Liber

.IX.

tore vel ſuo ſuperiori. licꝫ nō ſit al̓s ſubditus eius merito delicti eſtabſolutio requirenda quia facientē et conſentientem par pena conſtringit. verū ſi difficile ſit ex aliqua cauſa iuſta ꝙ ad ipſum excommunicatorem abſoluendus accedat. conceditur indulgentia iuris.vt preſtita iuxta formam eccleſie iuratoria cautione ꝙ excōmunicatoris mandato parebit a ſuo epiſcopo abſoluatur vel ſacerdoteproprio. a ſententia vero iudicis nō poteſt abſolui excōmunicatusexcepto mortꝭ articulo niſi ab excōmunicatore ſuo vel etiā ab eiusſuperiore ſi ad illum fuerit appellatum. vel ſi excōmunicator negligenter vel malicioſe differat abſolutiōem et in alijs caſibus in quibus poteſt iudicare de ſubditis ſuffraganeorum ſuorum. Excōmmunicatus maiori excōmnnicatione pro cōtumacia. id eſt quia nolebat venire ad iudicium vel ſtare iuri. debet abſolui recepto ab eoprius iuramento ꝙ ſtabit mandato eccleſie. debꝫ autem mandatūfieri vt pareat iuri. Cum vero pro offenſa eſt excōmunicatus. autoffenſa manifeſta eſt per ſententiam vel facti euidentiam. ita ꝙ nōeſt locus inficiationi. aut eſt dubia. In primo caſu debet ante abſolutionem ſufficiens preſtari emenda. In ſecundo ꝟo ſufficit adrelaxandam ſentētiam ſi parendi mandato competens ſatiſfactioprebeatur. Debet etiam mandari ſibi premiſſa ſatiſfactione debita pro offenſa. ꝙ de cetero ſimilia nō cōmittat. niſi qͣꝫtum a iure eſtſibi permiſſum. Itē debet dicere iudex hec vel equipollentia. Autoritate qua fungor abſoluo te ⁊cͣ.De generalibꝰ remiſſionibꝰ vel indulgentijs..lvj.Um aūt papa facit generalem remiſſionem pro ſubſidio terre ſancte vel ſimili. ⁊aliquis contritus et confeſſus ſic fecerit elemoſinā habens piam et catholicam deuotionem. credens ſimpliciter ac pureillud quodcunqꝫ ſolueris ⁊cͣ. valet ſibi elemoſina ad onus penitentie ſubleuandum. et hoc ꝓpter hͦ. ſcilicet propter deuotam erogationem. et quia obligat eum qui facit remiſſionem. īmo ⁊ totam eccleſiam vt ſuffratur ei. Sciendum tamen ꝙ maioritas et minoritas remiſſionis pene attenditur ẜm tria. ſcilicꝫ maiorem vel minorēdeuotionem ipſius penitentis et eorum qui ſuffragantur ẜm maiorem vorem numerum eorundem ſuffragantiū. Ualet etiāad venialium deletionē. Item valet peccatori offerenti ex pia deuotione licet informi ad gratie impetrationem. ¶ Gnilhelmꝰ antiſidiodoren̄. Ad hoc autem ꝙ huiuſmodi relaxationes tantū valeant quantū promittit eccleſia. exiguntur. vi. Primū eſt poteſtasligādi atqꝫ ſoluēdi. ſcilicet vt abſoluatur ille qui abſoluitur a prelato vel ab alio de prelati precepto. Secundum eſt neceſſitas loci etillius cui fit relaxatio. vt quando non poteſt ieiunare pre debilitate vel peregrinationes iniunctas facere. Tercium eſt deuotio fideivt ſcilicet credat eccleſiam talem poteſtatem habere. Quartum ēſtatus illius cui datur vt ſcilicꝫ ſit in ſtatu contriti. oportet enim ꝙhabeat charitatē. Quintū eſt diſcretio vt ſcilicet diſcernat apudſe pro quanto vellet exonerari. vel quantū vellet dediſſe vt abſolutus eſſet a tanta penitentia. Sextum eſt iuſta eſtimatio vt ẜm ꝙ eidimittitur ipſe recompenſet. Sed eccleſia tacet illā duabꝰ de cauſis. Prima