ParsIII.¶ De numero
Pavne mulieres. In maſculino aūt genere nō inuenit̉ apudauctores in plurali numero. Poſſet tn̄ dici vni manes: vl̓vni penates: niſi vſus reſiſteret. ¶ Et nota ꝙ vnꝰ qn̄qꝫſignificat vnitatē aīoꝝ. vn̄ in actibꝰ apl̓oꝝ. Ml̓titudiniscredētiū erat cor vnū ⁊ aīa vna: ⁊ ẜm hoc poſſet dici. Iſtemulieres ſūt vne .i. vnanimes. ⁊ corda nr̄a ſūt vna .i. vnanima. Un̄ Lucanus. Fecere nephas in partibus vnis .i.vnius animi ⁊ volūtatis.Queſtio de vtroqꝫ numero.de vtroqꝫ numero videamus. ¶ Scias igit̉Nunc ꝙ ſingularis numerus eſt forma dictiōis ſignificātis: vt vnū. Pluralis aūt numerꝰ eſt forma dictionis ſignificātis: vt pl̓a. ¶ Iſti vtiqꝫ mōi notāt̉ qn̄ puerisdr̄. Cuiꝰ numeri; ſingularis: qͣre; qꝛ ſingulariter ꝓfert̉ .i.vt vnū deſignās. ꝓfert̉ plural̓r .i. vt pl̓a deſignās. ¶ Sꝫꝯͣ hͦ obijcit̉. Chimera ē opīabilis: hoc nomē chīera ſignificat rē ſuā: vt vnū: ſꝫ ipſa nō eſt vna: nec pōt eē. gͦ ſignificat eā falſo: gͦ ⁊ hec dꝫ iudicari falſa. chimera ē opīabilis.quēadmodū chimera ſi iudicaret̉: vt alba cū ipſa non ſitalba: hec iudicaret̉ falſa: chīera eſt alba. ¶ Querit̉ ēt cuitalis ſingularitas īſit. Dico ꝙ īeſt app̄hēdēti ⁊ n̄ ē formanaͣe ſꝫ rōnis. ⁊ lꝫ aliter ſit qͣꝫ app̄hendat̉: nō tn̄ app̄henditur falſo: qꝛ aliud ē de albedine: aliud de mō app̄hēdēdi.Albedo enī eſt forma naͣlis. ſingularitas aūt ē forma rōnis ſiue ītellectꝰ. vn̄ īeſt tm̄ aīe: ⁊ iō nō ſurgit īde falſitasqꝛ bn̄ īeſt cui dꝫ īeſſe. Poſſumꝰ etiā dicere ꝙ talis ſingularitas ineſt chimere: ꝓut ipſa eſt apud aīam ꝑ ītellectuꝫſolū: qꝛ tale figmētū eſt vnū ꝑ app̄hēſionē qͣꝫuis nihil ſitin natura: ⁊ hoc eſt qͣſi idem qd̓ prius dictum eſt.¶ De diſcretione numeri.que noīa diſcernāt numerū ⁊ que nō:Queritu. Ad hoc dico ꝙ ſubſtātiua: vt hō ⁊ homines ⁊ adiectiua ſubſtātīe tēta. vt albū diſcretionē qͣꝫtitatis in rebꝰ ſuppoſitis faciūt: vt ē hō. gͦ vnū: ⁊ ſunt hoīesigit̉ plura: ⁊ albū currit. gͦ vna res alba. Sūt tn̄ q̄dā noīaſubſtātiua q̄ in eodē numero veniūt tā ꝓ vno qͣꝫ pluribꝰvt vinū: ⁊ arma: ⁊ hec dicunt̉ noīa cōplexiua: qꝛ qd̓dā vinuꝫ eſt vnū ⁊ qd̓dā vinū eſt plura. Sil̓r q̄daꝫ arma ſuntvnū: ⁊ q̄dā arma ſunt plura. nō tn̄ hō noīa hn̄t duos modos ſignificādi .