Liber

.XXVII.

ad vniuerſoꝝ pulcritudinem moderet̉. vt inde vniuerſitas magispulcra ſit. ſine quo in vniuerſitatē quedā aliomꝑatōe ⁊ reſpectu defectū patient̉. Nam hocip̄m quod ilibuſdā eius oꝑbꝰpulcris nō pulcrū videt̉. turpe tamē nō eſt vbi eſt. ſed minus in pte pulcritudīs habet qꝛ hoc in toto pulcrū eſt ad qd̓ eſt. Ergo exeo in toto ꝑtiū maxima eſt ꝙ in ꝑtibꝰ differēs ⁊ multipliciter variata diſtīctaqꝫ omnifaria pulcritudo eſt. Suauiter em̄ omnia diſponit. qꝛ in tammultis tāqꝫ diuerſis rerū generibꝰ ſingula queqꝫ adterminū ſuū ꝓmouēs. nihil vniuerſitatis ꝯcordiā pacēqꝫ turbareꝑmittit. ſed ſi vnicuiqꝫ qd̓ ſuum eſt tribuit ⁊ diſſimiuter currentiaad vnū finem ꝯducat. ⁊ vt vnius oꝑatio vim effectūqꝫ alteriꝰ nonimpediat. malū quidē ꝓpriā edem nō habet. ſed natura ꝑegrinuꝫa ſuo in alieno morat̉. quia nō eſſet vbi eſſe poſſet malicia. ſi nō eāin ſuo pateret̉. que eam nō fecit ſapientia. Non em̄ ſapiētia maliciam fecit. ſed in eo qd̓ fecit maliciā eſſe ꝑmiſit. vt collata malicie ſapientia vinceret. ⁊ ꝯꝑata pulcrior appareret. Confert em̄ ſe ⁊ ꝯmetitur ſapiētia malicie in oꝑbꝰ ſuis ⁊ vincit eā vtiqꝫ vt attingat a fine vſqꝫ ad finem. Ideo em̄ malicia ad defectū currēs ſapentiā nōeuadit. qꝛ non poteſt malicia ip̄a quod corrūpat inuenire. niſi ī hisque ſapientia creauit. Sapiētia vero ꝓpterea maliciā ad ꝓfectumſurgens tranſcēdit. quia nō poteſt malicia corrūꝑe quod ſapiētiapotuit creare. Currit ergo ſapiētia vt attingat a fine vſqꝫ ad finē.trāſcēdens maliciā incorruptis bonis quo malicia nō accedit. ⁊ cōſequens maliciā in his que corrupta ſunt quo malicia non p̄cedit.tā ſuauiter em̄ omnia etiā nō ſuauia diſponit. vt omnia que cōtraeius voluntateꝫ ſe erigūt neqꝫ potēter extinguat vt nihil ſint. neqꝫviolenter ꝯpellat vt nihil poſſint. ſed eſſe ſinens ⁊ poſſe ānuēs currentia ꝯtra ſuam voluntatē manifeſte ꝑmittit. ⁊ occulte ꝯducit adimplendā ſuā voluntatē. Reſtat nūc maximus ille ſup̄mus ſapientie excurſus a fine vſqꝫ ad finem qui nullū habet finē ſurſum ſublime ꝯtemplatōnis. ⁊ deorſum ꝓfundū damnatōnis. Ad iſtos duos fines vniuerſoꝝ curſum incipiens. a medio ſapientia. hincindeſiue ꝓmouendo ſiue deſerendo diſponens ꝯducit. ſurſum aſcendentibꝰ viam ſternēs iuſticiā deorſum deſcentibꝰ viam relinquensiniquitatē. quo cum ventū fuerit ſiſtent vniuerſa in finibꝰ ſuis ⁊ fines ſui nunqͣꝫ habebūt finem. Et tunc quoqꝫ ip̄a ſapiētia ꝑtingita fine vſqꝫ ad fi. for. vt amplius nunqͣꝫ vel a retributōne iuſtoꝝ deficiat. vel a pena iniquoꝝ deſiſtat. Diſponēs omnia ſuauiter. hincad gaudiū. illinc ad ſuppliciū eternuꝫ. Sed queſo que ſuauitas ininferis erit. quia ip̄a ſuauis ꝑmanet que diſponit licꝫ illi ſuaues nōſint quos diſponit. nec illud ſuaue ſit in quo diſponis. Ip̄a diſpoſitio ſuauis eſt. ⁊ ſi illa ſuauia nō ſint que diſponit.cuadruplici oꝑe in mūdo.Idem in. xvj.Uatuor ſūt operā quibꝰomnia temꝑalia explicant̉. Primū eſt opus dei. ſcd̓mnature. terciū artificis cū natura. quartū ſolius artificisine natura. Opus dei eſt eſſentia rerū de nihilo creare. materiā rerum informē diſponere. motū aūt rerum ſub certo ordine temꝑare. Propterea tria hec ad opus dei ꝑtinent .i. eſſentia rerum ⁊ forma ⁊ ordo. Hec autē tria ſicut poſtea autor ip̄e atteſtat̉ de oꝑbꝰdei ſtabilia ſunt nec tꝑis capiunt