eſt. quia ſi determinaretur nō eſſent fideles ita promptiad darum. ſicut ſi predicaretur laicis ꝙ tantum valet vnū opusmeritoriī in citate factum ad vitam eternam quantum mille facta extra charitatem. non eſſent ita prompti ad faciendum bona opera. Secunda eſt quia ſi charitatem habet ille cui fit relaxatio cum charitas non ſit ſine fide. habebit iuſtam eſtimationem deomnibus his. Fides enī adiuncta charitati eſt iuſta eſtimatrix operum ſpiritualium. Ad illam autoritatem. Quodcūqꝫ ſolueris ⁊cͣ.dicimus ꝙ intelligendum eſt iuſte. et per iuſte intelliguntur iſta ſexque dicuntur. Alienatio quidem pecunie ſatiſfactoria eſt cū ſit vere penalis. Et ideo qͣꝫtum ad relaxationem pene peioris conditionis eſt pauper qͣꝫ diues. ſed ſimpliciter eſt melioris. ſcilicet qͣꝫtū adue fit per contritionē. Citius enim et efficacius conteritur pauper qͣꝫ diues ceteris paribus. Et per contritionem efficacius dimittitur pena peccati qͣꝫ per elemoſinarum largitionem.Si autem obijcitur voluntas pro facto reputabitur. intelligendūeſt qͣꝫtum ad meritum vite eterne non qͣꝫtum ad relaxationem pene. nec valet hec argumentatio. velle mereri eſt mereri. velle ſeruiredeo eſt ſeruire deo. ergo velle ſatiſfacere ē ſatiſfacere. dico quia adhoc ꝙorium vel dei ſeruitium nō ſufficit ꝙſit ex chte. ſed ad hoccſatiſfactorium exigitur ꝙ ſit ex charitate. et ꝙ ſit penale. Et ſicuia veintas ſatiſfaciendi non eſt peſfact.lvij.Orro in relaxatiōibꝰ peccatorum oblitorum et votorum fractorum cum iuſtaſtione non poſſunt fieri. De his ſic intelligenduꝫ

ꝙ dimittuntur vel in parte vel in toto. De cruce ſignatis dicimusꝙ non eſt neceſſe ꝙ aſſumpta cruce ſtatī euolent ſi decedant. Sedilla relaxatio intelligitur vt in pluribus. frequenter enim illi qui accipiunt crucē parati ſunt mori pro chriſto. et in hoc propoſito augmentatur eorum charitas et per hoc cōtritio. ſicqꝫ dimittitur eispena. ſicut dicitur de magdalena quia dilexit multum fleuit multūEt quia fleuit multum dimiſſa ſunt ei peccata multa. Ad illud ergo ꝙ dominus papa habet plenitudinē poteſtatis dicimus. ꝙ habet vt faciat cruce ſignatos participes omniū ſuffragiorum eccleſie. ſed non vt illum qui eſt debitor pene faciat euolare ſine ſolutione pene. īmo neceſſe ē ꝙ faciat dignos fructꝰ penitentie. Sicut etiānō poteſt facere quin vſurarius cruce ſignatus reſtituat quod habet d̓ vſura. ad hoc ꝙ eius peregrinatio ſit ei vtilis. De remiſſionibus autē quas faciunt epiſcopi idem dico quo ad ſubditos eorundem. quo ad alios vero valebit tanqͣꝫ ſimplex elomoſina ⁊ nō plusniſi quibus vt prodeſſe poſſent proprij iudices ſpecialiter conceſſerunt nunquid ergo poterit penitēs poſt collationem talis elemoſine ceſſare ab executione ſatiſfactionis ſibi ab eccleſia impoſite noncredo. tum quia non eſt certus vtrū ſit adhuc tota illa pena remiſſa. tum quia ſaltem ex hone ſtate debet per ieiunia et alia bona opera ſatiſfacere eccleſie quam leſit ſcandalizando eam ſi fuit peccatūmanifeſtum. vel etiam ſi fuit occultum ſubtrahendo ſeipſum. cumpropter peccatum ſe reddidit inutilem. Quid ſi omnes clerici quiſuffragantur pro iſto offerente ſint in mortali. nūquid valebūt