ParsIII.¶ De relatiuis
¶ De adiectiuis nominibus.nomē eſt illud qd̓ adijcit̉ ꝓprijsAdiectiuum vel appellatiuis noībus: ⁊ ſignatlaudē vel vituperiū: vel mediū: vel accidēs vnicuiqꝫ. laudeꝫ: vt iuſtus. vituꝑationē: vt iniuſtus. mediū: vt magnꝰ.Dicimꝰ .n. magnus īperator laudātes: vel magnus latro:vel fur vituperātes. Accidēs v̓o .i. ſuuꝫ vnicuiqꝫ: vt nigercoruus ⁊ altū mare. Propriū aūt ē adiectiuoꝝ cōparari:vt dicit Priſ. in. 2. maio. vn̄ pꝫ ꝙ illa q̄ nō cōparant̉ nonſunt vera adiectiua. Itē nullū verū adiectiuū deficit inaliquo caſu: que enī deficiūt fixa ſūt: vt fas: ſic̄ dicā īfra īca. de participijs in fine. ¶ Itē ſcias ꝙ adiectiuū in tresſpēs diuidit̉. Nā quedā ſūt mobilia ꝑ tres termīatiōes.quedā adiectiua cōiūctim ſūt oīs gn̄īs: vt prudēs: q̄dā incōe ⁊ neutrū diuidunt̉: vt hic ⁊ hec fortis ⁊ hoc forte. pauca tn̄ termināt maſculinū in er. femininū in is. neutruꝫ īe. vt hic acer: hec acris: hoc acre. De hoc plenius dicaꝫ īfra in ca. de oī genere. ⁊ ī ca. de d̓clinatiōe noīs. ¶ Et ſcias ꝙ verū adiectiuū ſubſtātiuat̉ in neutro gn̄e tm̄: ⁊ tūcreſoluit̉ in ſuū femininū: ⁊ in gnaͣle vocabulū: vt albumcurrit .i. alba res currit. Qn̄qꝫ reſoluit̉ in nomē ſue ꝓprietatis: vt deſcēdamꝰ in planū .i. in planiciē. Qn̄qꝫ reſolui īin nomē minꝰ qͣꝫ gnaͣle: vt multū vini eſt in foro .i. multapars vini: vel multa copia. ¶ Itē nota ꝙ adiectiuū profeſſionis pōt ſubſtātiuari ī quolibet gn̄e: ⁊ ī vtroqꝫ numero: vt grāmaticus currit: dialetici diſputāt. vn̄ Hor̄a. Grāmatici certāt: ⁊ adhuc ſub iudice lis ē. Sil̓r adiectiua ꝑtinētia ad rōnabilia: dignitate rōnalis creature ſubſtātiuātur in quolibet gn̄e: ⁊ et ī vtroqꝫ numero: ſic̄ iuſtus germinabit ſic̄ liliū: ⁊ iuſti ī ꝑpetuū viuēt. ¶ Nō etiā ꝙ ſi vnuꝫadiectiuū ponat̉ īter duo ſubſtātiua mediāte copula verbali tenet ꝯcordare cū ſequēti: ⁊ nō cū antecedēti: vt boseſt vtile aīal ⁊ crucibulū eſt bonus vigilator. Fallit tn̄ inquibuſdā participijs: vt aqua eſt facta vinuꝫ: ⁊ petrus eſtelectꝰ poteſtas. ¶ De relatiuis ſubſtātie.eſt ante late rei recordatiuū: quiaRelatiuum vt vult Priſ. in mino. Relatio eſtrei ante late recordatio: vt h̓ ſortes currit ꝗ diſputat. hocrelatiuū ꝗ facit recordationē de ſorte: ꝗ eſt res ante lata.Relatiuoꝝ aūt alia ſūt relatiua ſubſtātie: vt ꝗ ⁊ ille: alioſūt relatiua accidētis: vt talis qͣlis: tātꝰ quātus. Relatiuuꝫ ſubſtātie eſt qd̓ refert eandē ſubſtātiā cū ſuo antecedente in numero: vt qui ⁊ ille. Relatiuoꝝ ſubſtātie q̄dāſunt re latiua idētitatis: vt qui: ille. quedā diuerſitatis: vtalter: ⁊ reliquus: ⁊ ſil̓ia. Relatiuū