Druckschrift 
Catholicon
Seite
45r
Einzelbild herunterladen
 

III.Pars De regimine

j.Fceteris verbis male dicit̉: ſꝫ in verbo ſubſtātiuo bene dr̄.vn̄ Priſcianꝰ curro male dr̄: ſed pͥſcianus ſuꝫ bn̄ dr̄. Alijdicūt cū ꝗbus ego ꝙ verbū ſubſtātiuū nō hꝫ aliā naͣꝫ an̄ſe qͣꝫ cetera v̓ba: vn̄ ſicut male dr̄: Cicero accuſo ſine ꝓnomine ibi poſito. Ita male dicit̉ ſine ꝓnoīe: Cicero ſuꝫ: ſi illentūs ītelligat̉ ex parte ante. Ille. n. ntūs eſt tertie ꝑſone ⁊ euocat̉ ibi: nō aūt a ꝓnoīe euocat̉: qꝛ nō eſt ibi ꝓnomē: neqꝫ a v̓bo: qꝛ dictio euocās dꝫ p̄cedere dictione euocatam. ſi aūt intelligat̉ ex parte poſt: bene dicit̉ ⁊ euocat̉ab illo v̓bo ſum: qꝛ illa v̓ba ſubſtātiua ⁊ vocatiua euocātntm̄ tertie ꝑſone: vt pͥſcianꝰ ſuꝫ: p̄ſcianus vocor: qd̓ ceteraverba nequaqͣꝫ facere poſſūt. Noͣ ꝙͣntūs in vi noīatiui retētus ſemꝑ reꝗͥrit v̓bū poſitū vel ſubintellectū: vt petrus currit ſubintelligi pōt aliqn̄ ⁊ maxime verbū ſubſtātiuū: vt polidorus ego: ſubaudit̉ ſum: ⁊ qui mare: qui terras omni ditione tenere pollicitus: ſubaudit̉ es. ⁊ viſioIſaie: ⁊ onus moab ſubaudit̉ eſt: qꝛ ſenſus eſt: hec ē viſioIſaie: ⁊ hoc onus ſiue opp̄ſſio quā vidit ꝓph̓a Eſaias ſuꝑmoab ⁊ ita de ſil̓ibꝰ dicēdū eſt. ſed ſintus nō ponit̉ in vinoīatiui nō requirit v̓bū: vt aquile volāt ſublime .i. ſublimiter. Amodo de genitiuo videamus. De genitiuo.qn̄qꝫ regit̉ a noīe: vt aſinus ſocratis.Genſtiuus qn̄qꝫ a v̓bo: vt miſereor ſocratis. ⁊ aparticipio: vt ſuꝫ miſertꝰ ſocratis. ⁊ a ꝓnoīe: vt ego meoꝝſolus ſuꝫ meus: hoīuꝫ hic eſt bonꝰ: ille malus. qn̄qꝫ a prepoſitione: ſꝫ ꝑ Greciſmū .i. ꝑ vſuꝫ grecoꝝ: vt tenꝰ crurū. i.in cruribꝰ: ⁊ ab īteriectiōe ẜm quoſdā: vt o miſere ſortis. ⁊ab aduerbio vt vbiqꝫ terrarū. a ꝯiūctiōe v̓o nunqͣꝫ. Etſciēdū ꝙ gtūs regit̉ ex ſex naturis: vt patebit .ſ. ex naͣ poſſeſſiōis: ex naͣ v̓balis ſignificatiōis: ex naͣ partitiōis: ex viaccidētis: ex vi cauſe maͣlis: ⁊ ex naͣ trāſitiōis. Nota gꝙ oīs dictio ſignificās rē ſuā vt poſſeſſaꝫ .i. que habet̉ p̄tregere gtm̄ denotātē rē poſſidētē .i. que hꝫ ex naͣ poſſeſſionis: vt ſi dicā equus ſocratis. vn̄ ẜm hoc nulluꝫ adiectiuuꝫ regit gtm̄ ex iſta naͣ: niſi ponat̉ ſubſtātie: vt bona iſtius ciuitatis: ⁊ oēs ſancti ⁊ ſcē dei .i. quos deꝰ hꝫ. Itē nullūverbū regit gtm̄ ex hac naͣ: niſi ſum es eſt: vt hec cappa ēſortis. Scd̓m p̄dictā regulā oīa noīa formarū regūt gtm̄:vt albedo platōnis ⁊ ſapiētia ſalomonis. Sil̓r noīa dignitatū ⁊ officioꝝ regūt gtm̄ ex naͣ poſſeſſiōis: vt ep̄s bononie: ptās mantue: capellanus ſancti martini: ⁊ ꝓpria noīaque trahunt̉ ad poſſeſſionē: vt dauus petri: ⁊ marcia catonis. Et