Liber

.XXVII.

caſtigat appetitu. ſaltem laboris tedio victus cōquieſcat. Quid dediſpoſitiōe temporū. Ecce poſt noctē venit dies. vt torpentes motio laboris exerceat. poſt diem ſequit̉ nox. vt feſſos ad refocillandūuies excipiat. Iterū quēadmodū viciſſitudines dierū ⁊ noctiumlimātia renouant. ita quatuor anni temꝑa ordine ſibi ſuccedētiatotius inundi ſpeciē īmutant. Primū ꝑ tēporē veris quadā innouatiōe mūdus naſcitur. Deinde ꝑ feruorem eſtatis quaſi in iuuētute roborat̉. Poſt hoc ſuꝑueniēte autumno ad maturitatē conſcendit. Poſtremo ſuccedēte hieme ad defectum vergit. Id circoaūt ſemꝑ deficit. vt ſemꝑ poſt defectū renouari poſſit. qꝛ niſi pͥus aſtatu ſuo deficerēt vetera. qͣſi illis locū occupātibꝰ nō valerent exurgere noua. Omnes ſenſus deforis intus veniūt. ſolus viſus deintus foras exit. ⁊ eminus poſitas mira pre ceteris agilitate ꝑcipit.Bene ergo quaſi ſpeculator quidā eminentiorē locum cunctis obtinuit. vt que ceteris ſenſibꝰ ſuꝑuentura ſunt ante ꝑiculum p̄uidere poſſit. Poſt hunc auditus ⁊ loco ⁊ mobilitate ſecūdus eſt. deinde nlfactus. Guſtus autem qui nil ſentire poteſt niſi id quod tangit merito velut tardior ceteris ſenſibus in ymo reſedit. Tactusſpecialem ſedem non habet. qui ideo vniuerſalis eſt. quia cunctiscooꝑatur ſenſibus. Unde ⁊ in digitis pollex quia tactum ſignificat. coadunatis in vnum digitis ſolus omnibꝰ reſpondet. quia ſinetactu nullus ſenſuū eſſe poteſt. Uidete etiam quomō in humanocorꝑe oſſa intrinſecus collocata ſunt quatenꝰ robor corpus eorumſuſtineat. Deinde caro oſſa veſtit. vt duricia eoꝝ mollita tactū excipiat. Ad vltimū pellis carneꝫ induit vt ſua quodāmō tenacitateab incōmodis foris accidentibꝰ corpus muniat. Sic cortex murarbores. ſic roſtra et penne volucres ſic ſquame piſces. Uide quōin motu locali ſapientia ꝯditoris appareat. Cogita nūc vnde defluentibus aquis ſemꝑ indeficiens vena miniſtrat. vnde motꝰ ventorum educit̉. Quis infatigabilem aſtrorū curſum moderat̉. Quisſolem ꝑ hiberna deſcēdere ſigna p̄cipit ⁊ ſimilia.De ſpecie ⁊ qualitate.lxvj.SPecies eſt forma viſibilis que continet duo. figuras et colores. figure aūt rerūmultis modis apparent mirabiles. Aliqn̄ ex magnitudine. aliqn̄ ex paruitate. aliquādo qꝛ rare. aliqn̄ quia pulcre. Scd̓mmagnitudinē figura attendit̉. quādo res quelibet ſui generis modum in quātitate excedit. Sic miramur gigantem inter homīes. cetum inter piſces. grifem inter volucres. elephantē inter quadropedes. draconē int̓ ſerpentes. Uide quid magis mireris dentes aprivel tinee. alas grifis vel cinifis caput equi vel locuſte. crura elephātis vel culicis. aquilā velformicā. leonē vel pulicem. tigridem vel teſtudinem. Ibi miraris magnitudinē. hic paruitatē. corpus paruūmagna ſapientia conditū. Magna ſapientia cui nulla ſurrepit negligentia. Illis dedit oculos quos vix cōp̄hendere poteſt oculus.