Liber

XXV.

achriſtiani in caſtris. altera die venerūt karolo quatuor marquiſijin anriliū de locis ytalie cū quatuor milibꝰ bellatoꝝ viroꝝ. Qd̓ vtaygolandꝰ agnouit in ſgā verſus eſt. ⁊ tūc karolus cū ſuis exercitibꝰ remeauit in galliā. ¶ Croio imperij karoli. iijanares qui ⁊ huni longo ꝯtra frācosꝑdomiti. adeo ſua fortieudine potētiaqꝫ ſunt diminuti. vt qui alios vltro laceſcere ſolebātiam nec ab alijs tueri ſe valerēt. Nam omnis eoꝝ in hoc bello nopilitas ⁊ gloria perijt. ⁊ quicqͥd pecunie ac theſauri per tot ſeculacerraꝝ orbem vincēdo ſibi cōgeſſerāt. nūc totum francoꝝ victorieceſſit. nulloqꝫ vnqͣꝫ bello tāmulta ſpolioꝝ quātitate francia ditatafuit. Eodē anno luna ter obſcurata eſt. ⁊ ſol ſemel. acieſqꝫ mire manitudinis viſe ſunt ī aere. ¶ Sigibertus. Anno imperij ſui. vj. karolus imꝑator ꝑ manū pauli diaconi ſui decerpens optima queqꝫdeſcriptis catholicoꝝ patrū repꝑeret lectiōes vnicuiqꝫ feſtiuitatiliētes ꝑ circulū anni in eccleſia legēdas ꝯpilari fecit.buſdā incidētibus illius temporis.andus.O tēpore cumeid amirreus miſſus ab aaron ad excidēdā liciā. cū veniſſet mirream niſus archam ſancti nicolai cōterere ꝓ ea cōtriuitnā ⁊ ꝓ temeritate p̄ſumpta totā amiſit claſſem tēpeſtate ineuitapili ꝑſequēte. Pridie kl̓. februarij. luna. xvij. facta eſt eclipſis ſolisin medio die ſtante vtroqꝫ ſydere in xxv. ꝑte aquarij. Iteꝫ quartoty fuit eclipſis lune. ⁊ apparuerūt acies in eadē nocte mire magnitudinis. ⁊ ſol ſtetit in. xj. ꝑte piſciū. ⁊ luna in. xj. ꝑte virginis. Naꝫ ⁊ſtella mercurij. xvj. kl̓. aprilis viſa ē. in ſole quaſi parua macula nigra tn̄ paululū ſuꝑius medio centro eiuſdeꝫ ſyderis q̄ a nobis peries cōſpicit̉. ſed qn̄ primū intrauit vel exijt nubibꝰ impediētibus ānotari nō potuit. Itē. xj. kl̓. ſemptēbris lune fuit eclipſis hora noctis. iij. ſole in. v. ꝑte virginis exiſtēte. luna in qͥnta ꝑte piſciumSicqꝫ ab anni ſuꝑoris ſeptēbri. vſqꝫ ad ſeptēbrem pn̄tis lua terobſcurata eſt. ⁊ ſol ſemel. Legatus regis ꝑſarum nomīe abdella detulit imꝑatori karolo munera. papilonē et tentoria atrij varij coloris mire magnitudinis ⁊ pulcritudinis. Erāt em̄ omnia biſſina tamtentoria qͣꝫ funes diuerſis tincta coloribus. Et p̄terea pallia multaſerica p̄cioſa ⁊ odores aromatū ⁊ vnguēta ⁊ balſamū. ⁊ inſuꝑ horalogiū ex auricalco arte mechanica mirifice ꝯpoſitū. in quo. xij. horarū curſus ad clepſedrā vertebant̉ cū totidē ereis pillulis que adcōpletionē horaꝝ decidebāt. ⁊ caſu ſuo ſubiectū ſibi cimbalū tīnire faciebāt. additis in eodē eiuſdē numeri equitibꝰ qͥ ꝑ. xij. feneſtrasis horis exibāt ⁊ in pulſu egreſſiōis ſue totideꝫ feneſtras quepͥus aꝑte erāt claudebāt. Et alia multa erāt in horalogio illo. fuerūt etiam inter munera duo cande labra ex auricalco mire magnitudinis et ꝓceritatis.De trāſlatiōe corꝑis ſancti bartholomei apl̓i..xj.ActorNno ſequenti qui fuit abin carnatiōe domini. dccc.viij. legit̉ facta tranſlatio ſanActi bartholomei apoſtoli de inſula liꝑitana beneuētumuenientes em̄ ſaraceni p̄dictā inſulam depopulati ſunt. ⁊ rūpentes ſepulcrū apl̓i diſꝑſerūt oſſa eius. mox illis deſcēdentibꝰ idēs bartholomeꝰ ꝑ viſionē apparuit cuidā monacho grecoīfuerat illius eccleſie cuſtos dicens. Surge collige oſſa mea quediſꝑſa ſunt. Cui ille reſpōdit. Quare oſſa tua colligere aut aliquēhonorē tibi impēdere debeamꝰ cū tu ꝑmiſeris nos ⁊ populū iſtuꝫdeleri aiganis. At ille ait. Per longa annoꝝ curricula meis p̄cibus nūc vſqꝫ ſecurꝰ cōſtitit ſed multiplicata ſunt mala illius nimisꝓ eo iam obtinere nō potui. Tu ſurge fac vt dixi. Quō inquit eainuenire potero. qꝛ vbi diſꝑſa ſunt. neſcio. Ait autē apl̓us. Noctevade ad colligendū ea. ⁊ que videris reſplēdere vt ignem hec leuaquia vere ip̄a ſunt oſſa mea. Qui ſtatim iuſſa cōplens recōdidit eadiligēter in loculo ⁊ abijt. relicto ibi ſocio ſuo. Cūqꝫ ꝓ exquirēdisſaracenis illuc lōgobardoꝝ irent nauigia nutu dei inuentū ibi monachū ⁊ ſanctū apl̓i corpꝰ tulerūt ⁊ abierūt. Suꝑueniētes aūt ſaraceni circūdederūt nauē illā ī qua ſanctū apl̓i corpꝰ ducebat̉. ita vtſpēs euadendi nō eſſet. tūc ſubito facte ſunt denſiſſime tenebre an̄ſaracenorū naues. ita vt neſcirēt quo ꝑgerent. ſicqꝫ liberata eſt nauis illa. Exeūtes aūt ad terrā ingenti cū honorē beneuētū duxerūtſanctu corpꝰ. ⁊ in altario recūdiderūt anno ab incarnatōne dominidecc. ix. die. xxv. menſis octobriQualiter karolus exercitū aygolandi explorauit eumqꝫ fugaTurpinūOrro aygolandꝰ ꝯgregalit gētes īnumeras. ſaracenos. mauros. mabitas ethiopes. ꝑdos. affricanos. ꝑſas. regē arabū regē alexādrieregem bugie. rege agabie. regē barbarie. regem malcōch. regē ma-

iorite. regem meque. regē ſibilie. regē cordube ⁊ venit vſqꝫ ad vrbegaſconicā agenniū ⁊ cepit eam ⁊ mādauit. karolo vt veniret ad ſepacifice cū parua militū turma. ꝓmittēs ei. ix. equos oneratos auro ⁊ argento ⁊ ceteris gazis ſi ſuo imꝑio ſubiaceret. Hoc aūt dicebat qꝛ eum agnoſcere volebat vt poſtea in bello poſſet eū occidereQuod aīaduertens karolus venit cū duobꝰ tm̄ milibꝰ fortiū vſqꝫa quatuor miliaria ꝓpe vrbem agenni. ⁊ dimiſit eos occulte ibi. Etvenit cū. xl. tm̄ militibꝰ vſqꝫ ad montē qui eſt ꝓpe vrbē vnd̓ poteſtciuitas videri ibiqꝫ dimiſit illos. Et mutatis veſtibꝰ ſuis optimisſine lancea clipeo retro dorſum trāſuerſo ſicut mos eſt nūcijs ī tꝑebelli cū vno ſolo milite venit ad vrbē qui ducti ſunt ad aygolandūad quē cū veniſſent dixerūt. Rarolꝰ miſit nos ad te. venit vt imꝑaſti cu. lx. militibꝰ ⁊ vult tibi militare ⁊ effici tuus. Ueni gͦ ad eū cumlx. de tuis pacifice ſi vis illi dare qd̓ pollicitus es. Qui reſpōdit vtredirēt ad karolū ⁊ expectarēt eū. Tūc karolꝰ cognouit eū ⁊ explorauit vrbem agenni in qͣ ꝑte eſſet facilior ad capiendū. Et vidit reges qui erāt in ea ⁊ redijt ad. lx. milites. ⁊ cū illis ad duo milia. Aygolādus aūt cito ſecutꝰ eſt eos cū. vij. milibꝰ militū. ſed illi aīaduertētes fugerūt. karolus ꝟo redijt in galliaꝫ. ⁊ coadunatis exercitibꝰr̄uerſus eſt ad vrbē agenniū ⁊ obſedit eā. vj. mēſibꝰ. Septimo ꝟomenſe aptatis circa vrbem artificijs ⁊ caſtellis ligneis aygolanduscū regibꝰ ⁊ maioribꝰ ſuis ꝑ lacunas ⁊ foramina latēter exiuit. Et ſicfluuiū garomiā qui fluit iuxta vrbē trāſmeātes euaſerūt. In craſtinū karolus cū magno triūpho vrbē intrauit. ⁊. x. milia ſaracenoruꝫꝑemit reliqui ꝑ garomiā fugerūt. Aygolādus aūt venit ad ſanctonas quē karolus inſecutus mādauit ei vt redderet vrbē. qui noluitſed exiuit cōtra eum in p̄lium. tali condictiōe vt eius eſſet vrbs quivinceret. Sero ante diē belli inter caſtrū talaburgū ⁊ vrbem iuxtafluuiū nomīe carantha infixerūt quidā cahriſtini haſtas ſuas antecaſtra in terra. craſtina aūt die haſtas ſuas corticibꝰ ⁊ frondibꝰ decoratas inuenerūt. hi .