ſ. ſingulariter: ⁊ pluraliter: ſed vl̓ ſingulariter tm̄: vt vinū: vel plural̓r tm̄: vt arma. Adiectiua autēſicut ⁊ verba carēt numeri diſcretione qͣꝫtū ad ꝓprietatēquā ſignificāt: qm̄ attribuūt eā cōplexiue .i. taꝫ ꝓ vno qͣꝫꝓ pluribꝰ: vt albꝰ .i. participās albedine vel albedinibꝰ.vn̄ vere pōt dici: populus eſt albꝰ: qꝛ tot īprimit albedīeshoc nomē albus quot ſūt hoīes in ppl̓o. Sil̓r ppl̓us currit: tot enī curſus attribuunt̉ ppl̓o ex quot hoībus ppl̓uscōſtat. Nō tn̄ adiectiua habēt numerū cōplexiuū: ſꝫ velſignificāt ſingulariter tm̄: vt albꝰ: vel pluraliter tm̄ vt albi. Nō ignora tn̄ ꝙ multa noīa ſunt ſingularis numeri ⁊pluralis in eadē voce: vt dic̄ Priſ. ī. 5. li. vbi agit de numero: vtpote: albi ſedes: manus ⁊ res: illi ⁊ illa: ſed hoc ſimul⁊ eodē reſpectu nulla dictio caſualis habere pōt. In verbis autē hoc ideo nō cōtingit: vt dicit Priſ. qꝛ nullū verbuꝫ in eadē voce apud latinos ē vtriuſqꝫ numeri. ¶ Siobijciat̉ de hoc v̓bo audire qd̓ eſt pluralis numeri in preterito verbi actiui ⁊ eſt ſingularis numeri in futuro paſſiui: ⁊ hoc hꝫ in eadē voce ꝓrſus. Dico ꝙ aliud eſt v̓bū actiuum: ⁊ aliud paſſiuū: ſicut alia eſt actio qͣꝫ paſſio.aūt vn̄ iſtud ꝯtingat ꝙ ſubſtātiua exQuerliu maior parte faciūt diſcretionē numeri: ſꝫ adiectiua nō. ¶ Ad hoc rn̄dēdū ꝙ cā formalis hocfacit: qꝛ forma ſub̓alis agit ad numerū: cū ab ea ſit perfectio ⁊ eē rei: ⁊ hāc deſignāt noīa ſubſtātiua. Forma veroaccidētalis nō facit ad numerū: quia non facit quid ſedalteruꝫ ⁊ ideo adiectiua nō habēt numerū qui ſit a reb
ſed a modo ſignificandi tm̄.aūt numeralia: qͣꝫuis nō dicanExcipluntū. ꝓprie adiectiua. Ea enī attribuunt rē ſuā cū diſcretiōe numeri: vt iſti ſūt duo. i. vno bincrio ꝑticipātes. Si .n. carerēt numeri diſcretiōe: iā ſeq̄reꝙ qͣtuor eēt duo: qꝛ qͣtuor ꝑticipāt bīario vl̓ bīarijs. Edē rōne mille pn̄t eē duo. Pꝫ igit̉ ꝙ numeralia copulancū diſcretiōe numeri ⁊ merito: qꝛ īuēta fuerūt ad īdiſcretionē numeri remouēdā. Et ſic qͣꝫtū ad hoc imitant̉ naͣſubſtātiuoꝝ: qꝛ ſemꝑ numerus comitat̉ formā ſubſtātiualē. vn̄ Priſ. numerū appellauit formā. ¶ Hec ē rō qͣrealteriꝰ naͣe adiectiua nō copulant̉ numeralibꝰ: ſicut necſubſtātiuis. vn̄ male dicit̉: iſti ſūt duo ⁊ albi: ſic̄ male dn̄iſti ſunt albi ⁊ hoīes. Scd̓m hoc videt̉ ꝙ oīa numeraliaſūt dicēda ſingularis numeri: qꝛ copulāt reꝫ ſuā cū diſcretionē ſingularitatis: qd̓ ſi verū ē. gͦ ſūt ſingularis numeriquo ad ītellectū: ⁊ ſic poterit dici: duo currit. ¶ Solutio.Dicimꝰ ꝙ oīa numeralia ſūt pluralis numeri. ēt real̓r p̄ter vnꝰ: qꝛ numerus apud naͣꝫ eſt plura. Nā duo venireꝓ binario idē ē qd̓ venire ꝓ duabꝰ vnitatibꝰ qn̄ ſignificatipſuꝫ in cōparatiōe ſuppoſitoꝝ: ſꝫ qn̄ numerꝰ ſignificat̉adiectiue: fit ẜmo