Lib. xii. iuethaphiſice

Duodecimi methaphyſice.TIEnſibilis vero ſubſtantia mutabilis. Si autem mutatio ē ex oppoſitis et medijs: ex oppoſitis autē nōomnibus:Eſt igitur aliquod tertium preter contrariamateria.Si itaqꝫ tranſmutationes ſunt quattuor: autſcd̓m quid: aut ẜm quantitatem: aut ſcd̓mqualitatem: aut ẜm vbi.Tres vero ſunt cauſe: ⁊ tria principia: dueqꝫ contrarietates cuiuſmodi: hoc quidemratio ⁊ ſpecies: illud vero priuatio: tertiuꝫvero materia tranſmutatur.Neceſſe eſt eſſe ſempiternam aliquam ſubſtantiam immobilem: nam ſubſtantie prime entium: ⁊ ſi omnes corruptibiles omnia corruptibilia: ſed impoſſibile motumaut fieri aut corrumpi. Semper autē eratmotus.Motus autem non eſt continuus: niſi quiſcd̓m locum: ⁊ hꝰ qui circulo.Amplius igitur tales oportet eſſe ſubſtantias ſine materia. Sempiternas enī oportet eſſe ſi aliquid aliud ſempiternū actuNec enim materia ipſa ſeipſam mouebit ſedtectonica: nec menſtrua nec terra: ſed femina ⁊ gignitura.Nihil enī contingit moueri: ſed oportet ſemper aliquid exiſtere: quemadmodum necnatura ſic: vī vero ſic.Potentiā igitur exiſtimare priorem actueſſe: eſt quidem vt bene: eſt autem vt nōbene.Mouet autem ſicut appetibile ⁊ intelligibilehec enī ſolum mouent non mota.Intellectus autem ab intelligibili mouetur.Mouet autem vt amatum: moto vero aliamouentur.Quoniam autem eſt quidemmouens: ipſūimmobile ens actu ens hoc non contingit nullatenus aliter ſe habere.Quare illud magis iſto quod videtur intellectus diuinū habere: ⁊ ſpeculatio delectabiliſſimum ⁊ optimū.

Dicimus deum eſſe animal ſempiternum:optimum: quare vita ⁊ duratio continuaet eterna exiſtit in deo: hoc enī deus.Deus eſt animal perpetuū hominis beneficiū: methaphorice ſumitur hic animal.Solus deus eſt purus actus: cui nihil admixtum de potentia.Illud eſt magis ſimplex quod ē propinquiſſimū ſimpliciſſimo.Quod igitur eſt ſubſtantia ſempiterna ⁊ immobilis ſeparata a ſenſibilibus manifeſtum ē ex his.Nobis autem eſt ex ſuppoſitis ⁊ determinatis dicendum ꝙ principium et primū entium eſt immobile: ⁊ ſcd̓m ſe ⁊ ſcd̓m accidens.Mouens vero primū ſempiternum ⁊ vnūmotum.Quoniam autem quod mouetur neceſſe eſtab alio moueri: ⁊ primum mouens immobile eſſe ſecundū ſe ⁊ ſempiternum motuꝫa ſempiterno moueri: ⁊ vnū ab vno.Neceſſe eſt ⁊ lationum vnamquāqꝫ ab immobili moueri ſecundum ſe ⁊ ſempiternaſubſtantia.Aſtrorum enī natura ſempiterna ſubſtantiaquedam ens ⁊ mouens ſempiternum.Amplius autem omnem naturam ⁊ omnemſubſtantiā impaſſibil: et ſecundum ſe optimum finem ſortitaꝫ eſſe oportet eſtimareQuecunqꝫ ſunt vnum numero multa. materiam habent.Una enim ⁊ eadem ratio multorum eſt.Palam ergo ꝙ diuiniſſimum ⁊ honorabiliſſibum intelligit ⁊ non tranſmutatur.Omnia vero coordinata ſunt aliqualiter ſednō ſimiliter ⁊ natatilia ⁊ volatilia ⁊ plāteQuemadmodum in domo liberis non licetquod contingit facere ſed omnia aut plurima ordinata ſunt.Omnes ex contrarijs faciunt omnia.Impoſſibilia namqꝫ cōtrar ia ſunt ad inuicēMateria enim que eſt vna: nulli eſt cōtraria¶Propoſitiones vniuerſales philoſophice. Prīo primi libri phyſicorū