Druckschrift 
Catholicon
Seite
16r
Einzelbild herunterladen
 

III.Bars De ſpēbꝰ noīuꝫ.

16

Poīs dictio pōt dici deriuatiua: cū oīs dictio ethimologizari poſſit: dumō velit aliꝗs meditari. Ad hoc dico ꝙ ethymologia nō ē ſpēs deriuatiōis: ſed qͣſi ſpēs. Alludit enī ſignificatiōi trahēdo argumētū ꝑ lr̄as vl̓ ſyllabas aliūde:vt bos qͣſi bonꝰ oꝑator ſoli ⁊ mos qͣſi moles oppoſita naſcēti ſoli ⁊ taurus qͣſi tuēs agmina vaccarū robore viriūſuarū: ⁊ deꝰ qͣſi dās eternā vitā ſuis: ⁊ roma qͣſi radix oīum maloꝝ auaritia: ⁊ hō qͣſi habēs oīa manu oīpotentisqꝛ oīpotēs oīa ꝓpter hoīeꝫ creauit: ⁊ ſinceris qͣſi ſine carie. ⁊ ſic de ſil̓ibus. Nō ē tamē dicēdū ꝙ ab illis deriuentur vel cōponant̉ ꝑ qͥ ethymologizant̉. De cōpoſitis etiācōſueuit dubitari: an a ſuis cōponētibꝰ deriuēt̉. Priſ. dic̄ī li. ꝯſtitutionū ꝙ ſic: ⁊ merito: qꝛ īde trahūt originē: ſꝫ ẜꝫhoc videt̉ idē eē ſpēs qd̓ figura: qd̓ eſſe nō pōt. Ad hoc dico ꝙ licet oīa cōpoſita a ſuis cōponētibꝰ deriuent̉: nō tn̄ſpēs eſt figura. Spēs enī reſpicit qͣlitatē: qꝛ eſſe pͥmitiuūvel deriuatiuū eſt eſſe equale. Sed figura reſpicit quātitatē: qꝛ ſi eſt ſimplex reſpicit vnitatē. ſi vero cōpoſita: reſpicit binariū: vel ternariū: vel qͣternariū. Nā ex pluribꝰqͣꝫ qͣtuor dictionibus nulla dictio pōt cōponi.dubitat̉: an pͥncipale deriuet̉ ab aſſūSimilite ptō: vt albedo ab albo ⁊ bonitas a bono. dic̄ Priſ. ꝙ ſic ⁊ merito: qꝛ hec formant̉ ab illis: ⁊ ſūtalteriꝰ īſtitutiōis. Sꝫ vr̄ ꝙ potiꝰ ſūptū deriuet̉ a pͥncipali: qꝛ ſi eſt ſūptū ab eo. gͦ deriuatū. Et ſi illud ē pͥncipalepͥmū reſpectu ſūpti. Itē pͥncipale deſignat cauſaꝫ: ⁊ ſūptieffectū. oīs aūt cā naͣlis eſt pͥor ſuo effectu. ars autē ē imago naͣe. ergo ad artē ꝑtinet ꝙ ſumptū deriuet̉ a pͥncipali. Sol̓o: dico ꝙ pͥncipale deriuat̉ a ſumpto: vt bonitas abono hac rōne: qꝛ ſūptū pͥus ſenſu ⁊ poſteriꝰ ītellectu. pͥncipale aūt facit ꝯͣriū. Forma .n. ꝯcreta ſub̓e pͥus cadit ī ſenſuꝫ qͣꝫ ītellectū: vt bonꝰ: qꝛ oīs cōpoſitio eſt vicina ſenſui.Forma v̓o abſtracta citius cadit in intellectū qͣꝫ in ſenſuꝫvt bonitas. citius enī app̄hēdit formā abſtractā qͣꝫ cōcretaꝫ: ſꝫ grāmaticus ꝓcedit magis ꝑ viā ſenſus qͣꝫ per viā ītellectus. Et iō recte dicit pͥncipale deriuari a ſūpto: ⁊ nōecōuerſo. Principale ēt dr̄: nō qꝛ ſit pͥmitiuū: ſꝫ qꝛ ē cauſatiuū: nec ſumptū dr̄ eo ꝙ ſit deriuatiuū a pͥncipali: ſed qꝛeſt effectiuum: ⁊ hoc totū ſpeculat̉ aīa intelligibilis.Queritul ne. dicit. Priſ. ꝙ ſic: vt ab vno ſemelinſuꝑ ſi fiat deriuatio tm̄ fignificatioqd̓ ſatis alienū videt̉: qꝛ eadē rōne mons pōt deriuari abalto. Solutio: dico ꝙ recta ⁊ ꝓpria