.XI.

gratiaꝫ dei cognoſcere nō potuit vxorem euſtachij..lx.īaliter a miagnitꝰ ad imꝑatorē redijt.Mperator autē grauiterinfeſtatus ab hoſtibꝰ memoratus eſt placidū quē ſemper ſtrenue egiſſe cognouerat in cōflictu bellorum. Etdolens de tanta eius mutatione milites direxit ꝑ mundū ꝓmittēsomnibꝰ qui eum inuenirent diuitias ⁊ honores. Enſtachius itaqꝫdum eſſet in agro vidit duos milites a longe veniētes. ⁊ ex inceſſueorum eos cognouit. Et veniens in memoriā dignitatis ſue ꝑturbari cepit ⁊ dixit. Domine deus ſicut iſtos p̄ter ſpem vidi qui mecum aliquādo fuerunt. da vt videam cōiugem meā. Nam ſcio defilijs meis ꝙ a feris comeſti ſunt. Et ecce venit vox ad eum dicensConfide euſtachi. quia modo recipiēs honorem tuū ⁊ vxorem ⁊ filios. Uidens ergo milites ad ſe ꝓpius accedentes. obuiauit eis. etamplius cognouit eos. Illi aūt non cognouerūt eum. Et querentes ab eo ſi ſciret homine nomine placidum cū vxore ⁊ duobꝰ filijscum ille neſcire ſe diceret. tamen ad p̄ces eius in. hoſpitium ipſiusdiuerterunt. Cūqꝫ dominꝰ domus ꝓpter amorem euſtachij alacriter eos reficeret. ⁊ euſtachius recolens priſtinā vitam ſuam lacrimas continere nō poſſet. egrediebat̉ plorans. ⁊ lota facie reuerſusminiſtrabat eis. At illi conſiderātes eum paulatimqꝫ eum ampliꝰcognoſcentes ad ſignū cicatricis qd̓ ex bello habebat in capite cōgnouerunt eum. Et exilientes ⁊ oſculantes eū cum lacrimis interrogauerunt eū ſi ipſe eſſet placidus. qui duduꝫ magiſter fuerat militum. ⁊ de vxore ⁊ filijs queſierunt ab eo. Et confeſſus ꝙ ip̄e eſſetde vxore ⁊ filijs dixit quomō mortui eſſent. Hoc audito vicini omnes quaſi ad ſpectaculum cōcurrebant dum milites virtuteꝫ eius⁊ primā eius gloriam p̄dicabant. Tunc milites dixerunt ei precepta imꝑtis. ⁊ eum veſtimentis optimis induentes poſt iter. xv.imꝑatorem cū magna leticia deduxerunt. Et occurrēsdierumei imꝑator oſculatus eſt eum. Et interrogatus de cauſa ſue diſceſā omnibꝰ quomō vxorem ⁊ filios ꝑdidiſſet.lem ⁊ filios ſuos recognouit..lxj.T ſtatim ad magiſteriuꝫmilicie cinctus numeratis militibꝰ paucos ꝯtra hoſtesvicos ⁊ ciuitates. Contigit aūt ꝙ duo filij eius ſtatura ⁊ ſpecie getot eſſe cognouit. Et iuſſit colligere tirones ꝑ omnesneroſi de vico ilinter alios tirones ad euſtachiū deducti ſūt. Etplacētes ei ex moribꝰ ⁊ naturali affectu. primi inter ꝯuiuias eius electiſiEt ſic ꝓfectus ad bellū ſubiectis hoſtibꝰ repauſauit exerdiebꝰ in quodam ortulo vbi vxor pauꝑ ⁊ hoſpitacitumanebat. Cūqꝫ nutu dei illi duo adoleſcētes hoſpitati eſſent in tabernaculo matris. neſciētes ꝙ mater eoꝝ eſſet. ſedentes meridie ceperunt colloqui de infantia ſua. Dicebat em̄ maior minori. Egodum infans eram nihil aliud recolo. niſi ꝙ pater meꝰ magiſter milituꝫ erat ⁊ mater mea ſpecioſa valde. Duos filios habebat. me ⁊alium qui ⁊e ſpecionis. Et accipientes nos de domo exierunt nocte. Et cuꝫ tranſfretātes egrederemur de naui. mater meaneſciouomō ī mari relicta eſt. Pater vero portās nos duos flēsueniens ad quendā fluuiū tranſiuit cū fratre meo miqͣꝫ ad me veniret. ſubito leo de ſilua exiens rapuit me⁊ portauit in ſiluaꝫ. Sed a paſtoribꝰ liberatus. nutritꝰ ſum in vicoillo quē ⁊ ipſe ſcis. Et nō potui ſcire quid factum ſit de patre meonec de infante. Hoc audiēs minor. exiliens cepit flere ⁊ dice̓. Perdeum vt audio frater tuus ego ſum. quia qui me nutrierunt dicebant. quia de lupo eruimus te. Et amplexi oſculabant̉ ſe inuicem.Audiens hec mater eoꝝ conſiderans ꝙ euentū ſuum ita ſeriatimdixiſſent diu tractauit apud ſe ſi illi filij ſui eſſent. Et ſequenti dierogauit magiſtrum militū vt ſe ciuem romanoꝝ ⁊ captiuam duceret in patriam ſuam. Et conſiderans ſigna mariti ſui cum ſe diutiꝰcontinere nō poſſet ꝓcidit ante euꝫ dicens. Precor te domine vtdigneris mihi exponere vitam tuā. Puto em̄ te eſſe placiduꝫ magiſtrum militie quē ſic ⁊ ſic cōuertit deus. ⁊ qui tantam ⁊ talē ſuſtinuit temptatōeꝫ. Ego hec ſigna dixi tibi. Tu dic̄ mihi ꝑ virtuteꝫſaluatoris tui. Audiēsſſtachius ⁊ vxoris ſue ſpecie recognoſcens lacrimatus p̄ gaudio oſculatus eſt eam glorificans deuꝫ quiconſolatur ſuos ī omni tribulatōne. Tunc dixit ei vxor ſua. Ubiſunt filij noſtri. Clit. A feris capti ſunt. At illa dixit. Heri ſedens induos iuuenes ſic ⁊ ſic ſuam ſibi infantiā exponentes. Et ſtatim vocans eos euſtachius ⁊ audiens ab eis infātiam ſuam. recognouit ꝙ eſſent filij ſui. Et amplectens cum matre oſculatus eſt eos. Congregatus itaqꝫ exercitus gauiſus eſt nimis ⁊ de inuentōne eoꝝ ⁊ victoria barbaroꝝ.D ſancto foca ⁊ eius altercatione cū affricano..lxij.Ex geſtis eius.

b traiano paſſus ē ſantus focas cuiꝰ pane ſed in ſingulis qͥolumbuſqꝫ tormētis.tempore tanto dei amore deuictꝰ fuit. vt nō incurriſſe martiriū ſedſſet oſtēdiSed omni vite ſueimpetraſſe credat̉. Sic em̄ infantie tempꝰ exegit. vt amirabile neſcio quid etiaꝫ tunc in eo diuine indolis appareret. Iam vero cumpuberibꝰ annis adoleſcētie primū limē ingreſſus eſt. ſeuilem cepitmonſtrare ſapientiā. Acceſſu placidus. mēte ſobrius caſtitate glorioſus. amator iuſticie. miſcd̓ie magiſter. hūilitatis inſtructor. Itaqꝫ cum ſingulos xp̄ianos grauis gentiliū terror vrgeret. ⁊ aliquantos iam diuerſarū penarum excruciarēt ſeua tormēta. alijs latebrafuiſſet auxiliū. focas ꝓ opinione nomīs ſui qua ꝑ omnes populoslaudabat̉ indignatōne ꝑuigili iubet̉ ꝑquiri. Tandē inuentus adducit̉. Nec em̄ tante glorie vir diutiꝰ latere poterat aut nolebat.Cui ſibi p̄ſentato affricanus p̄fectus ait. Quis es qui traianū pͥncipem noſtrū deum nō eſſe teſteris. qui oēs aduerſarios ſuos vt vidit extinxit. Focas ad iſta ſic tacuit quaſi nō audiſſet. vel alteri putaſſet hoc dictū. Quo ſilēte affricanꝰ exclamat. Quid taces. Curad interroga nō reſpōdes. An ignoras apud cuiꝰ tribunal aſſiſtis.Reſpōdit focas. Iam traiano nō ſufficit ꝙ ditit̉ imꝑator. niſi diuinum ſibi inſuꝑ inuiſibile omnibꝰ nomē aſciſcat. Tu me imꝑatoris tui minis a veritate eſtimas poſſe ſubduci. cum tuꝰ ille p̄ceptorvite ſue fine cōpleto qͥ eſt hodie. craſtino nō futurꝰ ſit. Deſiderata ſunt mihi ſupplicia que minaris. Feſtina ſi conſulis. in celeritategaudiū dabis. in dilatōne ſuppliciū. Affricanꝰ ait. Non eſt pena q̄cupit̉. Parco tibi itaqꝫ. qꝛ perire feſtinas. Reſpōdit focas. Si ꝑcis