ſcere matrem. Quocunqꝫ autem modo tale factum exerceat̉ preterqͣꝫ inter hominem et feminam ordinate ⁊ in vaſe debito viciumcontra naturam et zodomiticum iudicatur. Item matricida debꝫpenitere decem annis. Et dicit. h. ꝙ vxorcidium maius peccatumeſt qͣꝫ matricidium. Alij vero cōmuniter dicunt contrariū. Imponitur tamē maior penitētia vxoricide qͣꝫ matricide. quia hominespromptiores ſunt ad occidendas vxores qͣꝫ matres. Item pro homicidio caſuali imponenda eſt penitentia quinqꝫ annoruꝫ ſi culpapreceſſit caſum. aliter nulla niſi forte ad cautelam. ſi quis per ebrietatem vel voracitatē eukariſtiam euomuerit quadraginta dies peniteat ſi laicus eſt. Clerici vero vel monachi ſiue diaconi et preſbiteri ſeptuaginta diebus peniteāt. epiſcopi nonaginta. Si pre infirmitate euomuerit ſeptem diebus. Debet etiam ſumi in hoc vltimo caſu diligenter et cremari. et cineres iuxta altare recōdi. Ex diligenti inſpectione predicte regule cum exceptionibus ſuis poteritdiligens indagator inuenire proceſſum ad ſatiſfactionem pro diuerſis criminibus ẜm canones penitentiales imponendam. Neqꝫdebet ſacerdos a forma predicta recedere niſi propter cauſaꝫ. Avero dicūt indiſtincte omnes penitētias arbitrarias. Et hanc onionem videtur amplecti conſuetudo. prima tamen eēt tutior ſeddifficilior.De qualitate penarum ⁊ viclauiumlijTem quēdā crimīa ſuntde quibus non poteſt quis agere penitentiam niſi reſtituat vel renunciet ſi tamen poteſt qd̓ male accepit. videlicet ſimonia. rapina et huiuſmodi. Item ſemper debꝫ ſacerdosiniungere penitentiam per contrarium reſpondentem ipſi peccato. vtputa ſuperbo orationem et humilitatem. auaro largitatē. guloſo abſtinentiam ⁊cͣ. Item circa perſonas obnoxias alijs aliqͦ vinculo ſeruitutis caueat pro poſſe ne imponat eis talem penitentiamper quam fieret preiudicium illis quibus tenentur aſtricti. et precipue circa coniugatos. Item nota ꝙ in foro penitentiali appellantur legitime ferie tres dies ſeptimane. ſcꝫ ſecūdo feria quarta et ſexta. Pure vero ac proprie ſolus deus dimittit peccata ⁊ debitumpene eterne. Dicuntur autē ſacerdotes ligare et ſoluere tribꝰ modis. ligant enim vel ſoluūt. id eſt oſtendunt aliquid ligatum vel ſolutū. vnde leproſos per ſe prius dominus reſtituit ſanitati. deindead ſacerdotes miſit quorum iudicio oſtenderētur mundati. Itemlazarum primo reſuſcitauit. deinde mādauit diſcipulis ſoluere ſuſcitatum. Nam et ſi aliquis apud deū ſit ſolutus non tamen in facie eccleſie ſolutus habetur. niſi per iudiciuꝫ ſacerdotis. Secūdusmodus ligandi eſt cum ſatiſfactionem penitentie confitentibꝰ imponunt. vel ſoluendi cum de ea aliquid dimittūt. vel per eam purgatos ad ſacramentorum cōmunionem admittunt. Tercius modus eſt qui fit per excōmunicationē. et iuxta omnes modos eſt autoritas illa exponenda. quodcunqꝫ ſolueritis ſuper terram ⁊cͣ. nontamē ſimpliciter quia interdum ſacerdos in meritos damnat ⁊ iuſte ligatos abſoluit. Unde diſtingue qͣꝫtum ad hoc triplex iudiciūPrimum dei. Secundum petri in eccleſia militante. Terciū ſurſum in curia celeſti. Primum eſt quo deus mundat animā in contritione. et hoc precedit reliqua duo. tempore. dignitate. ⁊ effectuEſt enim eius qui claudit et nemo aperit ⁊cͣ. Secundum eſt iudicium ſacerdotis qui autoritate clauium ligat vel ſoluit in terris. ideſt oſtendit eſſe ligatum vel ſolutum a deo. Et poſt hoc ſequit̉ tercium quod eſt approbationis. ſcꝫ celeſtis curie et angelorū. Scd̓mhunc ergo ordinem ſic expone. Quodcunqꝫ ligaueris ſuper terrāiudicio petri vel iuſte vel claue non errante erit ligatum et in celis.