Liber.IX.

ntrahunt̉ vel in cunabulis. ſi cuꝫ veSed licet ante ſepteniant eis placere. extunc valent. ⁊ qͣꝫuisnierint ad ſeptenniumloſcat carnaliter tamē conſanguineā eius nōſponſus eam nō cōpoterit habere in vxorem. nec ecōuerſo. Etas ad contrahendummatrimoniū apta eſt in puella duodecim annorū. in puero. xiiij. licet autē ſponſalia poſſint contrahi ſub conditiōe ꝓmiſſe pecunie.non tamē in modū pene poteſt pecunia ꝓmitti. Et ſi ꝓmiſſa fuerit non tenet ꝓmiſſio pene. nec poterit peti. Vt ſi ita dicat̉. ſi tecūnon contraxero dabo tibi centuꝫ marcas. Nuda adiectio pene nōvalet. cum libera debeant eſſe cōiugiaDe caſibus in quibus ſponſalia ſoluūtur..lxxj.Ponſalia ſemel cōtractaīper tenent ⁊ ligant. niſi quia ſoluūtur in octo caſibꝰPrimus eſt ſi alter ſponſorum tranſeat ad religionemſt facere etiā altero inuito ante carnaleꝫ copulam. Etille qui īnanet in ſeculo abſoluitur a vinculo ſponſalium etiam ſifuerint/nſalia de p̄ſenti. Secūdus eſt quādo ſponſus non inuenitur. quia tranſfert ſe ad aliam regionem. recepta tamē de ꝑiuriovel de ꝓmiſſione non ſeruata penitētia. ſi ꝑ eam ſteterit quo minꝰmatriniū fuerit conſummatū. Tercius eſt ſi alter ſponſorum incurrit lepram vel paraliſim. aut oculos aut naſum amiſerit. vel qͥcuenerit. Quartus ſi ſuperueniat affinitas. puta qꝛuit conſanguineā ſponſe. vel ecōuerſo. Et ad hocare ſolam famam. Quītus ſi mutuo ſe abſoluūt quidāim non recipiunt. Sextus eſt ſi alter eorum fuerittimus quādo ſponſa cum alio contrahit. vel ſpōſus cum alia ⁊quit̉ carnalis cōpula. Debet autē agere penitentiam de fide vel ꝓmiſſione mentita. Sed quid ſi cum prima contraxeritonſalia de futuro ſimpliciter cum ſecūda ſponſalia ſimiliter de futuro ſed interpoſito iuramento. credo ꝙ debet redire adprimā ⁊ agere penitentiā de periurio quod cōmiſit iurando illicitumiramentū ꝟo non poteſt eſſe vinculū iniquitatis. Octauꝰcaſusor venit ad etatem adultam ⁊ petit abſolui avineim. ⁊ dare ſibi licentiam nubendi alij. Et nota ꝙomnes iſti caſus preter primū ſcilicꝫ quādo vult tranſire ad religionint̓tm̄ deponſalibꝰ de futuro. quoniā tunc vere ⁊onſalia. Item in duobus caſibus de predictisir ſponſalia. ſcilicꝫ quādo alter intrat religionemntrahit matrimoniū cum altero vel cum altera. In ceteris ꝟo caſibꝰ ſoluēda ſunt per iudiciū eccleſie.De triplici bono coniugij.lxxij.Icit aūt auguſtinꝰ ꝙ triant̓ bona matrimonij. ſcilicet fides. proles. ⁊ ſacramentum. Fides id eſt fidelitas. que duplex eſt. Una vt neuter tranſeat ad alia vota vel alij cōmiſceat̉. Secūda eſt vt reddātuicem debitum. Bonum autē prolis. vt ipſa proles religioſeeducet̉ ad cultum dei. in matrimonio em̄ gentiliū eſt proles. ſed nōbonum prolis. Tercium bonū eſt ſacramentū ſupra expreſſuꝫ qd̓ſcꝫ excuſat a culpa coitum. Sciendū tamē ꝙ quatuor de cauſis finalibus cocatur vxor. ſcꝫ cauſa prolis. vel reddendi debiti. vl̓vitande incontinētie. vl̓ libidinis expellende. tribus primis modispoteſt