deriuatio dꝫ imaginationē vocis ⁊ ſignificatiōis ſui pͥmitiui hr̄e: ſic̄ riuusſui fontis aquā redolet ⁊ ſaporē. Qn̄qꝫ tn̄ degenerat deriuatio: ſicut filiꝰ a pr̄e: qꝛ nō imitat̉ pͥmitiuū niſi in voce: vtfere a ferus ⁊ ſane a ſanus. Hec enī aduerbia veniūt abillis adiectiuis: ſꝫ multū diſtāt a ſignificatiōe ip̄oꝝ. Qn̄qfit d̓riuatio ſignificatiōe tm̄: ⁊ hec hꝫ ſe ad modū filij adoptiui: vt ab vno ſemel: nō tn̄ eadē rōne mons deriuat̉ abalto: qꝛ ars reꝗͥrit ꝙ a noībꝰ numeralibꝰ trahant̉ aduerbia numeralia: vt ter: qͣter: ⁊ ſic deinceps. ſed hec nō poterāt ſtare ſine ſuis pͥncipijs .ſ. vnitate ⁊ binario. gͦ cū habeamus noīa numeroꝝ: oportuit ꝙ hēremꝰ aduerbia eorūdeꝫ numeroꝝ: ⁊ ſic vnus adoptauit ſibi ſemel: ⁊ duo bis:tria ter: ⁊ ſic deīceps. ſꝫ ars nō reꝗͥrit ꝙ ab hoc adiectiuod̓ſcēdat niſi ſuū pͥncipale: vt altitudo ab alto: ⁊ ſic nō fuitde arte ꝙ mons deriuet̉ ab alto tm̄. Sic̄ gͦ eſt filiꝰ naͣlis ⁊legittimꝰ: ⁊ ē filius naͣlis tm̄: ⁊ ē filiꝰ legittimꝰ tm̄: ita ſunttres ſpēs deriuationū. Deriuatio .n. q̄ fit voce ⁊ ſignificatione eſt ſic̄ filiꝰ legittimus ⁊ naͣlis: ꝗ ē de legittimo coituuatus. Que aūt fit voce tm̄: pōt dici ſpuria. ſicut naͣlis tm̄qui ſpurius noīat̉. Que aūt fit ſignificatione tm̄ pōt diciadoptiua: ſic̄ filius legittimus tm̄: qui dicit̉ adoptiuusUuhuc patio. ita vr̄: qꝛ formatio quadā originemquerit ſi ex formatiōe ſemꝑ ꝓueniat deri

16introduxit: ⁊ ſic creat deriuationē. Qd̓ ſi verū ē. gͦ oīs genitiuus qui format̉ a ntō deriuat̉ ab eo: ⁊ oē paſſiuū eritſpeciei deriuatiue: qꝛ format̉ ab actiuo. Dices forſitan ꝙſi formās ⁊ formatū ſūt diuerſarū īſtitutionū eſt ibi deriuatio. Contra: participiū futuri tꝑis in rus format̉ abvlt. ſupino: ⁊ eſt alteriꝰ īſtōnis qͣꝫ ſupinū. gͦ participiū deriuat̉ a ſupino. gͦ a noīe deſcēdit: nō gͦ a v̓bo. Eadē rōne participiū futuri tꝑis in dus format̉ a giō pn̄tis ꝑticipij: qd̓ ēalterius inſtōnis: vt legēs tis. inde legēdus. gͦ deriuat̉ abeo. nō gͦ deſcēdit nec deriuat̉ a verbo paſſiuo. Ad hocrn̄deo ꝙ formatio qn̄qꝫ inducit deriuationē: ⁊ qn̄qꝫ nō. ſienī formās ⁊ formatū ab eadē fuerūt vel fluūt īſtitutiōetic vnū ab altero nō deriuat̉. vn̄ gtūs nō deriuat̉ a ntō:qꝛ vniꝰ naͣe ſūt .i. īſtitutiōis. Sil̓r actiuū ⁊ paſſiuū ex vnainſtitutiōe ſignificāt. Sil̓r participia gerūdia ⁊ ſupina abvna īſtitutiōe cū ſuo v̓bo depēdēt: ⁊ iō lꝫ vnū formet̉ abalio: nō tn̄ deriuat̉: ſꝫ oīa deriuant̉ a v̓bo. Gerundia enī ⁊ſupina magis annexa ſunt v̓bis qͣꝫ alia noīa: ſicut pꝫ in cōiugatione v̓boꝝ: ac ſi formās ⁊ formatū diuerſas habentinſtitutiōes: vt albus ⁊ albedo: tūc eſt ibi deriuatio: ⁊ ſicalicubi eſt formatio vbi nō ē deriuatio: ⁊ aliqn̄ eſt deriuatio vbi nulla eſt formatio: ⁊ alicubi ambe ſimul ꝯcurrūt.De llla ꝑꝯͣriuꝫ dubitat̉: vt lucus a luceo: parca aetiam deriuatione q̄ fit per antifraſim .i.parcēdo: libitina a libēdo. Dico ꝙ recta eſt talis deriuatio: qꝛ fit voce ⁊ ſignificatiōe. ſed ſicut eſt duplex finisin naͣ .