hieſum in cunabulis cinxit. ⁊ brachiū ſancti ſenis ſymeonis. Queomnia recōdit in ſacco de bubalino tergore facto ⁊ ad collum ſuūſuſpēdit adinſtar pere. Ueniens at̄ ad caſtꝝ noīe ligmēdo. pueꝝmortuū ꝑ tactū reliquiaꝝ ſuſcitauit ⁊. l. egri ꝓmiſcui ſexꝰ ibi curatiſūt. Ibi ſedit karolꝰ ſex mēſibꝰ ⁊ vno die. Ueniēte at̄ eo aqͥſgranūſanati ſūt ceci īnumeri. febricitātes īnumeri. demonioſi. xij. leproſiviij. ꝑalitici. xv. claudi. xiiij. māci. xxx. gibboſi. lij. caduci. lxv. gutturnoſi plures. ⁊ ex vicinis locꝭ qͣꝫ plures. Deniqꝫ indixit ꝑ totū orbevt idibus iunij venirent aquiſgranum vide̓ reliquias quas de hieruſalem ⁊ de ꝯſtantinopoli aduexerat pͥus peccata ſua cōfitenteset ſtatutū eſt ibi. vt ſemꝑ quarta feria ieiunioꝝ quatuor temporuin menſe iunio fieret indictio iſta reliquiaꝝ. In hoc cōcilio fuit leopapa. ⁊ turpinus archiep̄us. achilleus alexandrinus ep̄us. ⁊ theophilus anthiochenus. ⁊ alij plurimi epiſcopi ⁊ abbates. Ibi etiaꝫſuſcitatus eſt mortuꝰ.Qualit̓ inuitatus a ſancto iacobo liberauit hiſpaniam. vj.Turpinus archiep̄us.Arolus poſtqͣꝫ multa regna adquiſierat ꝓpoſuit quieſce̓ a p̄lijs. ſtatimqꝫ intuitus eſt in celo viam quandam ſtellarum incipientem amari friſie ⁊tendentem int̓ theutonicam et ytaliam. inter galliamet aquitaniam ⁊ recte tranſeūtem ꝑ gaſconiam ⁊ baſclā et nauarram ⁊ hiſpani ē vſqꝫ ad galētiaꝫ. in qͣ beati iacobi corpus tūc latebat īcognitū. Hāc viā ꝑ ſingulas noctes aſpiciebat karolꝰ. ⁊ cogitabat quid ſignificaret. Cui hoc cogitanti vir quidā optime ⁊ pulcerrime forme vltra ⁊ qͣꝫ fas eſt dici nocte in extaſi apparuit dicēs.Quid agis filij mi. Cui karolus. Quis es domīe. Ego ſum ait apoſtolus iacobꝰ alumnus xp̄i. filius zebedei frater iohannis euangeliſte queꝫ dominus ſupra mare galilee ad p̄dicandum ppl̓is ſuaineffabili gratia eligere dignatꝰ eſt. quē herodes rex gladio ꝑemitcuius corpus in galētia q̄ a ſaracenis turpiter adhuc opprimit̉ incognitum requieſcit. Unde miror cur terram meam. nōdum liberaſti. qui tot ⁊ tantas vrbes acquiſiſti. Quapropter tibi notificoqꝛ ſicut dominus potenciorem oīm regum terrenorum te fecit. ſicad p̄parandū iter meū ⁊ liberādā terra meā de manibꝰ moabitarūte int̓ om̄s vt tibi coronā eterne retributionis exinde p̄pararet elegit. Uia ſtellaꝝ quam in celo vidiſti ſignificat ꝙ tu cū magno exercitu ad pugnandum gentē paganoꝝ perfidam ⁊ liberanduꝫ itermeum. ⁊ ad viſitanduꝫ ſarco fagū meū ab his oris vſqꝫ ad galētiāiturus es. ⁊ poſt te om̄s populi a tempore pn̄ti vſqꝫ ad finem ſecūli. taliter apparuit apl̓us karolo tribꝰ vicibꝰ. Poſt hoc ꝑrexit karolus illuc cum magno exercitu. Cunqꝫ obſideret pampiloniaꝫ tribꝰmenſibꝰ et eaꝫ caꝑe nō poſſet ꝓpter muros inexpugnabiles orauitſanctum iacobum vt ꝓpter honorem ſui noīs daret ei capere ciuitatem. tunc muri funditus corruerūt. Qui de ſaracenis baptizarivoluerunt reſeruati ſunt ad vitam. qui noluerūt. occiſi ſunt. Hisauditis mirabilibꝰ omnes vrbes ſe dediderunt. ⁊ facta eſt tota terra ſub tributo. Deinde viſitato toto ſarcofago venit ad petroniūet infixit ei ibi in mari lanceam ſuam agens deo gr̄as ⁊ ſancto iacobo qui eum hucuſqꝫ ꝑduxit. Poſtea iuit ꝑ totam hiſpaniā a mari vſqꝫ ad mare in galētia tūc acquiſiuit. xiij. vrbes inter quas compoſtella tūc erat ꝑua. In hiſpania ſunt vrbes .xxvj. inter quas eſt/oſea de qua fuit vincentiꝰ in qua ſolebant eſſe turres. xc. In petroiſſa fit argentum optimū. In ciuitate accinctina iacet ſanctus torquatus qui fuit beati iacobicliens. ad cuius ſepulcruꝫ arbor oliuēdiuinitus florens maturis fructibꝰ onuſtat̉ ꝑ vnum quenqꝫ annūin eius ſolennitate .