Druckschrift 
Catholicon
Seite
45v
Einzelbild herunterladen
 

ParsIII. De regimine

adiectiuo. vnde male dicit̉: equus coloris currit: qꝛ nō ſignificat laudē vel vituperiū. Sed eſt dicēdū: equus albicoloris currit. Et ſcias ꝙ lꝫ ablatiuus regat̉ ex vi accidētis: ſicut gtūs vnicus: tn̄ abltūs nō pōt ſtare ꝑ ſe ſic̄ vnicgtūs. vt dicat̉ hō pace: ſic̄ hō pacis: petra ſcandalo: ſic̄ petra ſcādali. Et rō ē qꝛ abltūs nō hꝫ iſtā naͣꝫ ꝓpͥe: īmo eamhꝫ ex qͣdaꝫ affinitate quā hꝫ cū gtō. nā abltūs ſignificatcauſaꝫ: gtus v̓o accidēs. ⁊ iō abltus magis īdiget auxilioadiectiui ad declarādū accidēs: qͣꝫ īdigeat gtus.diximus de gtō rei habentis: ⁊ dePoſtquam gtō rei habite. nūc dicamus de genitiuo rei maͣlis. Nota ergo ꝙ talis gtūs ꝓprie regit̉ab adiectiuis. Regit̉ enī ab adiectiuo denotāte pauꝑtatatē vel ſuū ꝯͣriuꝫ: vt hic eſt pauꝑ pecunie: ⁊ ille eſt diuesauri. Et ab adiectiuo denotāte felicitatē vel ſuuꝫ ꝯͣrium:vt ille eſt felix vel infelix animi: ⁊ ab adiectiuo denotante dignitatē vel ſuuꝫ ꝯͣriū: vt hic eſt dignus honoris: ⁊ iſteeſt indignus laudis. ⁊ ſicut ꝯſtruit̉ cū gtō ita etiā cū ablatiuo: vt iſte eſt dignus auri vel auro: excepto abltō gerundij. vn̄ male dicit̉ dignus honorādo: ſed dignus honorandi bene dicit̉. Sil̓r adiectiua q̄ ꝑtinēt ad plenitudinē velſuū ꝯͣriū regūt gtm̄ ex vi cauſe maͣlis: vt plenus vini: velvacuus vini. Cōſtruit̉ ſil̓r cū ablatiuo: vt plenus vino vl̓vacuus vino. Poſſunt etiā hō noīa regere gtm̄ ⁊ abltūmmediāte copulatiua ꝯiūctiōe. vn̄ in euāgelio Ioānis. Uidimus eū plenū gr̄e ⁊ veritate. Itē Iſa. 25. ca. Oēs menſereplete ſunt vomitu ſordiū: ⁊ illa que ꝑtinēt ad audaciaꝫvel ad ſuū ꝯͣriū vt audax belli: timidus belli: ſed nō regūtablatiuū. Et illa adiectiua que poſſunt reduci ad v̓baleꝫſignificationē regunt gtm̄ ex eadē naͣ: vt certꝰ ⁊ incertus:gnarus ⁊ egenus: vt certꝰ ſuꝫ huius rei .i. ſcio hāc reꝫ: ſumīcertꝰ huiꝰ rei .i. dubito de hac re. ſuꝫ egenus panis .i. egeopane. Scias etiā ꝙ gtūs qn̄qꝫ regit a verbo ex vi cauſe maͣlis. vn̄ v̓ba ꝑtinētia ad redargutionē ſiue accuſationem: vel ad ſuuꝫ ꝯͣriuꝫ habēt regere gtm̄ ex vi cauſe maͣlis: vt redarguo te furti: ⁊ dep̄hedo te criminis: arguo teiniuriaruꝫ: laudo te bonitatis: miror te iuſtitie. Et ſil̓r cōſtruunt̉ cuꝫ abltīs: vt miror te iuſtitia: laudo te prudētia.Itē v̓ba q̄ ꝑtinēt ad emptionē: vl̓ vēditionē: valorē: ⁊ eſtimationē regunt gtm̄ denotātē p̄ciuꝫ ex vi cauſe maͣlis: vtquāti emiſti libruꝫ tuuꝫ: quāti vēdiſti libruꝫ tuuꝫ: quanticōſtitit liber tuus: quāti facis libruꝫ tuuꝫ: quāti eſtimas:quāti dicis? Et cuꝫ abltō cōſtruunt̉ iſta: vt quāto