.XXXII.Liber

Illū tn̄ viꝝ cum vxore ſua ſecū deduxerūt. qͥ etiā vſqꝫ ad mortemin terra eoꝝ fuerūt. Interrogati ꝟo cur ī regione ſua ſub t̓ra ſoleant hītare. dixerūt ꝙ ibi quodā temꝑe anni cū orit̉ ſol tātꝰ fit ſonitꝰ. vt homīes nulla rōne valeant ſuſtinere. Quin etiaꝫ tūc ī organis et tīpanis ceteriſqꝫ muſicis inſtr̄is ꝑcutere ſolent vt ſonitūillū non audiant.De ſtatutis chingiſcā ⁊ morte ipſius ⁊ filijs ac ducibꝰ. xiij.Um aūt de terra illa reuerteret̉ chingiſcā defecerūt eis victualia. famēqꝫ paſu inuenerūt. q̄ accipiētes depoſitis tm̄ ſtercoribꝰ decoxerūt. ⁊ cōtiebāt̉ maximā. Tunc interiora vniꝰ beſtie recētia carā chingiſcā deportata ꝑit̓ ꝯmederūt. Iōqꝫ ſtatuit chingiſcaꝫ vtnec ſanguis. nec īteriora nec aliqͥd de beſtia q̄ māducari pōt ꝓijciat̄ exceptis ſtercoribꝰ. Inde gͦ in t̓rā ꝓpriā reuerſꝰ eſt. ibiqꝫ leges⁊ ſtatuta edidit. q̄ tartari īuiolabilit̓ obẜuant. de qͥbꝰ .ſ. iam aliasſuꝑius dictū ē. poſt hͦ ab ictu tonitrui occiſus ē. Habuit aūt. iiij.filios. octoday vocabat̉ pͥmꝰ. thoſuctan ſecūdꝰ. thiaday terciusqͣrti nomē ignoramꝰ. Ab his. iiij. deſcenderūt omnes duces mongaloꝝ. Primus filioꝝ octoday ē cuyne qͥ nūc eſt imꝑator huiusfrēs cocten ⁊ chirenē. Ex filijs aūt thoſut can. ſt̓ baty. ordu. ſibā.borabat ypꝰ imꝑatorē omībꝰ ditior eſt ac potētior ordu ꝟo ducū oīm ſenior. Filij chiadayſt̓ hurī ⁊ cadan. Filij aūt alterius filijchingiſcā cuiꝰ ignoramus nomē ſunt mengū ⁊ bithat et alij plures. huiꝰ mengu mat̓ ſeroctan ē dn̄a magna int̓ tartaros. exceptaimꝑatoris matre plꝰ noīnata. omībuſqꝫ potētior excepto baty. hͨaūt ſt̓ noīa ducū ordū qͥ fuit ī polonia ⁊ hūgaria. baty qͦꝫ ⁊ hurin⁊ caden ⁊ ſiban ⁊ duyget. qͥ om̄s fuerūt in hūgaria. Sꝫ ⁊ chirpodā qͥ adhuc eſt vltra mare. ꝯtra qͦſdam ſoldanos ſaracenoꝝ. ⁊ alios hītatores t̓re trāſmarine. Alij ꝟo remanſerūt in t̓ra .ſ. menguſirenē. hubilai. ſm ocur. cara. gay. ſibedey. bora. berca. corēſa. Alijquoqꝫ duces plures eoꝝ ſunt. quoꝝ nomīa nobis ignota ſuntpoteſtate imꝑatoris ⁊ ducum eius.xiiijOrro imperator eoꝝ ſcꝫtartaroꝝ ſuꝑ oēs hꝫ mirabile dn̄iuꝫ. Nullꝰ eī audetin aliqͣ morari ꝑte niſi vbi aſſignauerit ip̄e. Et ipſe qͥdem aſſignat ducibꝰ vbi maneant Duces aūt loca millenarijs. aſſignant. millenarij ꝟo centenarijs. et cētenarij decanis. Quidqͥdaut eis p̄cipit̉ qͦenqꝫ temꝑe quocūqꝫ loco. ſiue ad bellum. ſiue admortē. vel vbicūqꝫ. ſine vlla obediūt ꝯtradictōne. Naꝫ ⁊ ſi petitalicuiꝰ filiā ꝟginem vel ſororē. mox ei