ParsIII.De īpebus norn.
Circa enī qn̄ reſpicit caſuale ⁊ ei deſeruit: p̄poſitio eſt: ⁊ ſignificationē p̄ponis ꝓprie retinet. Qn̄ v̓o ꝓfert̉ ſine caſuali magis aduerbiū eſt. ⁊ ſic habet aliā ſignificationē īp̄ponēdo ⁊ poſtponēdo: ⁊ ꝓpterea nō habet vnū moduꝫaccētuādi determīatū: ſꝫ diuerſificatū. ¶ Ad 2ᵐ dicēdūꝙ p̄poſitio ſignificat eandē habitudinē q̄ ꝑ caſuale ſignificat̉: ⁊ hoc cū p̄ponit̉: ⁊ ꝓpterea vnit̉ cū ſuo caſuali quaſiindiuiſuꝫ ab ipſo. vn̄ reſpicit caſuale ſicut ſyllaba reſpicitdictionē: cuiꝰ eſt pars ab ipſa diuiſa. Et ad hoc deſignādūgrauat̉ in oībꝰ ſyllabis cū p̄ponit̉: ⁊ tūc hꝫ naͣlē accētū p̄poſitiōis quē retinet ad moduꝫ ⁊ ꝑ modū vnius ſyllabeQn̄ aūt poſtponit̉ ſuo caſuali nō retinet naͣlē ordīationēnec ponit̉ ſub dictiōe q̄ ꝯſignificet idē qd̓ ipſa ſignificat īdiuiſa a ſuo caſuali. vn̄ qꝛ mutat ordinationē debitā p̄poſitionis mutat ⁊ accētū debitū eidē. ⁊ hoc dupl̓r. Si eniꝫhꝫ cōcidētiā cū aliqͣ parte or̄onis acuit̉ in fine. ꝓpter ābiguitatē tollēdā: ſicut ſupra dictū eſt de hac dictiōe pone.Si autē nō habeat cōcidētiā cū aliqua parte or̄onis: tunctꝫ modū accētuādi generalē ſeu regularē: ⁊ acuit̉ in pͥncipio vel in medio: ſicut cū determinat̉ ad diuiſuꝫ.¶ De accentu interiectionū..vt dicit Priſ. in li. de accenInteriectiones. tunullā certā regulā accentuādi tenēt. Aliqn̄ enī habēt pͥncipalē accētū in vltīa. ſylaliqn̄ ī penl̓. aliqn̄ in an̄penl̓. ¶ Pōt hic q̄ri de eo qd̓ dic̄ꝙ īteriectiōes nō ſeruāt regulā determīatā accētuādi: cūacuant̉ aliqn̄ ī fine. aliqn̄ ī medio. videt̉ enī ꝙ īplicet oppoſita: qꝛ ſi habēt ī medio vl̓ ī fine accētū: habet accentūdeterminatū: ⁊ dic̄ ꝙ nō: ⁊ tn̄ dic̄ ꝙ habēt accētū ī mediovel in fine. ¶ Itē ī maiori dic̄ li. i5. g. Interiectiōes nō habent certos accētꝰ: ſꝫ hr̄e accētū ī medio vel ī fine ē habere accētū determinatū: qͣre ſibi ꝯͣdicit. ¶ Sol̓o: qd̓ dic̄ ꝙnō ſeruāt certos accētus: hoc ītelligēdū ē ꝓut ꝓferunturſine deliberatiōe .ſ. qn̄ ſignificāt affectꝰ ſubito ꝓlatos ⁊ ſine deliberatiōe animi. ⁊ hoc videt̉ velle Priſ. ꝗ in fi. ij. li.bri dicit. Optime de accidētibꝰ īteriectionū docuit donanatꝰ ꝙ nō ſunt certi: ꝗppe cū ⁊ abſcōdita voce .i. nō pleneexp̄ſſa ꝓferant̉: ⁊ ꝙ ꝑ affectꝰ cōmoti qͣlitatē cōfundunt̉ īeis accētꝰ. Aliqn̄ v̓o ſignificāt affectꝰ ꝓlatos cū deliberatione: ⁊ tūc pn̄t retinere certū accētū ī medio vel in fine:qꝛ ſic non eſt ꝯͣrietas in dictis auctoꝝ. Aliter hoc qd̓ dicitPriſ. ꝙ īteriectiōes nō habēt certos accētus: hoc ē ꝙ nōhabēt accētus determinatos circa aliquē locū vel in finetm̄: vel in medio tm̄: ſꝫ nūc in medio: nūc in fine ẜꝫ diuerſas diſpōnes ipſiꝰ ꝓferētis. Penes hoc enī ꝙ ipſe ꝓferēsafficit̉ magis faciēdo morā ſuꝑ vnā ſyllabā qͣꝫ ſupra alteraꝫ: vel magis deprimēdo vna qͣꝫ alterā: ſiue ſit media: ſiue vltima: penes hoc diuerſificat̉ accētꝰ īteriectionis: itaꝙ nō habēt ipſuꝫ certū nec in certo loco. Sꝫ hoc qd̓ dicitīteriectionē accētū hr̄e ī medio vel in fine: hoc ē ītelligenduꝫ ex diſpōne ipſius ꝓferētis: ſiue eiꝰ ꝗ afficit̉. Pōt enīſic diſponi ꝙ eleuet ſyllabā mediā vl̓ vltimā īdifferēter:vel depͥmat. ¶ Dato aūt ꝙ īteriectiōes habeāt accentūſupra locū debitū ⁊ determīatū .ſ. qn̄ ꝓferunt̉ cū deliberatiōe: vt dictū eſt. Tūc q̄rit̉ rō qͣre magis ſeruāt accētūſupra ſyllabā mediā vel vltimā qͣꝫ ſupra pͥmā. Ratio aūttalis eſt .ſ. vt in eodē ẜm naͣꝫ ꝑ artē reducat̉ ad ordinationem: qꝛ ita eſt in veritate ꝙ īteriectiōes ſignificāt affeciꝓlatos ſubito. ⁊ ꝓpterea in fine ẜm naͣꝫ maxime fit dep̄tſio: ſed accētꝰ pͥncipalis cuꝫ ꝯſtat in eleuatione moderatdep̄ſſionē. ⁊ ꝓpterea ad hoc ꝙ ordinatio iſta ẜꝫ naͣꝫ q̄ eſtin depͥmēdo reducat̉ ad ordinationē que eſt ꝑ artē tꝫ interiectio accentū in fine: vel in loco proximo ipſi fini.¶ De accentu barbarorum.autē barbaroꝝ noīuꝫ incerti ſumꝰ:De accentu qꝫ barbari aliter ꝓnunciāt qͣꝫ nos.
ē ſpēbus noīuꝫTamē vt ſepius barbare dictiones apud latinos in finiaccētuant̉: maxime ſi ſint indeclinabiles: vt Iacob. Eſaroſanna: amen. Doctrinale. Oīs barbara vox nō declinata latine Accentū ſuꝑ extremā ẜuabit acutū. Hec de accētu ſcriptori: ⁊ ſi nō lectori ꝯmemoraſſe ſufficiāt: nūc deethymologia ⁊ diaſyntaſtica qͣſi mixtiꝫ aliqͣ ediſſeramꝰ.¶ Secūda pars de accētu explicit.¶ Tertia pars de ethymologa ⁊ diaſyntaſtica: quaſimixtim incipit.Thymologia qpio pꝰopivt ſupra ī pͥndixi. dicit̉ ab ethymon qd̓ eſt verū: ⁊ logos ſermo. Inde ethymologia .i. tractatus de veritate omniū partiū oratiōisLM abſolute. ¶ Et ſub iſta cōprehendunt̉octo partes or̄onis ⁊ earū accidētia: de quibus aliqua tāgam ⁊ maxime de noīe ⁊ verbo ⁊ participio. Et pͥmo denoīe. In fine etiā ſubiūgā de cōſtructiōe ⁊ de regimine.¶ Nomē igit̉: vt dicit Priſ. in. 2. maio. Eſt pars or̄onis q̄vnicuiqꝫ ſubiectoꝝ corpoꝝ ſeu rerū cōem vel ꝓpriaꝫ diſtribuit qualitatē. Nomini accidūt ſex: ſpecies: qualitas:genus: numerus: figura: caſus.