ſ. ꝯſumēs ⁊ cōſūmās. Nā cōſumēs ē ille ꝗ deſtruit.Cōſūmās eſt ille ꝗ perficit: ita oportuit in ſpē duos finesīteruenire: cū itaqꝫ deriuatiua imitent̉ ſignificatōeꝫ pͥmitiuoꝝ: per ꝑfectionē talis deriuatio eſt ꝯſūmatiua. Cumv̓o imitant ſignificationē pͥmitiuoꝝ ꝑ d̓ſtructionē: talisderiuatio eſt ꝯſūptiua: vt libitina: qꝛ nō libet. Nā certuꝫeſt ꝙ vterqꝫ finis debet̉ ſub̓e cum qͣlitate .ſ. ꝯſumēs ⁊ cōſūmās: ſicut enim ꝑficit̉ ita tādem cōſumitur. An trāſlatio faciat deriuationē.De traſlatio uationē vt theos: īde deꝰ: pagſil̓r q̄rit̉: an ſemꝑ faciat deritir: īde pater: matros īde mater. Dicūt ꝗdam ꝙ ſic. gͦ ẜmeos ego tu ſui deriuatiua ſūt: qꝛ trāſferunt̉ de greco in latinū: vt dicit. Priſ. Itē ẜm eos vnū ⁊ idē nomē eſt pͥmitiuū ⁊ deriuatiuū vt etherem vel ethera: qm̄ grecus actūsdꝫ eſſe pͥmitiuꝰ: ⁊ latinꝰ dꝫ eē deriuatiuꝰ: īmo oē nomē latinū erit deriuatiuū cū poſſit grece declinari ⁊ a greco nōmīe deriuari: vt martinos īde martinꝰ: ⁊ p̓amos īde priamꝰ. Ad hoc dico ꝙ qn̄ latinū eſt eiuſdeꝫ ſignificatiōisꝓrſus cū greco noīe vel hebreo: nulla ē ibi deriuatio: ſedſolūmō q̄dā detorſio vniꝰ lingue in alterā: vt iacob: indeiacobꝰ: ioſeph īde ioſephus. Et iō deꝰ nō deriuat̉ a theosnec pater a patir: nec mater a matros: qꝛ idē ſūt: nec differūt in ſignificatiōe: nec in mō ſignificādi: qꝛ nō eſt dd̓ꝫ ꝙſit alius hō ꝗs cū loquit̉ grece: ⁊ alius cū loquit̉ latine. Sil̓r nō eſt dd̓m ꝙ greci hn̄t alia euangelia qͣꝫ latini:qͣꝫuis habeāt alias voces vel ꝓnūciatiōes: ac ſi latinumdifferat a greco vel hebreo aliquātulū in ſignificatiōe vl̓ī mō ſignificādi: vt nō ſit idē cū illo: tūc ſi relatio fit ī linguā latinā: ſine dubio eſt ibi deriuatio vt gigno a geos qd̓eſt terra: ⁊ olor oloris ab olon: qd̓ eſt totū: qꝛ totꝰ eſt albolor eſt q̄dam auis alba .ſ. cignus: ⁊ paraclitꝰ a paracliſisqd̓ eſt ꝯſolatio: ⁊ ſpūs a pir ⁊ ignis. ⁊ ita eſt caute de ſingulis iudicādū: ita vult magiſter ⁊ bene: ⁊ ſumit deriuatōeꝫſtricte ⁊ ꝓprie: ⁊ hunc ſequor. Si aūt infra in ꝗnta aliterdictū reppereris ſcias me nō hoc dicere aſſerēdo: ſꝫ Pugutionis ꝗ multū large ſumpſit deriuatiōes opīonem potius recitādo. Motis iā queſtiōibus circa ſpēm deriuatiuam ⁊ ſolutis: nunc de ſpēbus noīum ſupra numeratis: ⁊de adiecrdinem videamū