mutabilitatē. quia ⁊ rerū eſſentiehoc qd̓ ſunt. nunqͣꝫ eſſe deſinunt. ⁊ rerū forme ſcd̓m primā ꝯditoris ſui inſtitutōem in ſuis generibꝰ ꝑpetuā idētitatem cuſtodiūt. etmotus rerū primi ordinis legē nunqͣꝫ trāſcendūt. Neqꝫ em̄ vel eſſentie rerū nihil eſſe. vel forme rerū aliter eſſe. vel ordo rerum diſpoſitioqꝫ ab initin mutari potuerūt. Opus itaqꝫ dei eſt creare. formare diſponere vniuerſa. Opus nature eſt ſemina rerū de occulto ſinu ꝑ incremēta ꝓducere. eadēqꝫ rurſum marcētia cum ꝯcidunt ꝑdefectū ad occultū ſinuꝫ vnde ꝓdierunt reuocare. Opus artificiscuꝫ natura eſt ea que oriunt̉ de terra ſtudio ⁊ induſtria adiuuare.Upus ſolius artificis eſt in ſubiecta rerū materia oꝑari. vel diſiūcta ꝯponēdo vel ꝯiuncta ſeꝑando. Tres itaqꝫ opifices ſunt ī hocmūdo. Deus. natura. ⁊ artifex imitans naturā. Sed hi tres valdediſpari potentia id qd̓ ad effectū ꝓducunt efficiunt. Nam deꝰ inoꝑe ſuo nec nature oꝑa indiget. nec opificis imitātis naturā. Oꝑatur em̄ deus aliquādo ſine natura. aliquādo ī natura. aliquādo ſupra naturā. Nam ſine natura primū fecit ip̄am naturā. Cum natura facit ea que de natura ſcd̓am naturā ꝓducit. Supra naturamquādo in natura p̄ter curſum nature ſolitum ⁊ poſſe primū maioriaddita potētia aliquid ad effectū ꝑducit. Omne ergo quod natura facit. deus facit ſed nō omne quod deus ſacit natura etiaꝫ facit.qui ſine natura naturā facit. Tercio loco ſequit̉ oꝑa artificis imitantis naturā. ⁊ ip̄e quidē aliquando cum deo oꝑatur ſine natura.aliquādo cum natura ſine deo. aliquādo cum deo ſimul ⁊ cum natura. aliquādo ſine deo pariter ⁊ ſine natura. Cuꝫ deo oꝑatur quādo opera iuſticie oꝑatur. Sine deo. quādo oꝑa iniquitatis oꝑat̉.Cum natura quādo ſemībꝰ rerū ac fetibus ꝓpagandis quibus natura incremētum ſubijcit. foris induſtriā ⁊ ſtudium apponit. Sine

natura quādo p̄terea in ſubiecta materia ſtudium explicat. vt aliquid quodcūqꝫ ad effectum ꝓmoueat̉. in quo natura patit̉. tātuꝫnon oꝑatur quia materiā oꝑandi p̄bet. non oꝑanti effectum exercet. Talia ſunt omnia opera hominū que fiunt ſuꝑ terram. Ex qͥbus multa mortalis vite neceſſitas cogit. multa ſuadet cupiditas:multa vanitas oꝑatur..cvj.De mutabilitate hominis ſcd̓m tempora.I in obedientiā mandatiꝑſtitiſſet homo nō ſubderet̉ ſnomētis tempoꝝ fixus ꝑꝯtemplatōnem in ſoliditate eternoꝝ. Poſtqͣꝫ autē corſuum declinauit. vt illud ꝑ ꝯcupiſcentiā rebus mutabilibꝰ ſubijceret quaſi de celo lapſus. cepit deorſum cum his quibus inherehatdefluere. ⁊ ꝑ volumina mutabilitatis ſue ductus. tempoꝝ momenta ſentire. Sic ergo tempora venerūt in corde humano quādo ml̓ta deſideria introierunt in illud. ⁊ mutabilitas illic dominari cepit.Et venerunt alia. ⁊ alia diſceſſerunt. ⁊ facta eſt fluctuatio ⁊ inconſtantia magna. Iam em̄ cum mūdo viſibili mūdus inuiſibilis voluebatur. ⁊ ceperunt in eo temꝑa ⁊ momenta diſcurrere ⁊ eſſe anni⁊ dies ⁊ noctes. ſementes ⁊ meſſes. natura ad eternitatem facta eique temporaliter tranſit praue aſſociata. Neceſſe eſt aūt vt homoqui a carnalibꝰ ad ſpūalia ꝯuertit̉ prius animo ab his quibꝰ ꝑ affectum inheſerat auellat̉. Tunc̄ ſiquidē libere ſe ſpūalibꝰ ꝑ amorem ꝯglutinat cum de terrenis affectibꝰ nihil ſuꝑeſt quod eiꝰ mentem in deſideria aliena auertat. Itaqꝫ tempus ſcindendi eſt vt homo prius mentē a deſiderijs terrenis