ſubſtātie idētitatis eſtqd̓ re fert ⁊ ſupponit ꝓ eodeꝫ: vt ſortes currit ꝗ diſputat.hoc re latiuū qui refert ſortē: ⁊ ſupponit pro eodeꝫ ſorte.Omnia ſiquidē relatiua ſubſtātie idētitatis referūt eandem ſubſtātiā numero cū ſuo antecedēte: ⁊ referūt: ⁊ ſuiponūt ſemꝑ ꝓ eodē in numero. Ex hoc pꝫ ꝙ maior ē certitudo ꝑ relatiuū idētitatis qͣꝫ ꝑ ſuū an̄s poſitū loco relatiui: vt hō currit: ⁊ hō diſputat: qꝛ dubiū ē vtrū de eodemhoīe dicat̉ vel nō. Sed cū dicit̉: hō currit ⁊ ille diſputat:certū ē ꝙ de eodē hoīe dr̄. ¶ Hoc ēt pꝫ per Priſ. in minori: dicentē. Quuꝫ dr̄: Aiax iuit ad troiā ⁊ aiax fortiter pugnauit. dubiū eſt de quo aiace ītelligat̉. Si aūt dicat̉ aiayvenit ad troiā: ⁊ idē fortiter pugnauit: de eodeꝫ intelligit̉aiace. Relatiuū diuerſitatis ſub̓e ē qd̓ ſupponit ꝓ diuerſo ab eo qd̓ refert: vt ſortes currit ⁊ aliꝰ diſputat. Hoc relatiuū aliꝰ refert ſortē ⁊ ſupponit ꝓ alio a ſorte: qꝛ ſenſuseſt: ſortes currit ⁊ alius a ſorte diſputat: ⁊ ita facit recordationē de ſorte. ¶ De relatiuis accidētis.relatiuis ſub̓e: dicendū eſt de relatiuisDiclO O accidētis. Relatiuū autē accidētis eſtqd̓ refert eandē rē per modū denoīatiōis: vt tale: ⁊ ſil̓ia.¶ Et ſcias ꝙ hec eſt dr̄ia īter relatiuū ſub̓e ⁊ accidentis:
quia relatiuū ſubſtantie refert vnicā reꝫ per modū eiuqd̓ ꝗd eſt: vt albēdo q̄ eſt in pariete: ⁊ color ꝗ eſt in corpore: ⁊ ſic de alijs. Relatiuū aūt accidētis ē qd̓ refert rē permodū denoīatiōis: vt ſortes ē albꝰ: ⁊ talis ē p̄lato. Itē relatiuū ſubſtātie refert idē in numero: ⁊ ſic facit ꝑſonaleꝫrelationē. Relatiuū enī accn̄tis refert idē ī ſpē: vt ſorteseſt albꝰ: ⁊ talis ē plato. ⁊ ſic facit ſimplicē relationē. Et hꝰiō eſt: qꝛ idē accidēs in numero nō pōt eē in diuerſis ſubſtātijs: ſed idē accidēs in ſpē pōt eē in diuerſis ſubſtātusRelatio aūt ꝑſonalis appellat̉ qn̄ relatiuū ⁊ an̄s ꝓ eodēſupponūt in numero: vt petrꝰ currit ꝗ mouet̉. Simplexvero relatio dicit̉ qn̄ relatiuū ⁊ an̄s ſupponūt pro eodemin ſpē: ſed nō in numero: vt mulier dānauit que ſaluauit.alia fuit mulier que dānauit numero: qꝛ euā ⁊ alia q̄ ſaluauit: qꝛ maria. Itē relatiuū ſub̓e: ſicut ꝗ. ⁊ relatiua ꝓnomina trahūt genus a p̄cedēti dictione ꝓprie: vt video hominē qui ē aīal. Aliqn̄ trahūt genus a ſequēte dictiōe mnus ꝓprie: vt ſemini tuo ꝗ eſt xp̄s. Relatiuū v̓o accidentis ſiue qͣlitatis trahit genus a ſequēti dictione ꝓprie loquēdo: vt talis eſt padus qͣle eſt mare: ⁊ nullū tale eſt deoſacrificiū: qͣlis eſt zelus aīarū. Aliqn̄ aūt trahit genꝰ a pricedēti dictiōe: ſꝫ īpropͥe. vn̄ Hora. Putreſcētes māme