¶ De ſpeciebus nominum.eſt originalis diſpō dictionis per quā fitSpecles pͥmitiui vel deriuatiui diſcretio. Nominū itaqꝫ aliud pͥmitiuū aliud deriuatiuū. tā pͥmitiuoꝝ q̄deriuatiuoꝝ: aliud ꝓpriū: aliud appellatiuū: ꝓpriū pͥmitiuū vt nilus: ꝓpriū deriuatiuū vt niliꝰ. Primitiuū appellatiuū vt mons: deriuatiuū appellatiuū vt mōtanꝰ. Propriū nomē eſt illud qd̓ pͥuatā ſub̓aꝫ ⁊ pͥuatā qualitatē deſignat: vt martinꝰ. Appellatiuū nomē eſt qd̓ naͣliter ē cōmultoꝝ: quos eadeꝫ ſub̓a vel qualitas vel qͣꝫtitas gn̄alisvel ſpecialis iungit. Generalis vt aīal: ſpālis vt hō. Spēsꝓprioꝝ nominū tm̄ ſunt qͣtuor .ſ. nomē: ꝓnomen: cognomen ⁊ agnomē. De quibꝰ infra in ꝗnta parte dn̄o ꝯcedēte dicā in ſuis locis. Multe aūt ſunt alie ſpēs nominū: ſic̄Priſ. enumerat in maiori. ſed ſpēs de ꝗbꝰ h̓ dicere intendimus ſunt decē .ſ. adiectiuū: relatiuū: collectiuū: ꝯplexiuuꝫ: patronomicū: poſſeſſiuū: cōparatiuū: ſuperlatiuū: diminutiuū: denoīatiuuꝫ: ſed anteqͣꝫ de p̄dictis determinemus: aliqͣ dubia circa deriuatiuā ſpēꝫ moueamꝰ.¶ Queſtiōes circa ſpeciem nominum.igit̉ pͥmo: qūo ſumant̉ iſta vocabula pͥmiQueſO tiuū ⁊ deriuatiuuꝫ. ¶ Ad hoc dico ꝙ iſtevocabula ſumunt̉ trāſumptiue. Primitiuū .n. tractū eſta fonte in quo pͥmū apparet aqͣ veniēs ꝑ occultos meatꝰHeriuatiuū aut tractū eſt a riuo defluente ab ipſo fontevn̄ ſicut riuus ab alio riuo pōt deduci: ita vnuꝫ deriuatiuū ab alio d̓riuatiuo trahit originē. ſꝫ fons ⁊ riui ad faciēdū flumē decurrūt. Et tā pͥmitiua qͣꝫ deriuatiua or̄onē q̄pōt dici flumē efficiūt. Oīa v̓o flumīa exeunt a mari ⁊ īmare tādē redeūt: ⁊ nō mare redūdat. Sic oēs or̄ones agrāmatica ſuā trahūt origineꝫ: ⁊ in eādē redeūt: ⁊ tn̄ grāmatica nō redūdat: qꝛ ſic̄ or̄o trahit originē a ꝑtibꝰ: ⁊ partes a ſyllabis ẜm maͣꝫ vocis ⁊ ſyllabe a lr̄is: ⁊ ita fit reſolutio in eaſdē: nec pōt in hoc mari eē aliqͣ redundātia: qꝛnihil pōt grāmatice ſuꝑaddi qͣꝫtū ad integritate artis: ꝙ.n. grāmatica dicat̉ pelagus habemꝰ a Priſ. dicēte in ꝓcmio ſuo: qͣꝫuis ad herodiani ſcripturaꝝ pelagꝰ ⁊c̄. Horaquoqꝫ de iſto fonte loꝗt̉ dicēs. Greco fonte cadēt ꝑte detorta. Idē ēt de flumine hꝰ artis inꝗt. Accreſcūt ⁊ quandoqꝫ areſcūt. Aſciſcet noua q̄ genitor ꝓduxerit vſus. Uehemens ⁊ liquidus puroqꝫ ſimillimus amni. Dictionesenī qn̄qꝫ fluunt ⁊ qn̄qꝫ areſcunt: prout vſus approbat velrecuſat. ¶ Quero ēt an ethymoª. ſit ſpēs d̓riuatōis: vt cadauer qͣſi caro data vermibꝰ: videt̉ ꝙ nō: qꝛ ſi hoc eēt tūc