Druckschrift 
Speculum historiale
Einzelbild herunterladen
 

loqui decet licentiā conceſſam in multiloquiū cadat. Qualitas .i.modus loquēdi in tribꝰ cōſtat. Vt loquētis geſtus ſit modeſtushumilis ſonus dimiſſus ſuauis. ſignificatio verax dulcis. Modeſtiam debet habere geſtus loquētis. vt nec inordinate nec impudice nec turbulēte int̓ loquēdū mēbra moueat. neqꝫ oculoꝝ nutibꝰaūt aliqua indecēti ꝯfirmatiōe ſine trāſformatiōe vultꝰ placorē ſuiſermonis īminuat. Sonus dimiſſus. ne in ſtrepitu īmoderata clamoſitate auditores aut terreat. aut offendat. ſed veritate neceſſe eſt vt ſermo loquentis dulcedinē habeat. qꝛ ſepe etiā veritas auditori amara efficit̉. ſi aut ſine ratiōe aut ſine dilectione contra eumproferat̉.De diſciplina in cibo..lxjNmenſa eſt duplex cuſtodia diſcipline. in habitu et cibo. Diſciplina ī habitu tribꝰ modis. tacendi. videndi. ſeſe ꝯtinendi. Taciturnitasinter epulas neceſſaria eſt. quoniā lingua omni tꝑe ꝓna ad pecca labit̉. ꝑiculoſius crapulā inflamata fuerit. ad loquēdū relaxat̉. Cuſtodia oculoꝝ. qꝛ decet ibi p̄cipue vt impudēter ea queapud alios agunt̉ circūluſtrādo ꝓſpiciat. ſꝫ vt potiꝰ pudice dimiſſis luminibꝰ ea tm̄ que ſibi appoſita ſunt attēdat. Cuſtodia qͦꝫtinēdi ſeſe ibi negligēda eſt. quatenꝰ videlicꝫ neqꝫ ī habitu. neqꝫin geſtu indecēs aliquid aūt inhoneſtū agat̉. ſicut quidā faciūt qui ad edendū aſſederint. inquieta quedā agitatiōe ꝯfuſiōe membroꝝ intꝑantiā. animi ſui deſignāt caput excutiūt brachia eriguntmanꝰ in altum exꝑandūt. ſine magna turpitudine quaſi totuꝫepulū ſint abſorpturi ingētes quoſdā conatus geſtus indecorosoſtendūt. In vno loco ſedentes oculis manibꝰ ꝓpe que longeoīa circūcurrūt. ſil̓ panes cōminuūt vina in calices pateras effundunt. diſcos in girū circūducūt. velut rex ſuꝑ obſeſſam ciuitatemaſſultū facturus dubitāt. vbi primū expugnatiōꝫ aggrediant̉.ſimul in omni ꝑte irruptionē facere cōcupiſcūt. His igit̉ tribꝰ modis debet qͥſqꝫ inter epulas ꝯſeruare diſciplinā in ſemetip̄o. videlicet vt linguā ſuā a loquacitate reſtrīgat. oculos ſuos a circūſpectiōe cohibeat. vt cetera membra omnia cum modeſtia et quietecontineat.Adhuc de eodem..lxij.Equit̉ etiā triplex obſeruātia diſcipline in cibo. quid. quātū. quomō. Quid ſumat .i. vt neqꝫ nimis p̄cioſa delicata expetat. nec nimisrara inſolita reqͥrat. nec nimis accurate lautē p̄ꝑata cōcupiſcat.In primo em̄ luxus arguit̉. in ſecūdo curioſitas. in tercio ſuꝑſtitionotat̉. Sunt nāqꝫ quidam quoꝝ fauces ſatis ridicula infirmitateegrotāt. qui niſi pinguia delicata deglutire poſſunt. ſed qn̄ eisparci ac frugiles cibi oblati fuerint. ſtatim aut indigeſtionē ſtomachi. aut pectoris ſiccitatē. aut horripilationē capitis. aut ſiqua ſunttalia. aut excuſandas excuſatiōes p̄tendūt. Alij delicias luxū ciboꝝ magna ꝯſtantia aſꝑnant̉. ſed ab eis iterū minori aut tolerabiliori petulātia cōmuniū ciborū vſus oīno reſpuit̉. Noua quidā inſolita ciboꝝ genera exquirūt. ita vt ſepe ꝓpter vniꝰ ventre hominis omnes circū pagos turba famuloꝝ diſcurrat. vix tandē velde ignotis atqꝫ deſertis mōtibꝰ ꝓcul radices euellendo. vel pauculos deimis gurgitibꝰ ꝓfunda ſcrutatiōe piſciculos trahendo. ſiueintēpeſtiua de arētibꝰ rubetis arbuſta colligēdo. vniꝰ appetitꝰ petulantiā cōpeſcere queat. Et mihi ſatis pādere poteſt qd̓ viciūiſtos exagitet. niſi forte qꝛ quādā animi inſolentiā multos ob id īſuo obſeqo occupari gaudēt. ſiue qꝛ tumorē elatiōis ceteris oībꝰquātū cibo diſſil̓es ſt̓ tāto merito diſſil̓es videri volūt. Alij ſuꝑſticioſūnimis ī p̄ꝑādis cibis ſtudiū adhibēt īfinita decoctionū fixuraꝝ ꝯdimētoꝝ genera excogitātes mollia. dura. frigida. calida. cocta. aſſa. piꝑe. allio. modo cimino. ſale cōdita ẜm ꝯſuetudinē p̄gnantiū mulierū deſiderātes. Hiꝓfecto ſolū arguēdi ſed etiā deridēdi ſunt. qui qͣſi caupones adomnē clepſedrā eliciendi guſtus gratia palatū extendūt. Sequit̉cuſtodia diſcipline in eo quātū quis ſumere debeat. cuiꝰ mēſuramihi eſſe videt̉. vt neqꝫ cōtra honeſtatē neqꝫ ſupra neceſſitatē ſit. omnis vēter idē ſapit. ſed aliꝰ ſic. alius ꝟo ſic. cui minꝰ ſufficitiſte pͥuſqͣꝫ ad turpitudinē edacitatis ꝑueniat in ſuꝑfluitate offendit. cui multū opus eſt. in eo ſepe honeſtas comedendi ledit̉. etiampriuſqͣꝫ ad ſuꝑfluitateꝫ veniat̉. Ergo ille cui parū ſatis eſt. magisſuꝑfluitatē caueat. Ille ꝟo cui multū opus eſt magis ad honeſtatem attendat. Poſtremo eſt obſeruātia in cibo quō quis ſumeredebeat. hoc eſt qͣꝫmūde qͣꝫtꝑate. Quidā int̓ comedēdū ſcutellas exornare volunt. quadrata ferculoꝝ fruſta adipeꝫ ſiue ſaginam ſuꝑ roratā diſtillātia menſaliūt aūt ſuꝑinijciūt donec iterū euiſceratis interioribꝰ. ea que remāſerāt in priſtinū locunreponūt. Aliētesediotenꝰoculis īmergūt. Alij vr̄ctas manꝰ ad veſtimēta ſua detergētes rurſiad cibaria tractāda

redeūt. Alij nudis articulis cōclearis vice olera ſua piſcant̉. ita vt īeodem iure manꝰ ablutionē venter refectionē querere videatAlij ſemicorroſas cruſtas p̄morſas colliridas cibarijs iterādo infigunt. reliquias dentiū ſuoꝝ offas facturi in poculis dimergunTemꝑantiā manducādi intelligimꝰ in eo ſi homo tractimnimia feſtinatione cōmedat..lxiij.e cognitione dei per creaturas.dem de tribus diebus.Ria ſūt inuiſibilia dei potentia. ſapientia. benignitas. Potētiā manifeſtat creaturarū īmenſitas. ſapientiā decor. begnitatem vtilitas.Immēſitas creaturaꝝ cōſtat in multitudine magnitudine. Multitudo in ſimilibꝰ in diuerſis in ꝑmixtis. Magnitudo eſt in mole etſpacio. Moles eſt ī maſſa ponde̓. Spaciū eſt in lato longo profundo alto. Decor creaturaꝝ ē in ſitu motu. in ſpecie qualitate. Situs eſt in cōpoſitiōe ordine. Ordo eſt in ꝓprietate tempore loco. Motus eſt quadri ꝑtitꝰ. localis. naturalis. animalis. ratōnalis. Localis eſt ante retro. dextrorſum ſiniſtrorſum ſurſumdeorſuꝫ circū. Naturalis eſt ī incremēto detrimento. Aīalis eſtin ſenſibꝰ appetitibꝰ. Rōnalis ē in factis cōſilijs. Species ē forma viſibilis oculo diſcernit̉. ſicut colores figure corpoꝝ. Qualitas eſt ꝓprietas interior. que ceteris ſenſibꝰ ꝑcipit̉. vt melos auditu. dulcor geſtu. fragrātia olfactu. lenitas tactu. Utilitas creatura