emiſtiquāto vēdidiſti: quāto eſtīas: quāto facis? Et ſcias ꝙ auctores nunqͣꝫ ponunt iſta v̓ba niſi cuꝫ gtō denotāte p̄ciuꝫīdeterminatuꝫ: vt quāti emiſti libruꝫ tuū. ⁊ cuꝫ abltō denotāte p̄ciuꝫ determīatū: vt emi libruꝫ meuꝫ decē librisilla tn̄ q̄ ꝑtinēt ad eſtimationē bene ꝯſtruunt̉ cuꝫ gtō denotāte p̄ciuꝫ determinatuꝫ: vt facio libruꝫ meuꝫ decē libraruꝫ .i. eſtimo ⁊ eſtimo amicitiā tuaꝫ vniꝰ oboli. De cōſtructione autē huiꝰ v̓bi valeo vales qn̄ p̄ciuꝫ denotat: dico ꝙ ꝯſtruit̉ cū gtō denotante p̄ciuꝫ īdeterminatuꝫ: vt indigeſto Iulianꝰ ait. Fūduꝫ tāti valere quāti vēdi pōt. Cōſtruit̉ ſil̓r cuꝫ actō denotāte p̄ciū determīatū vel īdeterminatuꝫ: vt in Geneſi. Terra quā poſtulas qͣdraginta ſiclos argēti facit. Cōſtruit̉ etiaꝫ cuꝫ abltō. Et ſcias ꝙ iſtaduo v̓ba .ſ. moneo ⁊ memoror ꝯſtruunt̉ cuꝫ gtō ⁊ actō ſil̓:vt moneo te iuſtitie: ⁊ memoror te lectionis: vel moneoꝯſtruit̉ cuꝫ duobꝰ accuſatiuis ſimul: vt moneo te iuſtitiāqꝛ ꝑtinet ad doctrinā ⁊ recordationē. Sꝫ memini ⁊ memoror deponēs nō ꝯſtruit̉ cuꝫ gtō ⁊ actō ſimul: ſꝫ diuiſiꝫ:vt memini lectionis vel lectionē. Ex naͣ trāſitiōis aliquādo regit̉ gtūs: qn̄ .ſ. deſignat rem in quā trāſit actus verbi. vn̄ oīa v̓ba ꝑtinētia ad recordationē vel obliuioneꝫ regūt gtm̄ ex naͣ tranſitionis: vt memini lectiōis: recordorlectionis: obliuiſcor lectionis: recolo lectionis: ⁊ hec ꝯſtru

untur cū actō ⁊ abltō. ſil̓r regūt gtm̄ ex eadē naͣ v̓ba q̄ dinent ad īdigētiaꝫ: vt careo panis: ⁊ hec ꝯſtruunt̉ cū abltIteꝫ miſereor miſereris regit gtm̄ ex eadē naͣ: vt miſereor tui. regit etiā dtm̄. Sil̓r iſta qͣttuor v̓ba regunt gtm̄ exnaͣ tranſitiōis. abſtineo: īuideo: deſino: ꝯſulo: vt abſtineoirarū: deſino q̄relarū: īuideo tibi honoris vel honore: ꝯſilo tibi huius rei vel hac re. vn̄ Ouid. Ad me ꝑuenit cōſuluitqꝫ mei. De datiuo.Datiuus noīa q̄ ꝑtinet ad cōmodū vel īcōmodūpͥncipal̓r regit ex naͣ acꝗſitiōis: ⁊ ẜꝫ hocregūt dtm̄ ex vi acꝗſitiōis: vt ſuꝫ bonꝰ tibi: malus illi. tv̓ba q̄ ꝑtinēt ad cōmodū vl̓ īcōmodū regūt dtm̄ ex eadēnaͣ: vt do tibi equū: lego tibi agrū. Et hoc v̓bū ē plus facitqꝛ regit duos diuerſos dtōs ſimul ex vi acꝗſitiōis: vt hecres eſt mihi cure: ⁊ hec eſt mihi honori: ſꝫ vnꝰ dtūs regit̉ex vi acꝗſitionis acꝗrētis .ſ. mihi: alter .ſ. cure ex vi acꝗſitiōis acꝗſite. vn̄ ibi ē duplex acꝗſitio: acꝗrēs: ⁊ acꝗſita. vj̄nō dꝫ īterponi copula. Et ſcias ꝙ nullū aliud verbū regitduos diuerſos dtōs ex naͣ acꝗſitiōis: niſi ſuꝫ es ē: ēt ſi īueniat̉ alicubi. Dic̄ tn̄ Priſ. ꝙ vnus illoꝝ ponit̉ aduerbialiter: vt ī Prudētio. Proſilit auxilio ſocijs .i. ad auxiliādū Sed pōt q̄ri: an̄ oē v̓bū regere pōt dtm̄ ex naͣ acquiſitionis .i. an habeat hoc ex naͣ ꝓpria vel īſtitutiōe. Dico onō. vn̄ male dicit̉. Hec veſtis decet mihi. Itē nota ꝙ verba īperſonalia regūt datiuū ex vi. ſuoꝝ ꝑſonaliū: ſed ſuaꝑſonalia regūt datiuū ex vi acꝗſitōis: vt hoc placꝫ mihi:gͦ ex eadē naͣ ⁊ ſua īperſonalia regūt datiuū. Regit̉ ēt datiuus qn̄qꝫ ex vi trāſitionis .