ſ. idus maij. tota terra hiſpanoꝝ tūc karolo ſubiecta eſt. terra ſcꝫ alandaluf. terra ꝑ̨̄dorum. terra caſtellanoꝝ. terramauroꝝ. tellus nauarroꝝ. tellus portugalloꝝ. tellus ſaracenoruꝫ.tellus alanoꝝ. tellus biſcaioꝝ. tellus buſculoꝝ. tellus palargorumBarum vrbium quaſdam cepit ſine pugna karolus. qͣſdam cumbello magno ⁊ arte maxima. Lucernā vrbem q̄ eſt in valle viridinequiuit caꝑe donec ad vltimū. nouiſſime aūt obſedit eā quatuormenſibꝰ. ⁊ facta p̄ce deo ⁊ ſancto iacobo. ceciderūt muri eius. et eſtdeſerta vſqꝫ in hodiernū diem. qͥdam em̄ gurgēs atri amnis ī medio eius ſurrexit. in quo nigri piſces habent̉. Hec ſunt vrbes qͣskarolus maledixit ꝓpter hoc ꝙ graui labore eas acquiſiuit. ⁊ idcirco ſine habitatore ꝑmanent vſqꝫ in hodiernuꝫ diem. lucerna. ventoſa. caparra. adania.De ydolis que ſubuertit ⁊ eccleſijs quas edificauit. .vij.Mniā ydola ⁊ ſimulacraque tūc in hiſpania inuenit penitus deſtruxit. p̄ter ydoeſt deus cadis. Cadis etenim ꝓprie d̓r locus ille. ſalan arabice int̓lum qd̓ eſt in terrra alandaluf. qd̓ vocat̉ ſalancadis. idp̄tat̉ deus. Tradunt aūt ſaraceni qḋ ydoluꝫ iſtud machomet dūviueret ſuo noīe fabricauit ⁊ quādam legionē demonū arte magica in eo ſigillauit. Que legio tā fortit̉ illud ydolū obtinet ꝙ a nll̓o

vnqͣꝫ frangi potuit. Cunqꝫ aliqͥs xp̄ianus ad illud appropinquatſtatim ꝑiclitat̉. ſed cuꝫ aliquis ſaracenus cā adorandi vel deꝑ̄candi machomet accedit recedit incolumis. Si forte ſuꝑ illḋ auis q̄libet ſe depoſuerit ilico morit̉. Eſt aūt lapis antiquꝰ ī margine maris oꝑe ſaracenico optime ſculptus ſupra terrā ſitus deorſuꝫ latꝰet qͣdratus. deſurſum ſtrictus. ⁊ tante altitudinis quātuꝫ ſolet volare coruus in ſublime. ſuꝑ quē eleuata eſt ymago illa de auricalco optimo in effigie hoīs fuſa ſupͣ pedes ſuos ſtans erectā faciemhabens ꝟſus meridiē. ⁊ clauē quandaꝫ ingentē in manu dexteratenens. Que ſcꝫ clauis vt ſaraceni aiunt de manu eius cadit annoquo rex futurus in gallia natus fuerit. qui totā hiſpaniaꝫ xp̄ianislegibꝰ in nouiſſimis tēporibꝰ ſubiugabit. moxqꝫ vt ſaraceni claueꝫviderint lapſam gazis ſuis in terra repoſitis omnes fugiēt. Ox auro qd̓ reges ⁊ principes dedere karolo eccl̓iam beati iacobi tunc ꝑtres annos in illis oris cōmorans augmētauit. antiſtitē ⁊ canonicos ẜm regulam ſancti yſidori ibi inſtituit. eamqꝫ tintinnabulis etpalleis ⁊ libris decent̓ ornauit. de reſiduo auro ⁊ argento immēſoqd̓ de hiſpania attulit. fecit has eccīas. beate marie ꝟginis aquiſgrani. beati iacobi in eadē villa. Item beati iacobi apud vrbē biterenſem. Item beati iacobi apud toloſam. Iteꝫ beati iacobi ingoſconia. int̓ vrbem axam ⁊ ſanctum iohannem ſordue via iacobita.Item beati iacobi apud ꝑiſius int̓ ſecanam ⁊ montē martirum. etpter has abbatias innumeras ꝑ totū mundum..viij.De reditu karoli in hiſpaniam.Turpinus in hiſtoria karoli.Euerſo Rarolo in galliaꝫquidam