interfice. Uiuere em̄ me ſalutē ꝑpetua priꝰ ſcito non poſſe. niſihic moriar. Affricanꝰ ait. Oſtēde nobis deū tuū. ⁊ ego ab imꝑatore meo vt ei deſeruiat obtinebo. Reſpōdit focas. Dn̄s deꝰ noſterregnat in celis. qui magnꝰ eſt ⁊ inuiſibilis. At ille. Demoſtenis inquit loquacitatē ſuꝑaſti. Sacrifica qḋ reſtat ne duro vraris incendio. Aſpice. l. milia plus viroꝝ ad te vnū. oculos animoſqꝫ dirigere. quos ſi in ꝑtinacia tua māſeris ad ſimilē vane huiꝰ religionis esinuitaturꝰ inſaniā. Puris aūt ⁊ magnis dijs ſacrificare debemus.quos tu ſceleratos eſſe ꝓnūcias. Reſpōdit focas. Nō ſceleſti ſolum ſed ⁊ miſeri. adulteri ⁊ ſacrilegi. ac demones eſtimādi ſūt. Necilli ſolū. ſed etiā hi qui ꝑditionis huiꝰ cultu dei nomē ignorant. quiregnat in celis. cuiꝰ gloria ⁊ virtꝰ in ſecula ſeculoꝝ. Et omnis turba fratrum circūſtans reſpondit amen.De viſione terribili circa eū ⁊ ꝯſternatōne affricani. .lxiij.Unc tonitrua ſonuerunt⁊ immēſus imber effuſus eſt. omniſqꝫ terra concuſſa eſt⁊ omniū veſtigia nutare ceperūt. Cadit preſes affricanus in facie. ⁊ cū his militibꝰ qui ei circuluꝫ fecerant. ſine voce. ſineſenſu ſolo ſtratus aduoluit̉. Hoc aliquāti vidimꝰ quibꝰ reuelationem volūtas diuina ꝯceſſit. Tātus em̄ pauor ⁊ tāta reuerētia illiꝰmiraculi fuit. vt vix paucis ꝯcederet̉ aſpectus. Ignis em̄ ſe nimiꝰē celo. dū hec agunt̉. oſtendit. qui feriendo oculoꝝ aciem occultuꝫfaceret eſſe qd̓ geſtū eſt. Quinquies itaqꝫ ſplendidior ſole illa luxviſa eſt. Aſtabant em̄ tres angeli equitū more cōpoſiti. quoꝝ effugiem flama formabat. Statim tremor oīm mēbra ꝑuaſit. Stetimus exangues ⁊ deſꝑata ſalutē. de ſola iā morte ſoliciti. Illi aūt vterant ignei ⁊ incredibili ꝓceritate ſublimes. lateri ſe ſancti foce libent̓ aſſociant. Et habita cū eo nō parua ꝯfabulatōne diſcēdunt.Petunt itaqꝫ celū volatu. Et ecce poſt paululū terentiana affricani vxor attonita. ſparſis crinibꝰ. vultū lacerato. veſte deformi. cumfilijs quinqꝫ ⁊ omni familia ad foce genua cōuolauit. ibi inherenspedibꝰ. veniam tanti ſceleris implorat. Hac quoqꝫ ſe pactione cōſtringens. ſi ei donaret̉ maritus. vt ad xp̄ianam legem cū tota domo filijſqꝫ migraret. Nec fuit hec falſa ꝓmiſſio. Nam quicqͥd ſpōponderat nō negauit. Huius lacrimis flexus focas. omnes clericos cōuocauit. ⁊ facta ꝓ p̄fecto iugi oratione. p̄ſtitit ei remediuꝫ. aquo paulo ante formidarat exitiuꝫ. Statim affricanus memor noue ſalutis ⁊ celeſtis auxilij traianū ꝑdocuit..lxiiijDe ſupplicio eius ⁊ carcere.Mperator aūt ſtatim focam iuſſit accedere. Quo introducto ait. Contemnisregiam poteſtatem. Quis te ad ſuꝑbiam erigit deus.ꝙ tu imꝑatorem ſpernis. Uldeamꝰ quis eſt ille cui ſacrificas. Reſpondit focas. Scire tibi non licet. Scriptum eſt em̄. Nolite margaritas veſtras mittere ante porcos. Traianus ait. Porci ergo tibi videmur vt dicis. Reſpondit focas. Utinam vt animalia eſſetis. Dei em̄ ſuper vos iudicium non veniret. imaginem qd̓ eſt ſceleſtius humanam geritis ſenſumqꝫ porcorum. Traianus ait. Ecce ſuſpenderis ad lignuꝫ videamus quid tibi proſit animus iſte tāpertinax. Reſpōdit focas. Ego ſuſpēſus ī ligno ad celeſtia regna