ſil̓r noīa ad aliꝗd dicta regūt gtm̄ ex hac naͣ: vt pter ſocratis: filius platōnis. Itē ſcias ꝙ v̓balia deſinētia in tor vel in trix ſi deſcēdāt a v̓bis trāſitiuis pn̄t regere gtm̄ deſignātē reꝫ in quā trāſeat actꝰ v̓bi: vt tu es doctor petri: qꝛ doces ipſuꝫ: Et ſi verbū regit duos diuerſoscaſus: v̓bale ſil̓r regit duos gtōs: vt ſuꝫ doctor tui grāmatice. Si aūt veniāt a v̓bis abſolutis: abſolute ponunt̉: vtſpiro ras. rator. viuo viuis victor: niſi īterueniat alia naͣvt curſor dn̄i pape .i. ꝗ ꝑtinet ad dn̄m papā. Regūt auteꝫiſta v̓ba gtm̄ ex vi v̓balis ſignificatōis ẜꝫ quoſdā: ex eo ꝙretinēt ſignificationē ſui v̓bi. Sꝫ aliter qꝛ v̓ba cū tꝑe: ſedhͨ v̓balia cū qͣlitate. Sꝫ pōt dici ꝙ regūt gtm̄ ex naͣ poſſeſſionis: qꝛ poſſunt reduci ad poſſeſſionē: vt ſi dicā: ſum doctor tui .i. tuus: ⁊ tu mei es doctor .i. meꝰ. Et vbicunqꝫ ē ꝙgtūs reducit̉ ad poſſeſſionē eſt ibi naͣ poſſeſſiōis. Sil̓r ꝑticipia que veniūt a v̓bis trāſitiuis poſita noīaliter reguntgtm̄ ex vi v̓balis ſignificationis: vel ex vi poſſeſſionis: vtſuꝫ docēs grāmatice .i. doctor: ⁊ ſuꝫ doctꝰ grāmatice. Itēad naͣm poſſeſſionis partitiua etiā reducunt̉: qꝛ vbi ē partitio ibi eſt captio partis a ſuo toto: vt vnus iſtoruꝫ curritalter iſtoruꝫ legit. vnde oīs pars ē poſſeſſio totius. ergo recte reducunt̉ ad naturā poſſeſſionis. Regunt autē genitiuum ex natura partitionis omnia partitiua: vt aliquis: ꝗ

45dam: vnus ⁊ alter. Et ꝓnoīa demōſtratiua: vt ego: mēoꝝmeus ſum ſolus: ⁊ hominuꝫ hic eſt bonus: ille malus. Etſimiliter q̄dā aduerbia localia: vt vbiqꝫ terrarū ⁊ vbiqꝫlocoꝝ. Itē dicimus ꝙ ſicut ꝓpriuꝫ nomē qn̄qꝫ ponit̉poſſeſſiue: ita ponit̉ partitiue: ſed tn̄ īproprie. vnde ꝯcedimus: hominuꝫ ſortes eſt bonus: plato ē malus. ꝓpriū enīdiſcretionē recipit a pluralitate: ſicut Boetius. quoꝝ baſilius regio miniſterio depulſus eſt. His itaqꝫ adiungunt̉oīa que regūt gtm̄ ex natura p̄eminētie: qꝛ vbicūqꝫ ē p̄eminētia ibi eſt aliqua partitio: vt dn̄s dominātiū: ⁊ rex regum: virgo virginū: ſanctus ſcōꝝ: canticū canticoꝝ. Naoīa que ſignificant rem in qua poſſit eſſe preeminētia regunt genitiuū pluralis ſui ex hac natura: vt doctor doctorum: ſeruus ſeruoruꝫ. His adiūgunt̉ ſuperlatiua que regunt genitiuū pluralē vel ſingularē nominis collectiui:vt ſum fortiſſimus romanoꝝ vel fortiſſimus romane gētis. hic eſt enim quedā partitio: qꝛ res ſuꝑlatiui eſt de numero rerū genitiui: ⁊ ita eſt poſſeſſio: qꝛ oīs pars dicit̉ poſſeſſio qͣꝫtū ad ſuū totū. Sil̓e eſt p̄eminētia: qꝛ res ſuꝑlatiui ſemꝑ ſignat̉ cū quadā preeminētia: vt ſum albiſſimusromanoꝝ .i. ſum vnus romanoꝝ preeminēs alijs in albedine. Nlolo te etiaꝫ ignorare ꝙ nomina ad aliquid dicta: vt ſupra tetigi regunt gtm̄ ex naͣ paſſeſſionis. Poſſūtaūt ho noīa ſubſtātiua q̄ dicunt̉ ad aliꝗd regere datiuuꝫcum v̓bo ſubſtantiuo. vn̄ bn̄ dicit̉: ſum pater tibi: ſum ſeruus tibi: qd̓ pōt ītelligi duobꝰ modis poſſeſſiue ⁊ acꝗſitiue. Si poſſeſſiue talis eſt ſenſus: ſum pater tibi .i. ſum pater tuus. Si acꝗſitiue talis eſt ſenſus ſuꝫ pr̄ tibi i. ad tuūcōmodū. Regit̉ aūt vt ꝗdaꝫ dicūt iſte datiuus tibi de lypater: ⁊ hoc nō hꝫ niſi cū hoc verbo ſuꝫ es eſt. vn̄ male dicit̉: pater petro currit: ſed bn̄ dicit̉ ſum pater petro. Nosv̓o dicimus ꝙ regit̉ a ſum es eſt: ⁊ nō a noīe ibi poſito: tn̄conſtruit̉ cū lypater ꝑ determīationē: cū lyeſt ꝑ regimē⁊ hoc pōt videri: qꝛ verbuꝫ pōt interponi vt dicat̉: paterſum tibi: ſed pater ſum tui male dicit.rei hn̄tis: videamꝰ nūc deUiſo de genſtiū grō rei hīte. Scias ḡ ꝙ qn̄ntūs d̓ſignās rē hn̄tē ⁊ gtūs rē habitā iungunt̉: tuc ntusregit illū gtm̄ ex vi accn̄tis ⁊ eodē mō ablatiuū: vt ſi dicatur equus albi coloris currit: ⁊ equꝰ albo colore currit .i.equꝰ hn̄s albū colorē currit. Et ſciēdū ꝙ nullū nomē niſiſubſtantiuū regit gtm̄ ex hac naͣ: ⁊ nullū verbū p̄ter ſumes eſt: vt deꝰ eſt magne virtutis .i. habens magnā v̓tuteꝫ.Item ꝓpria nomīa poſſunt regere genitiuū vel ablatiuūex hac natura: qꝛ ꝓpria noīa bene poſſunt ſignare rē ſuaꝫvt habētem. vnde Ouidius. Acute vocis illator .i. illatorhabēs acutam vocem. Et Horatius. Fracto crure crudeles plane tollite clamat .i. planum habēteꝫ crus fractuꝫ.Iteꝫ ꝓnoīa regūt ex iſta natura. vnde Boetius. Illa vultu placido meis queſtionibꝰ mota inquit. Illa notat remhn̄tem .i. illa hn̄s vultum placidum. Et ita ꝓpriuꝫ nomē⁊ ꝓnomē regūt genitiuum ⁊ ablatiuum ex vi accidentisqꝛ ſignificāt rem ſuam vt hn̄tem. Nota ꝙ qn̄ genitiuusvl̓ ablatiuus regit̉ ex vi accidētis: ſemꝑ requirit ibi adiectiuū vel aliquod nomē habens officium adiectiui: quidoportet ꝙ accidēs declaret̉. vnde qͣꝫuis bene dicat̉: eqtalbi coloris currit: tn̄ male dicitur: equus coloris currit.Hic tamen aduerte: qꝛ inuenit̉ aliqn̄ vnicus genitiuus:ita ꝙ nō eſt ibi adiectiuū: vt turris fortitudinis: homo pacis: petra ſcandali. Et ideo notandū eſt ꝙ vnicus gtūs aliqn̄ poteſt ſtare ſine adiectiuo .ſ. qn̄ per ſe ſignificat laudem vel vituperiū: vt homo pacis .i. pacificus: turris fortitudinis. hic ſignat laudem: petra ſcandali ſignat vituperium .i. petra in qua fuerunt homines ſcandalizati .i. offenſi: homo ſeditionis .i. homo ſeditioſus. Sꝫ ſi per ſe genitiuus nō ſignat laudem vel vituperiū nō pōt ſtare ſine