⁊ in tam exiguis corporibꝰ ſic omnifariā liniamēta nature ſue congrua pleniſſime diſtribuit. vt nihil videas de eſſe in minimis eoruꝫomniū que natura formauit. in magnis. Rurſus alia idcirco miramur. qꝛ monſtruoſa quodāmodo ſunt vel ridiculoſa. quorū quidēplaſmatio quātū ad humana ratōne aliena eſt. tanto leuius humanū animū in admirationē cōpellere poteſt. Quare cōcōdilus māducans inferiorē molā non mouet. et quomō ſalamādra in igne illeſa ꝑmanet. Quis dedit heritio ſpinas ⁊ docuit eum vt ſe pomisturbine diſcuſſis inuoluat. quibus onuſtus incedens ſtridet̉ quaſiplauſtrū. Formica hiemis ſuꝑuenture p̄ſcia granis horrea ſua replet. aranea quoqꝫ de viſceribꝰ ſuis laqueos nectit vt predā capiatiſti ſunt teſtes ſapientie dei. Eſt aūt adhuc aliud verū ⁊ euidēs diuine ſapiētie argumentū. ꝙ omnē genꝰ ſimile ſibi ꝓcreat. et in tammultis ſimilitudo vna ꝓpagata prime originis formā non īmutat.Hoc quoqꝫ mirabile eſt ꝙ in vno corꝑe tot conſtruūtur membratot mēbroꝝ forme. tot loca. tot officia. ⁊ cū ſint ita diuerſa in ſe ſingula inuicem tn̄ cooꝑant̉ omnia. Poſt figurā ſequit̉ color. Quidluce pulcrius. Que cum colorē in ſe nō habeat. omniū tamē colores rerū ip̄a quodāmō illuminādo colorat. Sol ſicut auruꝫ rutilatluna pallet quaſi electrū. ſtellarū quedā ſicut flameo aſpectu radiant. quedā luce niuea micāt. quedā ꝟo alternatī nūc viridē. nūc roſeum. nūc candidū. fulgorē demōſtrant. Quid d̓ gemmis narremꝰEcce tellus redimita. floribꝰ qͣꝫ iocūdum ſpectaculū p̄bet. quomōviſuꝫ delectat. quomō affectū ꝓuocat. Uidemus rubentes rōſascandida lilia. purpureas violas. in quibꝰ omībꝰ non ſolū pulcritudo ſed origo quoqꝫ mirabilis eſt. quomō .ſ. dei ſapiētia de terre puluere talem ꝓducit ſpecieꝫ. Poſt ſpeciē de qualitatē rerū diſſereredebemꝰ. Tam diuerſas deus qualitates rebꝰ indidit. vt ibi omnishominis ſenſus ſua oblectamēta inueniat. Quot em̄ oblectamenta oculoꝝ in diuerſitate colorū monſtrauimꝰ. tot oblectamēta aurium in varietate ſonorū inuenimꝰ. inter que pͥma ſunt dulcia ſermonū cōmercia quibꝰ homīes adinuicē ſuas volūtates cōmunicātpterita narrant. p̄ſentia indicant. futura nūciant. occulta reuelant.

adeo vt ſi his careat. vita humana beſtijs ꝯꝑabilis videat̉. Quidaulem cōcentꝰ auium. quid humane vocis melos iocūdum. Quidulces modos ſonorum omniū cōmemorem. Sic eſt de olfactū acceteris ſenſibus..lxvij.De ſapientia dei in rerum creatiōe.Eus homīem propter ſefecit. nō ꝙ ip̄e homīe indigeret. ſed vt homini qꝛ meliꝰnil dare potuit. ſeipſum fruendū daret. Aliam ꝟo creaturaꝫ ſic fecit. vt ⁊ ſubiecta homī eſſet ꝑ ꝯditionē. ⁊ deſeruiret advtilitatē. Homo ergo quaſi in quodā medio collocatꝰ. habet ſupͣſe deū. ſubter ſe mūdum. ⁊ corꝑe quideꝫ deorſum mūdo cōiungitſpiritu aūt ſurſum ad deuꝫ ſubleuat̉. Neceſſe ergo fuit vt viſibiliūcōditio ita ordinaret̉. quatenꝰ homo in eis foris agnoſceret qualeeſſꝫ inuiſibile bonū qd̓ intꝰ querere deberet. hoc eſt vt ſubtus ſe videret quid ſupra ſe appeteret. Nō ergo decebat vt rerū viſibiliū copia aliqua in ꝑte defectū ſentiret. que ob id maxime inſtituta eſtineſtimabilē eternorū bonoꝝ affluentiā nūciaret. hͦ eſt etiā cur deilla etiam creare voluit que humanis vſibus neceſſaria nō eſſe p̄uidit. Si em̄ ſola neceſſaria tribueret. bonitas quideꝫ eſſet ſed diuesnon eſſet. Certe cū homo facere deſiderat magna facere nō poteſtquia tanto minus p̄ualet in ſingulis. quāto plura ſunt ꝑ que intētōnis ſue conatꝰ diuidit. Rurſus cū ad magnitudinē nitit̉. a multitudine retardat̉. quia multis p̄ſtare nō ſufficit vires. quas ad vniꝰrei effectū ſpecialit̓ effundit. Simili modo minor diligentia decoricorporis impendit̉. quotiens ad multitudinē ſolam ſiue ad magnitudinē