iſtiſuffragia eorum. non videtur. quia peccatores non exaudit deus.Sed dicendum eſt ꝙ valent. quia tria dicuntur eſſe in eccleſia queſemper inuariabilem retinent efficaciam. ſcilicet virtus verborum.virtus ſacramentorū. et deſiderium eccleſie. Nam etiam ſi tota eccleſia militans eſſet in mortali tamen iſta valerent his pro quibꝰ fierent. Utrum autem ſacerdotes poſſint facere cōmutationes ieiuniorum et ſatiſfactōis ad petitiōꝫ ipſoꝝ penitentiū. Credo breuit̓ꝙ ſic. dū tamen diſcrete et propter cauſam et circa ſubditos ſuos.Non tamen hoc extendo ad vota in quibus ſtrictius proceditur.De reditu peccatorum. et de purgatione venialiū. .lviij.Uidam autem dicūt peccata dimiſſa per recidiuum ſimpliciter redire. ⁊ quo adreatum. et quo ad penā. et quo ad omnia. Iſti muniūtſe teſtimonio euangelij. ſerue nequā omne debituꝫ ⁊cͣ. Alij dicuntꝙ non. Sed ideo dicuntur dimiſſa redire et imputari. quia ꝓpteringratitudinem ita reus et peccator cōſtituitur vt ante fuerat. Iſtiinducunt pro ſe illud naū ẜm ſeptuaginta interpretes. Non iudicabit deus bis ⁊cͣ. Tercij quoqꝫ dicunt ꝙ non redeunt. ſed cū committimus peccata eiuſdem generis dicuntur redire quadam ſimilitudine. ſicut flores redeunt in vere. Quarti dicunt ꝙ redeunt inquatuor caſibus tm̄. Unus eſt propter fraternū odiū. vt in euangelio. ſerue nequā ⁊cͣ. Secundus propter crimen apoſtaſie vel hereſis. Tercius propter penitentiam penitentie. Quartus ſi contemat quis penitentiam ſibi iniunctā adimplere. Due prime opiniones ſunt magis ſolennes. Sed nunquid peccata ſemel confeſſa tenetur quis iterum confiteri. Dicas ꝙ non regulariter. Solenttamē excipi quatuor caſus. Unus cū ſacerdos ſuus cui eſt confeſſus eſt imperitus. quia tunc debet cum illius licentia iterum confiteri perito. Alius pro contemptu ſatiſfactionis. Tercius cum proenormitate delicti ſacerdos audito crimine remittit eum ad ſuperiorem. qui iterū ſibi crimine expoſito penitentiā ei imponit. Quartus ſi quando confeſſus eſt non ꝓponebat abſtinere a peccato. velconfeſſus eſt de vno peccato et non de alio. Ab infirmis in periculo mortis poſitis pura eſt confeſſio peccatorum inquirenda. nō tamen illis imponenda eſt quantitas penitentie ſed innoteſcenda etamicorum orationibus et elemoſinarum ſtudijs pondus penitentie ſubleuandum ſi forte migrauerint. nam vt ait gregoriꝰ. Animedefunctorum quatuor modis abſoluuntur. aut abſolutionibus ſacerdotum. aut precibus ſanctorum aut carorum ęlemoſinis. aut ieiunijs cognatorum. Uenialia delentur ſex modis. ſcilicet per condignam eukariſtie ſumptionem. per aque benedicte aſperſionem:per elemoſinarum largitionem. per orationem precipue dominicāItem per generalem confeſſionem que fit quotidie in eccleſia. vbinon ſolum venialia ſed etiam mortalia oblita credendum eſt deleri. Item per epiſcopalem benedictionem vel ſacerdotalem. et hocintelligo circa eum qui facit vel accipit iſta vel eorum aliqua cū deuotione. Item videtur ꝙ etiam per quodlibet bonum opus deleantur..lix.De ſacramento extreme vnctionis.Actionis extreme ſacracramētum ab apoſtolis inſtitutum legitur. ait enim iacobus. Infirmatur quis in vobis ⁊cͣ. In quo oſtēditur