ſine ꝯtradictōne exponunteā īmo freq̄nter colligit ꝟgines ex oībus tartaroꝝ finibꝰ. ⁊ ſi vultaliqͣs retinere ſibi retinet. alias ꝟo dat ſuis hominibꝰ. Nunciosetiam quoſcunqꝫ ⁊ vbicunqꝫ trāſmittat optꝫ ꝙ dent ei ſine moraequos et expēſas. Similit̓ vndecunqꝫ veniāt ei t̓buta vel nuncijoportet eqͦs ⁊ currꝰ ⁊ expenſas t̓bui. Atuero nūcij qͥ aliūde veniunt in magna miẜia. ⁊ victꝰ ac veſtitꝰ penuria ſt̉. Maximeqꝫ qn̄do veniūt ad pͥncipes. ⁊ ibi debēt morā ꝯtrahere. tūc adeo parudat̉. .x. hoībꝰ ꝙ vix inde poſſunt duo viuere. Inſuꝑ et ſi aliq̄ illisiniurie fiūt. mīme ꝯqueri facile pn̄t. multa qͦꝫ munera tā a pͥncipibꝰ qͣꝫ a ceteris ab illis petunt̉. q̄ ſi nō dederīt vilipēdunt̉ ⁊ qͣſi pronihilo reputāt̉. hīc ⁊ nos magnā ꝑtē reꝝ. q̄ nobis ꝓ expenſis a fidelibꝰ erāt date. de neceſſitate oportuit in mūeribꝰ dare. Deniqꝫſic omīa ſunt ī manu imꝑatoris. ꝙ nemo audet dicere hͦ meuꝫ eſtve illiꝰ. ſꝫ omīa .ſ. res ⁊ iumēta ac homīes ſt̓ ipſius. Suꝑ hͦ etiamemanauit nuꝑ ſtatutū eiuſdem Idem qͦꝫ ꝑ omīa dominiū habētduces. ſuper ſibi ſubditos homines.De electōne imꝑatoris octoday ⁊ legatōne ducis bathy. xv.Ortuo vt ſupradictū eſtchingiſcā. ꝯuenerūt duces ⁊ elegerūt octoday filiū eiꝰimꝑatorē. Qui habito ꝯſilio pͥncipū eius diuiſit exercitꝰ. Miſitqꝫ baty qͥ in ſcd̓o gradu attingebat ei ꝯtra terrā altiſſodan. et ꝯtra terrā biſmīoꝝ qͥ ſaraceni erant. ſꝫ loq̄bant̉ comanicūQui terrā illoꝝ īgreſſus cū eis pugnauit. eoſqꝫ bello ſibi ſubiecitQuedā aūt ciuitas nomine barchin diu reſtitit eis. Ciues enī incircuitu ciuitatis foueas multas fecerāt. ꝓpt̓ qͣs nō poterat a tartaris capi donec illas repleuiſſent. Ciues aūt vrbis ſarguit hͦ audientes exierūt obuiam eis ſpōte in manꝰ eoꝝ ſe tradētes. Un̄ ciuitas eoꝝ deſtructa nō fuit. ſꝫ plures eoꝝ occiderūt ⁊ alios trāſtulerūt. acceptiſqꝫ ſpolijs vrbē alijs hoībꝰ repleuerūt. ⁊ ꝯtra ciuitateꝫ orua ꝑrexerūt. Hec erat nimiuꝫ populoſa ⁊ diuitijs copioſa.erāt eī ibi plures chriſtiani videlicꝫ gazari ac rutheni ⁊ alani ⁊ alijnecnō ⁊ ſaraceni. Eratqꝫ ſaracenoꝝ ciuitatꝭ dn̄iuꝫ. ē et̄ poſita ſuꝑquendā magnū fluuiū. ⁊ eſt qͣſi portꝰ hn̄s foꝝ maximuꝫ. Cunqꝫtartari nō poſſent eos alit̓ vincere. fluuiū qͥ per vrbē currebat p̄ciderūt ⁊ illā cuꝫ rebꝰ ⁊ hominibꝰ ſubmerſerūt. Quo facto ꝯtra ruſciam ꝑrexerūt. ⁊ magnā ſtrageꝫ ī ea fecerūt. ciuitates ⁊ caſtra de-