ꝑficiendam animꝰ occupat̉. ſed in opere dei nec multitudomagnitudinē. nec magnitudo multitudineꝫ ſtringit. neqꝫ ſimul velmultitudo vel magnitudo pulcritudini officit. neqꝫ pulcritudo vtilitatem tollit. Sed ſic facta ſunt omnia qͣſi facta ſint ſingula. vt cuꝫvniuerſa aſpexeris. ſingula mireris. Immēſitas creaturarū magisad eſſentiā. decor ꝟo magis ꝑtinet ad formā. eſſentia ꝟo abſqꝫ formā cōſiderata informitas eſt. Qd̓ aūt informe eſt in hoc quidē qd̓eſt deo ſimile eſt. ſed ī hoc ꝙ forma charet a deo diſſidet. Quod gͦformatū eſt magis deo ſimile eſt qͣꝫ illud qd̓ formā nō habet. Un̄cōſtat ꝙ plus euidēs ſimulacrū eſt decor creaturarū qui ꝑtinet adformā qͣꝫ īmenſitas creaturaꝝ que ad ſolam ſpectat eſſentiā. Itemdecor creaturarū ꝓpter formā naturalē ꝑtinet ad habitū. vtilitasꝟo ad actū. quia creature in hͦ vtiles ſunt. ꝙ ſubiecte homī ſeruiūt⁊ obſequiū reddūt. Qd̓ aūt ad habitū ꝑtinet magis ꝓpriū eſt ⁊ magis certū qͣꝫ id qḋ ꝑtinet ad actū. qꝛ habitū natura indidit. actū ꝟoinſtitutio adiunxit. Simulacrū gͦ decoris īmenſitatē parit̓ ⁊ vtilitatem in cognitiōe p̄cedit. quia in manifeſtatōe eſt euidentiꝰ. In hocergo primū veſtigiū cōtemplatiōis ponere debemꝰ..lxviij.De cognitiōe dei ꝑ motus creaturarū.Ecor creaturaꝝ quatuorcōplectit̉. ſitū. motū. ſpeciem. qualitatē. ſed in his quatuor motū excellentiorē locum habere dubiū nō eſt. qꝛviciniora vite ſunt mobilia qͣꝫ ea que moueri non poſſunt. Motusaūt quadriꝑtitus eſt. ſed motꝰ naturalis localē motū ſuꝑat quia innaturali motu nō ſolum imago vite exprimit̉. ſed ip̄a quodāmodovita inchoat̉. Nurſus animalis motꝰ tanto naturali p̄cellit. quātoinſenſibili id qd̓ ſentit. Poſtremo rōnalis cūctꝭ ſupponit̉. Ianuaergo cōtemplationis homini aꝑit̉ quādo ip̄e ſe ſua ratiōe ducentead ſeip̄m cognoſcendū ingredit. Si ergo intellectus eſſe nō poteſtniſi intelligens. reſtat vt queꝫ non ſemꝑ intellexiſſe cognoſcimꝰ nōſemꝑ fuiſſe. ac ꝑ hoc aliquādo cepiſſe credamꝰ. Sic igit̉ inuiſibilenoſtrū initiū habuit. ſuꝑeſt vt nō de p̄iacenti materia. ſed de nihilofactum ſit. Quod autem nihil eſt. eſſe ſibip̄i dare non poteſt. ⁊ idcirco quicqͥd inijtiū habuit dubium non eſt quin ab alio eſſe acceperit. qd̓ autem a ſeip̄o nō eſt eſſe. alijs dare non poteſt. Igit̉ quiſquis ille eſt qui rebus eſſe contulit ab alio eſſe non accepit. Qd̓ ind̓quoqꝫ liquido cōprobat̉. quia ſi quicquid eſt creaturā eſſe credimꝰnullum in rebus finē inuenimus. Noſtra ergo nos natura inſtruitꝙ creatorē habemus eternū. cui ſuum ⁊ ꝓprium eſt quod ſubſiſtit.quia ſi ab alio eſſe accepiſſet. prima rerū origo veraciter dici nō poſſet. Item quod a ſemetipſo eſt non eſſe non poteſt. quicquid enima ſemetip̄o eſt. huic idem eſt eſſe ⁊ id quod eſt. Et conſtat ꝙ nullares a ſemetipſa diuidi aut ſeparari poteſt. cui igitur idem eſt eſſe⁊ id quod eſt neceſſario ſemper eſt. quia a ſemetip̄o ſeꝑari nihil poteſt. Hanc cognitionē in rationabili motu inuenimus. huic autemcognitioni ceteri quoqꝫ motus atteſtant̉. In animalinamqꝫ motuſunt ſenſus ⁊ appetitus. Omnis autem naturalis appetitus in rebꝰexplementū inuenit. Conſtat ergo quia ꝓuidentia preceſſit cuiusconſilio hoc tunc cautuꝫ eſt. ne quod nunc indigentijs rerū neceſſariū p̄ſidium deſit. qui em̄ appetitus inſtituit. ip̄e appetitibꝰ alimēta