auellat. Poſtea tempus cōſuendi vt animo ꝑ amorem ſpūalem eternis ⁊ ꝑmanentibꝰ bonisadherere incipiat. Sic quippe ꝯſuūtur humana ⁊ diuina in vnum⁊ que duo fuerant ꝑ naturā. fiant vnū ꝑ gratiam. Cōpunctō ſiqͥdem ip̄a acus eſt ⁊ dilectio filum. ⁊ facit viam acus ⁊ ꝑforat vtrūqꝫvt filum vtrūqꝫ ꝯtineat. Qui vero deū amat ſicut ſecum in deo diligit ꝓximū. Sic ꝯtra deum nec diligere nouit ſeip̄m. Tempꝰ igit̉eſt dilectōnis. ⁊ tempus odij. vt qui ꝓ deo ſtudemus inimicos diligere cū cauſa dei ledit̉. non p̄ſumamꝰ etiā amicos amare. Eſt adhūc alia dilectio ⁊ odiū aliud vt quiſqꝫ carnem ſuam ⁊ in his diligat que infirmitati ſuſtentāde neceſſaria ſunt. ⁊ odiat in his que deſideria praua expoſcunt. Sequit̉ vero poſt mutabilitatem rerumgrauis ꝯfuſio animoꝝ. quoniā ꝑgunt corda ſuꝑ volumīa ⁊ trāſitꝰtempoꝝ. vt nō ſtent in veritate. ſed defluāt cum eis qui vadunt vt̄tranſeant. Intellectus aūt homīs excitatꝰ ſpecie reꝝ ſurgit. ⁊ ſcd̓memulatōnem veritatis ad interiora conat̉ ſcrutanda. ⁊ habet principium in oꝑbꝰ dei prime ꝯtemplatōnis. ⁊ non ꝑuenit vſqꝫ ad finem oꝑum dei. vt capiat totum qḋ abſconditū eſt. Si em̄ ad finēꝑuenire potuiſſet. inueniſſet vtiqꝫ deum quoniam a quo ſunt ibi finem habent omnia.Qualiter traditus eſt mūdus hominū diſputatōnibꝰ. .cvij.Ropterea ſtulta facit deus ſapientiā mūdi. quia poſuit mundū in diſputatōneeoꝝ ꝑmanēs ip̄e occultus donec deficerent diſputātes⁊ querentes inania. Poſt hoc reuelauit ſe deus ⁊ exiuit vt inueniretur cum gloriari iam non poſſit homo. ⁊ quaſi ip̄e ſenſu ſuo ⁊ ſapientia deum cognouerit. qui in opere dei ſcrutādo defecerat. Sūtadhuc alie quedam diſputatōnes in deſiderijs hominum multiplices nimis ⁊ varie. ⁊ ex ipſis ſurgunt multarum ſtudia vanitatū.Omnis homo p̄fert quod̓ diligit ipſe ⁊ trahūtur corda hominuꝫin infinitas ſciſſiones. ⁊ laudant partem ſuam ſinguli. Et in his omnibus non inuenit homo opus quod operatus eſt deus ab initiovſqꝫ ad finem. Initium nāqꝫ operum dei eſt vſus rerum temporalium. finis vero fructus eternorum. Idcirco traditus eſt mundusamatoribꝰ mundi quia quibus eternorum bonorum dulcēdo tollitur. eis carnales date ſunt delectatōnes ⁊ mundi gaudia expoſitain deſideriorum ſuorum maloꝝ diſſipatōnem. Inuenimus adhuc⁊ alias diſputatōnes in iudicijs hominū graues ac multiplices. arripiunt em̄ homines vicem dei violenter ⁊ iudices ſeculi ſe conſtituunt. ⁊ diſputant de mundo ⁊ de operibꝰ dei. ⁊ de ꝓuidentia eius⁊ iudicijs quibꝰ mundum vniuerſum diſponit. Rep̄hendunt deum ꝙ noxia facit. ⁊ nemo tamen rep̄hendit. cum leditur inimicuseius. cuꝫ ſint ipſi vniuerſi ⁊ inimici dei ⁊ aduerſarij veritatis. Multa operatur deus circa hominem ab initio eius vſqꝫ ad finem illius ⁊ non inuenit quo fine fiant hec omnia donec ipſe finem accipiat. Tunc autem intelliget ⁊ tunc inueniet que operatus eſt deus ineo ab initio ſuo vſqꝫ ad finem ſuum. vel in miſericordia vel in iudicio. Interim autem latent omnia ⁊ ſepe deus malos tolerat. ⁊ differt penam illorum manifeſtam habet tamen omnis malicia penāoccultam ⁊ iudicat deus ⁊ videtur iudicium differre. vel facta hominum nō attendere omnino ab his qui non vident. niſi ea que foris ſunt. Similiter aliquando probat deus iuſtos aduerſitatibuset t̓ribalatōnibus exercet̉. ⁊ videtur iuſticia non habere premium