ſtruxerūt. ⁊ hoīes occider̄t. kaoniā ruſcie metropolī diu obſeder̄t.⁊ tādē ceperūt ac ciues int̓fecerūt. Un̄ qn̄ ꝑ illā t̓rā ibamꝰ. innūerabilia capita ⁊ oſſa hoīm mortuoꝝ iacētia ſuꝑ cāpū īueniebamꝰFuerat ei vrbs valde magͣ ⁊ ppl̓oſa. ⁊ nūc qͣi ad nihilū ē redacta.Uix eī domꝰ ibi remāſer̄t ducēte. qͣꝝ et̄ hī̄tatores tenēt̉ ī maxīaẜuitute. Porro d̓ ruſcia ⁊ d̓ comania. tartari ꝯͣ hūgaros ⁊ polonos ꝓceſſer̄t. ibiqꝫ pl̓es ex ip̄is int̓fecti fuer̄t Et vt iā ſuꝑiꝰ dcm̄ ēſi hūgari virilit̓ reſtitiſſent. tartari ab eis ꝯfuſi receſſiſſent. In̄ reu̓tentes. ī t̓rā morduanoꝝ qͥ ſt̓ pagāi vener̄t. eoſqꝫ bello vicer̄t. In̄ꝯͣ byleros .i. ꝯͣ bulgariā magnā ꝓuecti ſt̓. ⁊ ip̄am oīno deſtruxer̄t.hīc ad aqͥlonē adhuc ꝯͣ baſtarcos .i. hūgariā magnā ꝓceſſer̄t ⁊ illos etiā deuicer̄t. hīc āpliꝰ ad aqͥlonē ꝑgētes ad poſſitas vener̄t. qͥꝑuos hn̄t ſtomarhos ⁊ os ꝑuū. nō māducāt. ſꝫ carnes decoquūt.ꝗͥbꝰ decoctis ſe ſuꝑ ollā ponūt ⁊ fumū recipiūt. de hͦ ſolo reficiunt̉vl̓ ſi aliqͥd māducāt. hͦ vald̓ modicū ē hīc ⁊ ad ſomogēdos vener̄tqͥ tm̄ de venationibꝰ viuūt. ⁊ tab̓nacula veſteſqꝫ tm̄ hn̄t d̓ pellibꝰbeſtiaꝝ. In̄ ad quādā t̓rā ſuꝑ occeanū ꝑuener̄t vbi mōſtra q̄daꝫīuener̄t qͥ ꝑ oīa formā hūanā hēbāt ſꝫ pedes bouīos ⁊ caput qͥdēbūanū ſꝫ faciē vt canis. Duo ꝟba loq̄bāt̉ vt hoīes. t̓cio latrabātvt canes. hīc redier̄t ī comaniā. ⁊ vſqꝫ nūc morant̉ ibi ex eis qͥdā.De legatione cirpodā ducis..xvj.Otēpore miſit octodaycam. cyrpodā. ducē cū exercitu. ad meridiē ꝯͣ kergis. qͦ⁊ illos bello ſuꝑauit. hi hoīes ſt̓ pagāi. qͥ pilos ī barba nō habēt.Quoꝝ ꝯſuetudo tal̓ ē. vt cū alicꝰ pr̄ morit̉. p̄ dolore qͣi vnā corrigiā in ſignū lamēti. ab aure vſqꝫ aurē de facie ſua leuet. his auteꝫdeuictꝭ. dux cyrpodan ꝯͣ armenos iuit ad meridiē cū ſuis. Qui cūtrāſirēt ꝑ deẜta q̄dā mōſtra inuener̄t. effigiē hūanā hn̄tia q̄ n̄ niſibrachiū cū māu ī medio pectorꝭ ⁊ vnū pedē hēbāt. ⁊ duo cū vnoarcū ſagittabāt. Adeoqꝫ fortit̉ currebat ꝙ eqͥ eos inueſtigare nōpoterāt. Currebāt āt ſuꝑ vnū pedē illū ſaltādo. ⁊ cū eēt fatigat.talit̓ eūdo ibāt ſuꝑ manu ⁊ pedem. ſe tanqͣꝫ ī circulo reuoluendo.Cūqꝫ ſic etiā feſſi eēt iteꝝ ẜm pͥorē modū currebāt. hos Iſidorꝰcyclopedes appellat. ⁊ ex eis tartari nōnll̓os occiderūt. Et ſic̄ nob̓a ruthenis clericis in curia dicebat̉. qͥ morant̉ cum imꝑatore predicto plures ex eis nūcij venerūt in legatōne ad curiaꝫ imꝑatorisſuꝑiꝰ annotati vt poſſent habere pacē cum illo. Inde ꝓcedentesvenerūt in armeniā. quā bello deuicerūt. ⁊ etiā georgie ꝑtem. Aliaꝟo pars venit ad mandatū eoꝝ ⁊ ſingulis ānis dederūt. ⁊ adhucdant ei ꝓ tributo. xx. milia ipperaꝝ. hic ad t̓rā ſoldani deurū potentis ⁊ magni ꝓceſſerūt. cum quo etiā pugnātes ip̄m deuicerūt.Deniqꝫ ꝓceſſerūt vlteriꝰ debellando ac vincendo vſqꝫ ad terrāſoldani halapie. ⁊ nūc etiā t̓raꝫ obtinēt. alias qͦqꝫ t̓ras vltra illasꝓponētes impugnare nec pꝰ ea reuerſi ſunt in tra ſuā vſqꝫ hodieIdēqꝫ exercitꝰ ꝯͣ t̓rā caliſibaldas ꝑrexit. quā et̄ ſibi ſubdidit. ⁊ vtcccc. bizācios exceptꝭ baldakinis cet̓iſqꝫ muneribꝰ ei qͦtidie ꝓ tributo darēt obtinuit. Sꝫ ⁊ qͦlibꝫ āno nūcios ad califuꝫ vt ad eosvēiat q̄ cū tributo mūera magͣ trāſmittēs vt eū ſupportent rogat.Ipſe at imꝑator tartaroꝝ munera qͥdē accipit. ⁊ nihilominus vtveniat ꝓ eo mittit..xvij.Qualit̓ tartari ſe habēt in p̄lijs.Rdinauit aūt chingiſcaꝫtartaros ꝑ decanos ac cētenarios et millēarios. Decēqͦꝫ millenarijs p̄poſuit vnū cūctoqꝫ nihilomīꝰ exexcitui duos auttres duces. ita tn̄ vt ad vnū hēant reſpectuꝫ. cūqꝫ in bello ꝯͣ aliqͦꝯgrediūt̉. niſi cōit̓ cedāt. oēs qͥ fugiūt occidūt̉. Et ſi vnꝰ aūt duvel pl̓es ex. x. audact̓ accedūt ad pugnā. alij ꝟo ex illo denario nōſequūt̉ ſil̓r occidūt̉. Sꝫ et̄ vnꝰ ex. x. vl̓ pl̓es capiūt̉. ſocij eoꝝ ſi nōeos liberāt. ip̄i et̄ occidūt̉. Porro arma dicūt hr̄e tl̓ia. duos arcꝰvl̓ vnū bonū adminꝰ. treſqꝫ pharetras ſagittis plenas ⁊ vnā ſecūrim. ⁊ funes ad machīas trahēdas. Diuites āt hn̄t gladios ī finoacutos. ex vna ꝑte tm̄ incidētes ⁊ aliqͣntulū curuos hn̄t ⁊ eqͦs armatos crura et tecta. galeas ⁊ loricas. Ueꝝ loricas ⁊ eqͦꝝ coopturas qͥdā hn̄t d̓ corio ſuꝑ copꝰ artificōſe duplicato l̓ et̄ t̓plicatoGalea ꝟo ſuꝑiꝰ eſt d̓ calibe l̓ de ferro. ſꝫ illd̓ qd̓ in circūitucollū ⁊ gulā ē de corio. Quidā āt d̓ ferro hn̄t oīa ſupͣdicta in hūcmodū formata. Lamīas ml̓tas tenues ad vniꝰ digiti latitudinē ⁊palme lōgitudinē faciūt. ⁊ ī qͣlibꝫ octo foramīa ꝑuula faciētes interiꝰ tres corrigias ſtrictas ⁊ fortes ponūt. ſicqꝫ lamīas vnā alij qͣiꝑ gͣdꝰ aſcēdēdo ſupponūt. Itaqꝫ lamīas ad corrigias tenuibꝰ corrigiol̓ ꝑ foramīa p̄dicta īmiſſis ligāt ⁊ ī ſuꝑiori ꝑte corrigiolā vnāex vtͣqꝫ ꝑte duplicatā cū alia corrigiola ꝯſuūt vt lamīe ſil̓ bn̄ firmit̓qꝫ cohereāt. Hoc faciūt tā ad cooꝑturas eqͦꝝ qͣꝫ ad armaturas hoīm. adeoqꝫ faciūt illa luce̓ ꝙ ī eis pōt hō faciē ſuā vide̓. aliqͥꝟo ī colloferri lācee vncū hn̄t. cū qͦ de ſella ſi pn̄t hoīem detrahātSagittaꝝ eoꝝ ferramenta ſunt acutiſſima. ex vtraqꝫ parte quaſigladius biceps incidētia. ſemꝑqꝫ iuxta pharetram portant limas