ſ. qui in bello morituri ⁊ martires futuri erātꝓ fide chriſti occūbendo. qui tanto miraculo gauiſi abſciſis haſtisſuis de terra inſimul adunati. primi ſe in bello ferūt ⁊ multos occidunt. ſed tandē martirio coronant̉ numero quatuor milia. ⁊ etiamequus karoli occiſus eſt. ibi poſtea fugiētes occiſi ſunt a karolo rexagabie ⁊ rex bugie.De reditu karoli in galliā ⁊ de pͥncipibꝰ eiuſdē..xiij.goladus aūt fugiēs venit vſqꝫ ad papiloniā ⁊ mādauit karolo vt ibi expectaVret euꝫ cauſa p̄liandi. Quo audito karolus redijt ī galliā ⁊ p̄cepit ꝑ totā galliā vt omnes ſerui qui ſub malis ꝯſuetudinibus clericoꝝ tenebant̉ ſoluta ꝓprij capitꝭ ſeruitute ⁊ venditiōe depoſita cū omni ꝓgenie ſua p̄ſenti ⁊ futura ꝑmanerēt liberi. omnesetiā quos ergaſculis captos repꝑit abſoluit ⁊ quos pauꝑes īuenitditauit. nudos veſtiuit. maliuolos pacificauit. exheredatos ꝓprijshonoribꝰ releuauit. omnes armis doctos ⁊ ſcutiferos milites fecit⁊ quos etiā ab amore ſuo iuſte ſeꝑauerat cōpunctꝰ ad amicitiā reuocauit. Tūc coadunatis centū vigintiquatuor milibꝰ bellatorump̄ter armigeros ⁊ pedites quoꝝ nō erat numerꝰ. ꝓfectus eſt in hiſpaniā ꝯtra aygolandū. Et hec ſunt nomīa pͥncipū eius. Ego turpinus archiepus remēſis qui dignis monitis populū fidelē armabā. ⁊ ſaracenos ꝓprijs manibꝰ ⁊ armis ſepe expugnabā. ⁊ rolāduscomes cenomanēſis nepos karoli filius berte ſororis eiꝰ ⁊ milonisducis cū quatuor milibꝰ bellatoꝝ. Oliuerꝰ comes gebennēſis filiꝰraineri comitis cū tribꝰ milibꝰ bellatorū. Araſtagnus rex britānoꝝcū ſex milibꝰ. Alius tn̄ rex tūc erat in britānia. Engeleriꝰ dux aquitanie vrbis quā ceſar auguſtus primū in illis horis fecit. cui .ſ. vrbibituricas ⁊ lemonicas ⁊ pictauim ⁊ ſanctonas ⁊ engoliſinā cū prouincijs ſubiecit. Unde tota illa patria aquitani vocata ē. Hec aūtciuitas poſt engeleri obitum in vaſtitatē verſa eſt. qꝛ omnes ciueseius in rūciualle occiſi ſunt. nec alios colonos habuit ampliꝰ. Gayferus rex burdegalenſis. Gundeboldꝰ rex friſie. Oellus comes nānetenſis. Arnaldus de bellāda. qui aygolandū poſtea occidit ī bello. Naamam dux baioarie. Odgerus dacie rex. Lampertꝰ princeps bituricen̄. Sanſon dux burgūdie. Cōſtantinꝰ p̄fectus romanus. Garinꝰ dux lotharīgie. exercitus karoli totā terrā longitudine ⁊ latitudine cooꝑiebat duabꝰ dietis ſpacio. xij. miliarioꝝ in longitudine audiebat̉ ſonitus ⁊ fremitus illoꝝ.De colloquio int̓ karolū ⁊ aygolādū ⁊ de nece aygolādi. .xiiij.Arolus didicerat linguaꝫſaracenicam cum eſſet iuuenis apud toletuꝫ. Ueniensergo aygolandꝰ ad colloquiū cum karolo datis treugꝭinierūt pactū ꝙ illi quorū milites vincerētur meliorem legem victoruꝫ ſequerētur. Vittunt̉ ergo ſub hoc pacto. xx. milites chriſtianicontra. xx. ſaracenos. ⁊ interfecti ſunt ſaraceni. deinde. xl. contra. xl.