ſ. qn̄ ſignificant rē in quā trāſit actus verbi vl̓ paſſio: ſed hoc facit ꝓprie: vel īproprieProprie qn̄ ponit̉ ex vi. ſua .i. in vi datiui: vt benedico tibi ⁊ īuideo tibi: ⁊ tunc pōt fieri diuerſa locutio: vt benedicor a te: ⁊ īuideor a te. Improprie qn̄ nō ponit̉ in viſua. ſꝫin vi ablatiui ⁊ p̄pōnis: vt diligor tibi ꝓ a te: ⁊ īuideortbi ꝓ a te. Qn̄qꝫ aūt datiuꝰ regit̉ ex vi correlatiui reſpectꝰ.vn̄ iſta noīa par ⁊ īpar: ſil̓is ⁊ diſſil̓is: eqͣlis ⁊ īeqͣlis regūtotm̄ ex vi correlatiui reſpectꝰ: qꝛ eſt ibi ītellectꝰ correlatiuus: vt ſuꝫ par tibi. gͦ tū mihi: ſuꝫ ſil̓is tibi. ergo tu mihi⁊ ſic de ſingulis. Patet ergo ex p̄dictis ꝙ datiuꝰ regit̉ extribꝰ naturis .ſ. ex vi acꝗſitiōis: ex vi trāſitiōis: ⁊ ex vicorelatiui reſpectꝰ. volo et hic te ſcire ꝙ v̓ba p̄ceptiua q̄ cōſtruunt̉ cū dtō ſequēte infinitiuo: vt precipio tibi legerepoſſunt ēt cōſtrui cum actō: vt p̄cipio te legere. Itē notaꝙ qn̄ verbū ꝯſtruit̉ cū aliquo obliquo ſequente īfinitiuoꝗ cōſtruit̉ cū ſil̓i obliquo: vt mihi placet ſeruire tibi dubium eſt quis obliquꝰ cui v̓bo reddat̉. Sed meliꝰ eſt aꝑfectā ꝯſtructionē ꝙ pͥmus obliquus pͥmo verbo reddatur: vt vult Priſ. De accuſatiuo.Accuſatiuus resit a noīe adiectiuo ꝑſmnodechē: qn̄ id qd̓ eſt partis attribuiītoti: vt hic eſt bonus aīuꝫ ⁊ a noīe gētili vl̓ patrio: vt lombardus gentē ⁊ bononiēſis patriā. Et hoc nomē ꝗs vel ꝗſil̓r regit actm̄ ꝑ ſynodochen. vn̄ Uirg. Qui genꝰ vn̄ eſtiquo tenditis. vn̄ veniſtis? Et ex eadē naͣ verba maxīe peſiua regūt actm̄: vt iſte truncat̉ caput: ⁊ neutra abſoluivt hic dolet ventrē. Itē adiectiua regūt actm̄ ꝑ figuraꝫ qͥdr̄ ſyntheſis .i. coincidentia: videlicet qn̄ ponunt̉ loco ꝑcipioꝝ: vt iſte eſt exoſus bella .i. exodiēs: ⁊ p̄ſciꝰ futura. ſp̄ſciēs. Nlota ꝙ oīs īfinitiuus v̓bi perſonalis regit actm̄an̄ ſe ītranſitiue ex vi copule īfinite: vt veꝝ eſt me amēri: ⁊ veꝝ eſt me currere. Sꝫ hoc nō accidit vbiqꝫ: qꝛ qͥn̄qꝫīpedit̉ ex adiuncto: vt volo eē bonus. vn̄ male dicit̉: volo me eſſe bonus: īmo debet dici: volo me eſſe bonū: ſicutangam in quinta parte in futurus. De īfinitiui conſtructione dixi ſupra vbi egi de gerundijs. Similiter gerundiū regit accuſatiuū ante ſe ex eadē natura: vt magiſtrūlegendū eſt virgiliū. De hoc tn̄ require ſupra vbi agit de