rex paganus affricanus collectis exercitibushiſpaniam acqͥſiuit eiectis ⁊ int̓fectis cuſtodibꝰ oppidoꝝ ⁊ vrbiuꝫqͦs karolus reliq̄rat. Quibꝰ auditis karolꝰ collectis magnis exercitibus in hiſpaniā reu̓ſus ē. ⁊ erat dux exercituum milo de anglerispater rolandi. Cum aūt apud baionā vrbeꝫ baſcloꝝ exercitus karoli hoſpitatus eēt. quidā miles romaricus noīe egrotus et mortiꝓximus accepta pnīa ⁊ cuchariſtis cuidā ꝯſanguineo ſuo p̄cepitvt equū quē habebat vende̓t et p̄ciuꝫ clericis ⁊ egenis daret. quomortuo ipſe ꝯſanguineus equū. c. ſolidis vendidit ⁊ p̄cium cibis ⁊potibꝰ et veſtibꝰ velociter expendit. Tranſactis aūt. xxx. diebꝰ apparuit ei mortuus nocte in extaſi dicens. Qm̄ res meas ꝓ redemptione aīe mee in elemoſynā tibi ad dandū ꝯmendaui. ſcias deuꝫomnia crimina mea mihi dimiſiſſe. Sed quia iniuſte elemoſynammeam retinuiſti. ſcias me ꝑ. xxx. dies in penis tartareis fuiſſe. te autem in eodem loco infernali vnde egreſſus ſum die craſtina ponēdum ⁊ me in ꝑadiſum futurum. Quibꝰ dictis diſparuit tremefactus ille euigilauit. Et cum eadem die narraret ſocijs ſomniū ſuūita ſubito factus ē clamor in aere velut leonum luporum ⁊ vrſorūEt ecce ſubito ille raptus eſt a demonibꝰ in locum diuino iudicioſibi deſtinatum. Queſitus a ſocijs vix. xij. die ſupra quēdaꝫ montem altiſſimum mortuus iacens toto corpore colliſo inuentus eſt.qui mons quatuor dietis diſtabat a loco in quo raptus fuerat ibidemones eū ꝓiecerant tribꝰ leucis in altum ſupra mare.Pugna eiuſdem ꝯtra aygolanduꝫ.Oſt hoc aygolandus madauit karolo bellū ſcd̓m velle ſuum. vel. xx. cōtra. xx. velxl. ꝯtra. xl. vel. c. ꝯtra. c. vel mille ꝯtra mille. vel duos cōra duos. vel vnū contra vnuꝫ. Miſſi ſunt ergo. c. milites a karolocontra. c. et interfecti ſunt ſaraceni. Deinde mittunt̉ alij. c. ab aygolando contra. c. qui omnes interfecti ſunt. Deinde miſit aygolandus. ducenta. contra. cc. qui ſtatim occiſi ſunt. Deinde miſitduo milia. quorum quidam occiſi ſunt. alij fugati. Tercia die iecit aygolandus ſortes ſuas ⁊ cognouit detrimentum karoli. ⁊ mandauit ei vt in ſequēti die ſi vellet plenarium bellum faceret. qd̓ abvtroqꝫ conceſſum eſt. tunc aſtiterunt quidam xp̄iani qui ſero antediem belli arma ſua bellica ſtudioſiſſime preparantes haſtas ſuaserectas infixerunt in terra ante caſtra iuxta fluuiū in pratis qui dicitur ceya. in quo loco poſtea beatorum martirum facundi ⁊ p̄mnitiui baſilica ingens ⁊ optima iuſſu et auxilio karoli conſtructa eſt.et magna villa et pinguiſſima. iſtas haſtas ſummo mane corticibꝰet frondibus decoratas inuenerunt. hi ſcꝫ qui in acie ꝓxima martirij palmam adepturi erant in dei fide. ⁊ admodum mirantes abſciderunt eas ꝓpe terrā. et radices que remanſerunt in terra in modum ꝑticarum ex ſe poſtea magna generarūt arbuſta que adhucin illo loco apparent. Erant enim illorum multe haſte de lignis fraxineis. mira res magnumqꝫ gaudium animabus ⁊ ingens corporbus detrimentum. Quid plura. Die craſtina occiſi ſunt. xl. miliaxp̄ianoꝝ. ⁊ dux milo rolandi pater ⁊ equus karoli ꝑemptus. tunckarolus ſtans ſuper pedes cum duobus milibus chriſtianorumpeditū euaginauit ſpatam ſuā noīe gaudioſam. ⁊ trucidauit multos ſaracenos ꝑ mediū Adueſꝑaſcēte aūt die ꝯuerſi ſūt ſaraceni