictioneꝫdictioni: vt ponat̉ in tali caſu: ſꝫ aduerbiū cōfert vtō vt ītali caſu ponat̉: vt o petre: o ioannes. ergo aduerbiū regitipſuꝫ vtm. Sꝫ ad hoc pōt dici ꝙ illud aduerbiū vocandinō cōfert alicui dictioni ꝙ ponat̉ in tali caſu .ſ. vtō: qꝛ ſufficiēter ponit̉ ſine illo. Alij dicūt cū ꝗbꝰ ego: ꝙ vtūs ponitur abſolutē .i. ſine regimīe: qꝛ nō indiget v̓bo ſcd̓e ꝑſonenec aduerbio vocādi. Pōt .n. ſtare ſine vtroqꝫ: teſte Priſꝗ dicit. Apolloniꝰ ſcribit v̓giliū. hoc .n. nō ē v̓bū ſcd̓e ꝑſōe.nec aduerbiū vocādi. Dicimꝰ gͦ ꝙntūs ⁊ vtūs in hoc ꝯueniūt .ſ. qꝛ ambo ſūt ītrāſitiui: ⁊ oſtēdunt̉ ad idē ꝑtinere. ſꝫdifferūt in hoc: qꝛntūs nō ponit̉ abſolute .i. ſine regimīe.īmo ſemꝑ regit̉ a v̓bo poſito vel ſubītellecto. Utūs veroponit̉ abſolute ⁊ pōt īdifferēter poni cū pͥma: ⁊ ſcd̓a: ⁊ tertia ꝑſona v̓bi. vn̄ bn̄ dicit̉: lego virgili: legis virgili: legitaliquis virgili. De ablatiuo.Ablatiuus regitur ex vi accidētis ſicut ⁊ genitiuus: vt equꝰ albo colore currit: ſicutdicimus. equus albi coloris currit. Et ex eadem naturoſum es eſt regit ablatiuum ⁊ nullum aliud verbū: vt hieſt magna virtute vel prudentia: ſicut iſte eſt magne virtutis vel prudētie. Regitur etiā ablatiuꝰ ex vi cauſe formalis. ⁊ ẜm hoc oīa adiectiua pn̄t regere abltm̄ denotanteꝫ formā ſui: vt albꝰ albedīe: ⁊ coloratus colore currit: ⁊grāmaticꝰ grāmatica. Itē noīa ſubſtātiua pn̄t regere ablatiuū ex eadē naͣ: vt hō hūanitate. Itē ꝓpria noīa: vt ſocrates ſocratitate: vel ꝓpͥa qͣlitate. Noīa aūt ſyncathegereumatica .i. ꝯſignificatiua: nō pn̄t reger̄ tales ablatiuos:qꝛ nihil ꝑ ſe certū ſignificāt: vt ꝗlꝫ ⁊ nll̓s. Oīa aūt verbapn̄t regere ablatiuū exvi cāe formalis: vt amo te amatione. Ex vi ēt ꝯparatōis qn̄qꝫ regit̉ ablatiuꝰ: qn̄ .ſ. ſignificatrē ad quā fit collatio: vt ſum maior pl̓one. Et cōparatiuapn̄t reciꝑe ſil̓eꝫ caſuꝫ mediāte qͣꝫ: vt ſum fortior qͣꝫ plato.de hoc dixi ſupra vbi egi de ꝯparatiuo noīe. Sꝫ ſi alia cōparatio ibi fuerit: oꝫ ꝙ ſeqͣt̉ aliꝰ ablatiuꝰ: vt ſū magis fortior pl̓one ciceronē. Itē hoc v̓bū malo regit abltm̄ ex eadē naͣ: vt malo panē vino .i. magis volo. Itē iſta duo v̓bap̄fero p̄ſto. pn̄t regere abltm̄ ex eadē naͣ: vt p̄fero vinumpane .i. magis volo. ⁊ hoc p̄ſtat illo .i. meliꝰ eſt. Regit̉ etiāablatiuꝰ ex naͣ tranſitiōis ⁊ hoc fit duobus modis. Qn̄qmediante p̄poſitōe ſic̄ in oībus v̓bis paſſiuis cōtingit velhn̄tibus vim paſſiuā: vt amor a te: vapulo a te. Qn̄qꝫ ſinep̄pōne: vt careo pane: ⁊ gaudeo ſocietate tua. ⁊ alia ſimilia q̄ cōſtruunt̉ cum ablatiuo ex naͣ trāſitiōis. Hic tn̄ aduerte: qꝛ ſi ablatiuus denotat cām materialē: vel aliā preter efficientē nō dꝫ poni cū p̄pōne. vn̄ male dicit̉: ſpoliora p̄benda: ſicut ſupra dixi: vbi egi de verbis īperſonalibꝰEx quadruplici ēt cauſa ablatiuus regi pōt. Nā aliqn̄ exvi cauſe materialis regit̉: vt iſti pugnant ferro: aliqn̄ exvi cauſe formalis: vt diligo te puro corde. Aliqn̄ ex vi cāefinalis: vt ieiuno cauſa habēdi vitam eternā. Qn̄qꝫ ex vcauſe efficientis: vt ſcientia creſcit ſtudio .i. ſtudiuꝫ eſt cāquare ſcīa creſcit. Qn̄qꝫ ablatiuꝰ ſignificat duas cauſasaccidentales .ſ. localē: vt bellū gerit̉ toto orbe. ⁊ tꝑalē: vtaudiui dialeticam triennio. Ex dictis patet ꝙ ablatiuusregit̉ nouē modis: ex vi accidentis: ex vi cauſe formalis:ex vi comparationis: ex natura tranſitionis: ex vi cauſematerialis: ex vi cauſe finalis: exvi cauſe efficientis. qn̄qꝫaūt notat locū: qn̄qꝫ tp̄us. Nota ꝙ quidam dicunt ꝙ ablatiui qui notant ꝯſequētiam .i. cōparationē vnius actusad alteꝝ regunt̉: ſed nō niſi a verbo vel ꝑticipio: qꝛ nullaꝑs or̄onis ꝯſignificat tp̄s niſi v̓bū ⁊ ꝑticipiuꝫ. ⁊ rō eſt ẜmeos: qꝛ tales ablatiui nō pn̄t ſtare per ſe. qꝛ dependent averbo. gͦ verbū regit illos. Oēs enī obliqui ſunt depēdētes. gͦ nō ponunt̉ abſolutē .i. ſine regimine. Alij dicunt ꝙ