de ipſo tanqͣꝫ de vno: vt binarius ē diſcreta qͣꝫtitas: qꝛ eſt vnū apud aīam: ⁊ ſic nihil eſt dictuꝫ:duo currit. ¶ De ſimilibus numeralibus.q̄dā ſil̓ia nūeralibus: q̄ tn̄ in ſinSunt auteM gulari nūero dicunt̉ de pl̓ibꝰ: vgeminꝰ: duplex: multꝰ: binꝰ: ⁊ ſil̓ia: vt iſte hꝫ geminuꝫ bouē .i. duos ⁊ iſte laborat duplici morbo .i. duobꝰ: ⁊ iſte fertur bina ceruice .i. ceruice duoꝝ: ⁊ ſic ſubſtātiua q̄ ꝓpriedicunt̉ de vno virtute talium nominū pertinēt ad pluramodo ſignificandi generaliter ſeruato. Nō enī bene dicitur: geminus bos currit: ⁊ videtur ꝙ poſſit recte concedi: geminus bos eſt duo boues: nō tamen bos eſt boues:qꝛ ceſſante cauſa .i. adiectiuo ceſſat effectus.¶ De dubijs numerorum.hic an vigītiunꝰ ſit ſingularis nūeri: an pluQueſCralis: Refert .n. multū an ſit dd̓m: vigintunus hō: an vigintiunꝰ hoīes. Dicūt ꝗdā ꝙ vtrūqꝫ bn̄ d̓cit̉: qꝛ tale nomē hꝫ in ſe cām ſingularitatis ⁊ pl̓alitatisDicūt alij ꝙ tale nomē eſt pluralis numeri tm̄: qꝛ maiornumerus vincit minorē. vn̄ vigintiunꝰ hoīes eſt dd̓m: ⁊nō vigintiunꝰ hō. Scd̓m iſtos ꝯtingit ꝙ ablatiuus pluralis deſinit in o. vt vigintiuno: ⁊ntūs pluralis in us: qͣꝫuisnon ſit quarte declinationis: vt vigintiumus: ⁊ genitiuispluralis in ius: vt vigintiuniꝰ: quod totum eſt contra regulas artis. Nos v̓o dicimus ꝙ recte dd̓m eſt vigintiurhō ⁊ nō vigintiunus hoīes: qꝛ finis vincit pͥncipiuꝫ: teſtePriſ. vn̄ ꝓbat ꝙ hō dꝫ eſſe nomē potiꝰ qͣꝫ ꝓnomen rōnenoīs qd̓ eſt in fine. ſil̓r dicit in libro ꝯſtructionū ꝙ terminatio maxīe obtinet ꝑtes or̄onis: ⁊ ſic in cōpoſitōe hꝰ nōminis vigintiunus magis eſt tenēda ꝯſtructio huiꝰ noīsvnus ꝓpter finē. vn̄ Boetiꝰ in arithmetrica ſua talē ponit latinitatē: ſi ſepties tres addant̉ in vigintiunū numerū cadūt. nō .n. dixit in vigintiunū nūeros. Si gͦ vſqͣꝫ īueniat̉ ꝯſtrui cū plurali: dd̓m eſt ꝙ hoc nō eſt de arte: ſꝫ eſabuſio q̄dā: vt ſi diceres. Iſte hꝫ vigintiunā marcas. Ocimus gͦ ꝙ hoc nomē hō rōne ſue cōitatis trahit̉ ibi accollectionē: ⁊ hoc hꝫ ibi ex adiuncto. vn̄ vigintiunꝰ hō nōeſt vnus hō: ſed plures hoīes: nō tn̄ hō eſt hoīes. Pōt ethoc nomē in plurali nūero declinari ſicut ⁊ vnꝰ: ⁊ vigitiune ſchale: ⁊ vigintiuna moenia. Nolumꝰ ēt p̄terire ꝙ gdam ita iſta diſtinguūt. Si ſubſtantiuū p̄cedat tūc debꝫpluraliter ſumi vt habeo denarios vigintiunū. Si veropoſtponat̉: debet ſingulariter ſumi: vt habeo vigintiunūdenariū: ⁊ certe iſta ſentētia multū elegantie hꝫ: qꝛ reſpicit impreſſionem numeri propioris.