Druckschrift 
Catholicon
Seite
21v
Einzelbild herunterladen
 

ParsIII. De denoīatiuis

Et ſciēdū ꝙ ē. ꝓductā ante do habētia: ⁊ ſi a noībꝰ deriuant̉ extreme ſyllabe terminationē in e. cōuertūt ⁊ accipiūt do. vt dulcis dulcedo: acris acredo. Si a v̓bis ſecūdarū termīatiōes ꝑſonarū in e. ꝓductā ſil̓r ꝯuertūt: ⁊ accepta do. faciūt ſupradicte forme deriuatiōes: vt intercapio pis. intercapedo: turpeo turpes turpedo. I. ſil̓r an̄ do.habētia extremas ſyllabas ſcd̓e vel tertie ꝑſone in i. longā cōuertūt ⁊ accipiūt do. vt cupio ꝑis. cupido: libet libido. excipit̉ formido dinis. a formido das. qd̓ iō facit v̓bale nomē ſil̓e pͥmitiuo v̓bo: qꝛ ipſa poſitio v̓bi taleꝫ habuitformaꝫ. De deſinentibus in tudo.vero deſinētia ſi a noībꝰ veniūt ſcd̓e deIn cudo clinatiōis: nō a participijs vl̓ ꝑticipialibgtō ſingulari. tertie v̓o dtō aſſumūt tudo i. an̄penl̓. cor. vtamplius pli. amplitudo: firmus firmi firmitudo: ſolusſoli ſolitudo: ſuauis ſuaui ſuauitudo. Hebes aūt cā euphonie facit hebetudo. vel hebitudo ꝑ i. ẜm quoſdā. Si aūt aparticipijs vel a participialibꝰ in tus deſinētibꝰ deriuantur abiectas. aſſumūt do. vt habitus ti. habitudo: a teſtaquoqꝫ ſiue teſtu teſtudo qd̓ eſt corꝑale. Et ſcias ꝙ nōſolū deriuata ſꝫ oīa in do. deſinētia: qͣꝫuis nō ſint deriuatiua penl̓. u. habētia ꝓducūt eā naͣ vel poſitione: vt hirudo: hirūdo: arūdo. De deſinētibus in u.denoīatiua pauca īuenio: vt ſpecus ſpecū: pecI L. pecu: teſtus teſtu: tonitrus tonitru: cornus cornu. Nec ītereſt aliꝗd īter pͥmitiuoꝝ ⁊ deriuatiuoꝝ ſignificationē. Ideoqꝫ dubiū eſt an ſint deriuatiua dicenda. De deſinentibus in il.vel in vl deſinētia ſiue a noībus: ſiue a verbisINt ꝯeriuata ſint fiunt abiectione extremarū vocalium ſiue ſyllabarū pͥmitiui: vt pugillus pugil: vigilo vigil: cōſulo cōſul: exulo exul: preſulo preſul. De deſinentibus in ur.deſinentia a verbis inuenio fieri abiectionēIN 9. vt murmuro murmur: auguro augur: ſaturo ſatur: hoc tn̄ facit ⁊ femininū ſatura: ⁊ neutruꝫ ſaturū. De deſinētibus in alis.deſinētia vel ale: ſi ſint a noībꝰ pͥme decliIn AllS natiōis: aſſumūt ntō pͥmitiuoꝝ lis. vel le. ⁊ꝓducūt a. penul. vt curia curialis: memoria memorialis:pluuia pluuialis: mēſa mēſalis: via vialis. Si ſcd̓e: tūc extremā i. genitiui ſingularis. Si tertie is. mutāt in a. logā⁊ aſſumūt lis. vt mercurius mercurij mercurialis: fluuifluuij fluuialis: neuter tri. neutralis: liber bri. bralis: theatrū tri. tralis: iudiciū ci. cialis: martius tij. tialis: fatū ti. tatis: caput tis. talis: virgo nis. nalis: cardo nis. nalis: hoſpestis. hoſpitalis: nauis ui. naualis: dos tis. dotalis: flos oris.floralis: corpus corꝑis corꝑalis: celebs bis. celibalis: morstis. talis: iuuenis iuuenalis. īuenit̉ ⁊ iuuenilis: pͥnceps pis.palis. municeps cipis. cipalis. crinis crinalis: vox vocisvocalis. Si a qͣrte declīatiōis noībꝰ deriuant̉ abiectas.Si a ꝗnte remota .s. ex ntō aſſumūt alis. vt manꝰ manualis: ceſus cēſualis: ſpēs ſpālis: res realis. Uerbalia quoqꝫa pͥma ꝯiugatiōe īueniunt̉ ī alis: vt a penetro penetralis. De deſinentibus in elis.In ElS delis: crudus di. crudelis: patruꝰ trui. patrupauca īueniunt̉ denoīatiua: vt fidus di. fi.elis: frater tris. fratruelis. Et noͣ ꝙ oīa extrēa i. gtī ī e.ꝓductā mutātia aſſūpſerūt lis. Fr̄ v̓o fr̄is in is. u. ꝯuerſaaſſūpſit elis. De deſinentibus in aris.deſinētia deriuant̉ a noībꝰ ſiue v̓bis: quoIn ArlS ruꝫ extrema ſyllaba īcipit ab. l. vel ab aliacōſonante vel vocali aliqua pura. fiūt aūt a gtō noīum ſiue a poſitione verboꝝ ſic. Quecūqꝫ littera ſiue littere ſequantur l. vel aliā cōſonantē: ex qua extrema incipiat ſyllaba genitiui tranſeunt in a. longā ⁊ aſſumunt ris. vel ſi a