tales ſūt qͣles ſunt eꝗna vbera. Relatiuū accidētis diuiditur: qꝛ aliud eſt relatiuū idētitatis: vt talis. ⁊ alid̓ ē relatiuū diuerſitatis: vt alteriuſmodi. Relatiuū accn̄tis idētitatis eſt: qd̓ refert eādē qͣlitatē in ſpē: ⁊ ſupponit ꝓ eadeꝫin ſpē: vt ſortes eſt albus ⁊ talis eſt plato. Relatiuū āt diuerſitatis in accn̄tibꝰ eſt qd̓ refert idē accn̄s in ſpē: ⁊ ſupponit ꝓ diuerſo in ſpē: vt ſortes eſt albꝰ: ⁊ alteriuſmodiēplato. Differt aūt relatiuuꝫ idētitatis accn̄tis a relatiuoſub̓e idētitatis: qꝛ relatiuū ſub̓e idētitatis refert eandemſub̓aꝫ in nūero. Relatiuū idētitatis ī accn̄tibꝰ: nō refertidē accn̄s in nūero: ſꝫ idē accn̄s in ſpē. Itē relatiuoꝝ idētitatis in accn̄tibꝰ: aliud eſt relatiuū qͣꝫtitatis cōtinue: vttātus: aliud diſcrete. vt tot. ¶ Sciēdū ēt ē ꝙ talis: tantꝰtot: totiens: quotiēs pn̄t eſſe relatiua: d̓mōſtratiua: redditiua. eo ꝙ ſi ad pn̄tes dicant̉ demōſtratiua ſūt: vt dicimꝰdemōſtrantes mare. Talis eſt nilus: ⁊ demōſtrātes herculeꝫ: talis eſt plato. Si aūt nō dicant̉ ad pn̄tes ſiue ꝑ demonſtratiōes reꝝ p̄ſentiū: tunc ſunt relatiua vel redditiua: ſed ꝓprie redditiua ſūt: q̄ reddunt̉ ad īterrogationeꝫp̄cedente: vt ſi dicam. Qualis eſt ſortes: talis qͣlis eſt plato. Relatiua aūt qn̄qꝫ ſine īterrogatiōe ꝓferunt̉: vt qualis eſt plato: talis fuit ſortes. Et qn̄qꝫ adiectiua noīa dicitur ſpecialiū accidētiū: vt ethiops eſt niger: ⁊ talis eſt coruus: vel ſortes fuit albus: ⁊ talis eſt plato.¶ De relatiuo qui.hoc relatiuuꝫ qui pōt queri: an ponat̉ ꝑ defeLlId ctū ſui an̄tis. ¶ Ad hoc dico ꝙ ꝗ pōt ponitdefectū ſui an̄tis ꝑ oēs caſus: dūmō an̄cedēs ītelligat̉ inntō caſu: vt venit cuiꝰ cā deeſt: exigit cui debeo: miraturquē timeo. floret quo docente ꝓficio. In oībꝰ his ſubaudiendus ē ntūs: ſicut dicit Priſ. in mino. Sed ꝗd ſi antecedēs intelligat̉ in obliquo. Ad hoc dico ꝙ relatiuū pōtponi in oī caſu per defectum ſui an̄cedentis: ſiue antecedens intelligatur in ntō ſiue in obliquo ſimili relatiuo.vn̄ bn̄ dicit̉. Miſereor cuiꝰ miſereris. Parco cui parcis.Sed nūꝗd pōt poni hoc relatiuū ꝗ. ꝑ defectū an̄cedētitintellecti in caſu diſſimili? credo ꝙ ſic. vn̄ Cato. Uidetocui des. .i. illū cui des. Ecce relatiuuꝫ ponit̉ in dtō: ⁊ an̄cedens ītelligit̉ in actō. eodē mō bn̄ dicit̉. Amo cuiꝰ miſereris. Relatiuū eſt .n. qd̓ dꝫ ꝯcordare cum an̄cedente ingenere ⁊ in numero: ſꝫ in caſu nūqͣꝫ tenet̉ ꝯcordare quatum eſt de natura ſua. Et ꝓpter hoc ita bene pōt intelligantecedēs in ſimili obliquo ſicut in diſſimili: lꝫ quidamꝯtrariū dicant. Non aūt ꝯuertit̉ ꝙ .ſ. relatiuū intelligat