ꝯſtat in grato apto. cōmodo neceſſario. Gratū eſt qd̓ placetaptū qḋ cōuenit. cōmodū qḋ ꝓdeſt. neceſſariū ē ſine qͥd eſſe nonpoteſt. Mundus iſte ſenſibilis quaſi quidā liber eſt ſcriptusto dei. hoc eſt virtute diuina creatus. ſingule creature qͣſi figure..lxiiij.De compoſitōne creaturarum.Ompoſitio duo haberedebet. aptitudinē firmitatē. hoc eſt vt ꝯponēda apte ꝯpetēter coeant. ꝯpoſita firmiter cohereāt ſi vniuerſitatis huiꝰ machinā intueris. inuenies qͣꝫ mirabili rōne ſapiētiacōpoſitio oīm rerū ꝑfecta ſit. qͣꝫ apta qͣꝫ cōgrua. qͣꝫ decora. qͣꝫctis ꝑtibꝰ ſuis abſoluta in qua ſolū cōcordiā ſeruāt ſimilia. ſꝫ eaetiā que creāte potētia diuerſa atqꝫ repugnātia adeſſe ꝓdierūt dictāte ſapiētia in vnā quodāmō amiciciā federationē cōueniuntQuid repugnantiꝰ eſſe pōt aqua igne tn̄ in natura rerū ita deiꝯtemꝑauit. prudētia. vt ſolū adinuicē cōmune ſocietatis vincilum diſſipent. verū naſcētibꝰ cūctis vt ſubſiſtere poſſint vitalenutrimētū ſubmīſtient. Quid de hūani corꝑis cōpage loquar. cuioīm mēbroꝝ iūcture tantā adinuicē ſeruāt ꝯcordiā. vt nullū oīnoinuęnire poſſit mēbrū cuiꝰ officiū alteri videat̉ p̄ſtare āminicu. Sic omnis natura ſe diligit. miro quodā pluriū diſſimilit̓ in vnū redactoꝝ cōcordia. vnā in omībꝰ armoniā facit. Apta eſtergo ꝯueniēs oīm rerū ꝯpoſitio. ſꝫ quō eſt firma quis non videatQuis miret̉. Ecce celi ambitu ſuo cōcludūt oīa. quō ſolidi ſi quaſi ex ere fuſiles d̓ſuꝑ circūquaqͣꝫ exoppāſi. Terra ꝟo ī mediopōdere ſuo librata ſemꝑ īmobilis ꝑſeuerat. vt cetera in medio fluctuantia. hinc ſoliditas celorū. illinc terre ſtabilitas in vnū coerceāt ꝯſtringant. ne citra legittimos termīos diffuſa cōcordiā diuerſitatis diſrūpant. Ecce quō viſcera telluris intrinſecꝰ dracones aqͣꝫſꝑſi foris alueos ſuos ad diuerſa loca deducti. intꝰ fatiſcentemne diſſoluat̉ ꝯglutināt. foris ne fatiſcat arentē rigāt. Ecce quō inhumani corꝑis fabrica iūcturas oſſiū vincula neruoꝝ ligant. medullis intus fiſtulas tibiaruꝫ diffuſis cānalia etiam venarū vitalem ſanguinē omnē corpꝰ deducūt ac deinde teneritudineꝫ carniū cutis tegme inuoluit vt rigor oſſiū intrinſecꝰ corpꝰ ſuſtineat.lēdo cuſtodiat. pellis munimē foris deDe diſpoſitōne vel ordine earum.Oſt compoſitiōeꝫ ſequit̉vt diſpoſitionem rerum qualis ſit cōſideremus. In cilo lumīaria ſtellas collocauit vt ſubiecta oīa illuſtrarēt. In aere ventis nubibꝰ fecit viā vt agitatiōibꝰ ſuis diſꝑſe pliuiā deorſum funderēt. In gremio telluris moles aquaꝝ recipi iuſſit vt gurgites ſuos hinc illincqꝫ nutꝰ ferret iubētꝭ diſcurreret̉Quaſdā regiōes ditauit vbertate frugū. quaſdā vineaꝝ. alias ole. alias pecorū. alias potētibꝰ herbis. alias gemmis p̄cioſis. aliasaīalibꝰ. beſtijs mōſtruoſis. alias coloribꝰ varijs. alias diuerſaꝝ artiū ſtudijs. alias metalloꝝ. alias timiamatū generibus diuerſis. vtnulla prorſus regio ſit aliqͥd nouū ſpeciale ab alijs accipereid etiā ēanis vſibꝰ neceſſaria ſunt in cōmuniqueat.hoīm frequētia.tuit. Ea ꝟo que natura ꝓpteriditas expetit ꝓpter ſpeciē. in abditꝭterrarumcōdit. vt quē amor ꝟtutis ab īmodera