eſſe meritoriū vxorē cognoſcere ⁊ ſine omni peccato. Quarto modo peccatū eſt veniale ſi ꝯiugali eā affectu cognoſcat. nec eacognoſceret niſi ſua eſſet. Si autē contingit ex tam feruenti libidine ꝙ etiam ſi ſua non eſſet tamē eam cognoſceret. mortale eſt. Uehemens em̄ amator vxoris adulter eſt. ſicut autē cum p̄dicationeapoſtiam meritoria erat puluis inanis glorie ⁊ erat venialeſicut cum vir ſanctus meritorie cognoſcit vxorē ⁊ ei placet delectatio. peccatū veniale eſt ⁊ cum opere meritorio. ſi ꝟo diſplicet. ſineomni peccato eſt. Debet tamē lauari vt intret eccleſiā. qꝛ bonaruꝫmentiū eſt ibi culpam ⁊cͣ. Illud aūt Grego. concubitus cōiugalisnon poteſt fieri ſine culpa. ſic exponit̉. id eſt vix poteſt. Non e autēin omni coitu coniugali libido. quia libido eſt volūtarius appetitꝰdelectandi. Et licet delectatio moueat ad illicitum. non tamē ad lilicitum ſertis ſed rationis. cui quia eam refutat non eſt peccatum. p̄terea illa delectatio que caret modo ⁊ ordine malū quidēeſt ſed nonde imo pene. pena em̄ eſt rationi ꝙ non obedit ei ſuūinferiutem ſi aliqua ante carnalem copulam vouet ꝙ intrabitdlauſtrum cum teneatur nō cōire. in huiuſmodi non videt̉ bonumprolis. Econtra bonum prolis eſt de eſſentia matrimonij. quia adhoc eſt inſtitutū. ergo ſine hoc non eſt matrimoniū. Item ibi noneſt fides thori. nos autē dicimus ꝙ ibi ſunt omnia bona matrimo

nij ẜm exigentiā matrimonij. Unde hec tenet̉ reddere debitū nōabſolute. ſed ſaluo iure ſuperioris. Ideoqꝫ non eſt perplexa ſi virpetat debituꝫ quia debet adhere̓ mandato ſuperioris cui teneturabſolute. Si autē per violentiā corrumpat̉ iam non poteſt intrare religionē niſi de conſenſu mariti. ſicut nec conſecrari poteſt. Etlicet prius debebatur ei aureola ⁊ poſt non. tamen non punitur inhoc in quo non deliquit. quoniam aureola nō eſt pars premij. Nota ꝙ bonum prolis non dicitur ip̄a proles que quādoqꝫ queriturꝓpter hereditariam ſucceſſionem. ſed ſpes vl̓ deſiderium quo proles ad hoc querit̉ vt de religiōe informetur. Unde multi habētprolē qͥ nō hn̄t bonū pro lis. Nec id̓o tn̄ deſinit eē cōiugiū. Itaqꝫduo prima bona quādoqꝫ comitant̉ matrimonium quādoqꝫ nonTercium ꝟo inſeꝑabiliter adheret qͣꝫdiu durat matrimoniū.¶ De his qui contrahere poſſunt et de effectu coniugij ſiue matrimo.lxxiij.Oteſt aūt cōtrahere matrimoniū omnis homo qui conſentire poteſt in coniugalem affectum ⁊ carnis copulam. niſi expreſſe ꝓhibeatur. Hoc ideo dixi quia ille qui caret vtroqꝫ teſticulo conſentirenon poteſt. Similiter furioſus qͣꝫdiu eſt in furore cōſtitutus. namſi habet dilucida interualla ⁊ aliquādo redit ad ſanam mentē nubere poteſt ⁊ teſtari ⁊ omnia que alij poſſunt. Sed et inter abſentes poteſt per ꝓcuratores contrahi matrimoniū. Effectus matrimonij. ꝙ exquo ſemel eſt inter aliquos nunqͣꝫ deſinit eſſe etiam ſialter cōiugum fiat hereticus. nec poteſt alter alterum dimittere.niſi cauſa fornicationis. ſed ſi tunc dimittat