ūωηGīatiuisvocali īcipiat ip̄a extrema mutat̉ in a lōgā: ⁊ etiā aſſumitris: vt ppl̓s li. ppl̓aris: ſingulis li. laris. apollo linis. linarisꝯſul lis. laris. miles tis. taris. ſchola ſchole ſcholaris: peculiuꝫ peculij peculiaris: familia lie. liaris. molo molis: velmola mole molaris. Sic etiā neutra in are finita: vt velūveli velare. De deſinētibus in enſis.deſinentia ſi ſint a noībus pͥme vel ſcd̓sIn enſiS ꝯeclinationis mutāt extremā partē ntſingularis vel pluralis in en aſſumūt ſis. vt olbia olbienſis: ſardinia ſardiniēſis: hiſpania: hiſpaniēſis: vtica vticēſis: caſtruꝫ caſtrenſis: forū forenſis: iliū ilienſis: oſtia ciuitas eſt oſtienſis: ianua ianuenſis: cremona cremonenſis.Athene vero atheniēſis euphonie cauſa i. hꝫ in antepenl̓⁊ chalice chaliciēſis. Si vero tertie ſint declinatiōis abiciunt extremā s. gtī ⁊ aſſumūt enſis: piſtor oris. piſtorienſis: carthago ginis. carthaginēſis. De deſinentibus in bris.vel ſtris vel ſtis deſinētia ſic formantur.In bris Que enī duas cōſonantes habent ante is.vel a noīatiuo fiunt pͥmitiuoꝝ vel a genitiuo: ⁊ antō quideꝫ deriuata abijciūt extremā litterā ⁊ aſſumūt bris. vtſalus ſalubris: mulier muliebris: a gtō vero mutata eiusextrema ꝑte in e. ⁊ aſſumpta ſtis vel ſtris: ager agri agreſtis: celum celi celeſtis: terra terre terreſtris.quoqꝫ īueniunt̉ denoīatiua: ſed antiqͣ ꝓlata De deſinentibus in tis.In llS penul. nā vel poſitōe longā habētia: vt ſamnitis pro ſamnis: ſicut laurentis ꝓ laurens: tiburtis ꝓ tiburs teſte capro. Sic ꝗritis pro quiris: ⁊ ceritis vel ceretis proceres: ꝗ tn̄ ntī nunc in vſu nō ſunt. vnde Uirgi. in.10. Qui cerete domo qui ſunt minionis in aruis. Inuenitur tn̄ ⁊ correpta .i. habēs penul. apud eundem Uirgiliū.Eſt ingens gelidum lucus prope ceritis amneꝫ.De deſinentibus in ius.dēſinētia ſiue a noībꝰ ſiue a verbis deriuaIn lujd taſeruāt an̄ ius pͥmitiuoꝝ ſuoꝝ cōſonātesex ꝗbus incipiunt vltime vel penul. ſyl. ſed tūc penul. cū⁊ ip̄a penul. in vocalē deſinit: ⁊ vltima a vocali incipit: vtſeruꝰ ſerui ſeruiꝰ ſeruilis ſeruilius: agellus agelli agelliꝰſilua ſiluius: virgula virgilius: mars tis. martius: nuncinuncius: ſaucio ſaucius: ſcio ſcius: vn̄ neſcio quoqꝫ neſcifacit. Exceptis in cius: deſinentibus: que formant̉ ſic. De deſinentibus incius.deſinētia ſi ſint noīa ex ꝗbꝰ deriuant̉ velIn clū? ꝑticipia ſcd̓e declinatōis: aſſumūt grō ſingulari: ſi tertie dtō cius i. tā penul. qͣꝫ an̄penl̓. cor. vt aduectus cti: aduectitius: cōmēdatus ti. ꝯmendatitius: faberfabri fabricius: pigneratus ti. pigneraticius: tribunus nitribunicius: pr̄ patri patricius: edilis edili edilicius: gētilis li. gētilicius. Inueniunt̉ tn̄ q̄dā a pͥme quoqꝫ declinatōis noībus eiuſdē forme q̄ hn̄t a. an̄ cius: vt gallinā gallinaciꝰ: ſic mēbrana mēbraciꝰ: ⁊ cartīa cartinatiꝰ format. De deſinentibus in uus.diuiſas tā a noībus qͣꝫ a v̓bis deriuata ẜꝫIn uus ꝙ in ius terminatoꝝ regulā mutatiōe extremarū litteraꝝ vel lr̄e in uus ſolent fieri: vt pr̄ patri patruus: ānus anni ānuus: ꝑſpicio ꝑſpicuus: ambigo ambiguus: pigo piguus: ardeo arduus: vaco vacuꝰ: rigo riguꝰ.Notādū īter hec mēſtruꝰ: qd̓ euphonie cā aſſūpſit. t. ⁊r. De deſinentibus in quus.In quus quoqꝫ deſinētia ſimiliter fiūt: vt equoequus: obliquo obliquus: ſed magis abhis nominibus verba qͣꝫ a verbis nomina ſunt deriueta. Longus longinquus: ideo aſſumpſit n. ante quus: qꝛaliter euphonie ſatiſfacere nō poterat.