ſcilicꝫ per approbatiōem celeſtis curie. Quia qd̓ in his pars eccleſie militans facit in terris. approbat pars eiuſdem triumphās in celis. Utrum autem remiſſio fiat per malum ſicut per bonum mſtrum. dico ꝙ boni remittunt ex officio et vite merito. ſed mali tm̄ex officio..liij.De pena excōmunicationis.St aūt excōmunicatio acōmunione eccleſie ſeperatio. et fit propter contumaſciam vel aliam manifeſtam offenſam. Conſiſtit autemhec ſeperatio in ſacramentis et orationibus eccleſie et menſa corporali in collocutione cōmuni ⁊ ſalutatione. Excōmunicationumalia maior alia minor. illa eſt maior que promulgatur in aliquos. vtcum dicitur. Excōmunicamus petrum vel martinum vel omnesvſurarios. hec arcet a ſacramentis et ab ingreſſu eccleſie et cōmunione fidelium que eſt in tribus predictis. Minor eſt que contrahitur ex participatione cum illis qui ſunt in maiori. hec ſeperat a perceptione ſacramentorū non a cōmunione fidelium. non enī tranſitexcōmunicatio in terciam perſonam. nec etiam in quoſdam qui excipiuntur in decretis. De hac poteſt abſoluere quilibet ſacerdos.de priori tm̄ qui intulit vel ſuperior. Item excōmunicationuꝫ que-

dam eſt iuſta. quedam iniuſta. Iuſta eſt que fit animo corripiendiet propter culpā debitam iuris ordine ſeruato. Iniuſta eſt in quapredicta obmittuntur. Habuit autē ortū excōmunicatio ab apoſtolo qui excōmunicauit corinthium fornicarium tradens eum ſathane vt ſpiritus eius ſaluus fieret. habuit etiam ortum a veteri lege ab illa maledictione que facta eſt ſuper non obſeruantes legenAliter etiam deſcribitur hoc modo. Excōmunicatio eſt a qualibetlicita cōmuniōe vel legitimo actu ſeperatio.De inflicta a iure et a iudice.Traqꝫ aūt infligit̉ quandoqꝫ a iure. quandoqꝫ a iudice. Aiure infligitur n̄in xvij. caſibus. Minor autem excōmunicatio ſiue ſuſpenſio infligitur ipſo iure vel ipſo actu qͦ ad deum. ſtatim cū quispeccat mortaliter. quo ad deum et quo ad eccleſiam. cuꝫ quis communicat cum excōmunicatis. Item quandocunqꝫ quis in notoriocrimine repellitur a ſacramentis viuus et mortuus niſi penitueritInfligitur ſimiliter a iudice vtraqꝫ. maior quidem ẜm hoc ⁊ qudam alios tm̄ ab epiſcopo. ſed hoc intellige cum ſolēnitate expreſſa in iure. hic eſt enim ſpiritualis mucro epiſcopi. Alij vero prelatiqui preſunt eccleſijs collegiatis et habent iuriſditionem ſuꝑ ſubditos ſuos vt abbates. archipreſbiteri vel plebani poſſunt excommunicare etiam maiori. ſed non cum predicta ſolennitate. Inferiores vero ſacerdotes parochialium eccleſiarum qui non habent iuriſditionem in ſubditos vt poſſint inter eos cognoſcere vel iudicare ordinarie. nō poſſunt excōmunicare maiori. niſi vbi hoc obtide conſuetudine. nam in talibus conſuetudo dat iuriſditionē. Mnor autem ab epiſcopis et aliarum eccleſiarum prelatis infligi poteſt ẜm omnes. Poteſt autem prelatus penā iſtam infligere ſudito ſuo tm̄. vt ei qui cōmittit crimen in parochia ſua. Magi debet pro contumacia tm̄. que triplex eſt. nam alia eſt in non veniendo ad iudicium. ſiue quia peremptoria citatione recepta venire contemnit. ſiue quia malicioſe ſeipſum occultat. ſiue quia impedit ne poſſit ad eū citatio peruenire. Alia quando citatus venit adiudicium. ſed non vult ſtare iuri. vel ante finitam cauſe examinatonem contumaciter et illicentiatus recedit. Alia vero quādo offenſa eius eſt manifeſta. et iuſſus a iudice non vult emendare. Quandocunqꝫ ergo aliquis fuerit vocatus vel admonitus tribus edicivel vno peremptorio pro om̄ibus poteſt ſi cōtumax fuerit excommunicari. non diſtincto vtrū pro modica vel pro magna cauſa fiebat vocatio vel admonitio. quia ſemper eſt ibi contumacia que eſtmaximum crimen. Minor autem excōmunicatio poteſt etiam imponi pro alijs culpis.De abſolutione vinculi excōmunicationis.Bomni vero excōicatione maiori lata a iure pōt excōmunicatus abſolui a ſuoepiſcopo vel proprio ſacerdote. niſi cōditor canonis r̄ſeruauerit ſibi ſpecialiter abſolutionem. Reſeruat autem papa ſibi abſolutionem talium in ſex caſibus. Unus eſt de illo qui verberat clericum. quem nullus poteſt abſoluere niſi papa exceptis caſibus. ſcꝫ ſi eſt in articulo mortis. Si hoſtiarius alicuius poteſtaſub pretextu officij ſui malignatus clericum leſit dum tamen grauiter non vulnerauit. Si monachus verberat monachum vel regularem. vel etiam ẜm quoſdam ſecularis ſecularem. dum tamerviuant in cōmuni. ſi ſit mulier. ſi ſit ſeruus et hic ſi verberauit clericum in fraudem domini vt ſubtraheret ſe illius obſequio. vel ſi dominus propter hoc ſine culpa ſua graue damnū ſuſtinet. Et hosduos caſus intellige niſi eſſet grauis et enormis exceſſus. Itē ſi fuerit leuis iniuria qua intulit clerico. Item ſi ſit infirmus vel pauperimpubes vel ſenex vel valitudinarius. ſi habet inimicicias capitales in iſtis octo caſibus poteſt verberans clericum abſolui ab epiſcopo ſuo. in primo tamen caſu et duobus vltimis excepto impubere debet eis iniūgere quos abſoluit ſub debito iuramenti. ꝙ ceſante impedimento ad romanam eccleſiam vel eius legatum accidant. mandatum ſuper talibus recepturi. Sed cōmunis eſt oplnio ꝙ non reuiuiſcat excōmunicatio ſemel extincta. ſi tamen nolletadimplere mandatum. impedimento ceſſante debet excōmunitri. Secundus caſus in quo non poteſt epiſcopus proprius abſiuere eſt de illo qui incendit eccleſiam. ⁊ eſt denunciatus excōmunicatus ab epiſcopo. nam ante denunciationem ab epiſcopo poteſtabſolui. Tercius eſt de illo qui frangit eccleſiam et ſimiliter eſt denunciatus excōmunicatus. Quartus eſt de illo qui ſciēter ⁊ ſponte participat excōmunicatis a papa ⁊ eos recipit in officijs. Quintus de illo qui falſat litteras apo. ſe. Sextus eſt de illo qui cōmunicat excōmunicatis in crimine. Talis enim quia ratiōe crimis damnati videtur in eum delinquere qui damnauit ab ip̄o excōmunica-