maneat ſine cōiuge vl̓reconcilietur. Item alius effectus eſt quia mulier ſui corporis poteſtatem non habet. ſed vir. ⁊ econuerſo. Unde poſtqͣꝫ eſt inter illos ſecuta carnalis copula. nec religionē pōt alter eligere altero inuito nec ꝯtinentiā ꝓfiteri. Eſtet aliꝰ effectꝰ. quia cōpellendꝰ ē virreddere debitū vxori licet nūqͣꝫ cognouerit eam. ⁊ econuerſo. nonobſtante affinitate inique ſuperueniente.De ſpeciebus coniugij..lxxiiij.Atrimoniuꝫ aliud legitimum eſt aliud clandeſtinum. Legitimū eſt quando abhis qui in feminam poteſtatem habere videntur vxorpetitur ⁊ a parētibus ſponſatur. legibus dotatur. a ſacerdotibꝰ vtmos eſt benedicitur. ⁊ a paranimphis cuſtoditur ac ſolenniter accipitur. Si aliter preſumitur. nō coniugium ſed adulteriuꝫ vel fornicatio dicitur. ⁊ tunc dicitur clandeſtinum. Non tamē intelligasꝙ non poſſit ſine ſolennitatibus huiuſmodi verū eſſe matrimoniūſed loquitur canon ẜm illud quod eccleſia preſumit. eo ꝙ probarinon poteſt. Uel dic̄. ꝙ in hoc ſacramēto ſicut in alijs quēdā ſuntpertinētia ad ſubſtantiam. vt conſenſus de preſenti qui ſolus ſufficit. quedam ꝟo ad decorem ⁊ honeſtatem. vt ſolennitates predicte ſine quibus verum eſt coniugium ⁊ legitimum qͣꝫtum ad virtutem ſed non qͣꝫtum ad honeſtatem vnde conſulendum eſt talibusin foro penitentie. vt de nouo conſentiant. vel recognoſcant. ⁊ approbent publice in facie eccleſie quod occulte fecerūt. ⁊ faciant penitetiaꝫ quia ſcandalizauerunt eccleſiam ⁊ expoſuerunt ſe magnopericulo. Poſſet enim alter alterum dimittere quando vellet. ⁊ defacto cum alio contrahere. ⁊ ſic in adulterio propter defectum ꝓbatiōis impune qͣꝫtum ad eccleſiam militantem manere. Itē matrimonium dicitur initiatum per conſenſum de preſenti. perfectuꝫautem ſiue conſummatum per carnis copulam. Inter beatam virginem ⁊ ioſeph fuit verum matrimonium. quia ẜm auguſtinumpropoſuit ſe ꝑſeueraturam virginem niſi deus aliter ei reuelaret.Cōmittens ergo ꝟginitatem ſuā diuine diſpoſitioni. conſenſit incarnalem cōpulam non illam appetendo. ſed illaꝫ diuine inſpirationi in vtroqꝫ obediendo. Poſtea ſimul cum viro labijs votuꝫ expreſſit. ⁊ vterqꝫ in virginitate permanſit. Fuit etiam perfectum illud coniugium propter triplex bonum. Unde auguſtinus. Prolem cognoſcimus ipſum dominū. fidem quia nullum adulterium.Sacramentum. quia nullum diuortium. Solus ibi nuptialis concubitus non fuit. quia in carne peccati fieri non poterat ſine pudenda concupiſcentia carnis. que accidit ex peccato ſine qua concipivoluit qui futurus erat ſine peccato. Quidam etiam dicunt matrimonium initiatum per ſponſalia de futuro. ratum per conſenſum de preſenti. conſummatum per carnis copulam. Item matrimonium aliud legitimum ⁊ non ratum. aliud ratum et non legitimum. aliud legitimum et ratum. Legitimum eſt quod legali inſtitutiōe ⁊ ꝓuincie moribus nō contra iuſſionē domini contrahitur.Et hoc etiam inter infideles inter quos nō eſt matrimoniū ratum.