Umere quidē corpꝰ chriſti in peccato mortali non eſt malū in genere. quia ſi aliquis probabiliter credat ſe non habere peccatum mortale. licet habeat. ſumere corpus chriſti non eſt ei peccatū. Et hecautoritas ſi deſit fides vel charitas. iudicium ſibi manducat et bibit. intelligenda eſt ſi deſit in conſcientia. id eſt ſi credat ſe hr̄e mortale. Sed queritur vtrum illi ſacerdos debeat dare corpus chriſtiquem ſcit eſſe in mortali peccato. Et dicitur ꝙ ſi notorius ſit nondebet ei dare. nec in occulto nec in publico. ſi autē non ſit notoriusnon debet ei negare in publico. exemplo domini qui dedit corpusſuum iude qui non erat notorius. Dicimus etiam ꝙ aſpicere corpus chriſti non eſt peccatuū etiā indignis. immo bonū eſt. quia cūcharitas vt dicit auguſtinus. ſit idem quod deſideriū videndi deūet fruendi deo. aſpicere corpus chriſti prouocatiuū eſt ad dilectionem dei. et multorum petitiones exaudiuntur in ipſa viſione corporis chriſti. vnde multis infunditur tunc gratia. qd̓ ſignificatumeſt in libro numerorum. vbi illi qui aſpiciebant ſerpētem eneum liberabantur a morſibus ſerpentum ignitorum. Ꝙ viri bethſamitepercuſſi fuerunt. quia viderunt arcam domini. hoc nō fuit ex indignitate eorum. ſed quia prohibitum erat eis ne viderent. Tamentangere corpus chriſti indignis peccatum eſt duplici ratiōe. Prima eſt. quia deos iniquos odio habuit. vnde ſicut charitas exigitconiunctionem. ita odium ſeparationem ⁊ elongationem. Et propter hoc dicitur. Publicanus alonge ſtans ⁊cͣ. Preſumit ergo qͥei adeo propinquat vt ipſum tangat cum ſit indignus. Alia eſt ratio. quia vt dicit hieronimus ſuper malachiam. Panem pollutūcōmedit qui ad altare dei indignus accedit. vnde qui pollutus eſtet tangit corpus chriſti quātū in ipſo eſt ipſum polluit. Qui veroex ſola reuerentia tangit ſicut ille qui ſubleuat de terra non peccatqͣꝫuis ſit indignus. Sed ſacerdotes indigni qui celebrant peccantmortaliter. quia vel celebrant vt habeant oblationes. vel ne incurrant infamiā. vel ex aliqua alia libidine. De ſacerdotibus vero quinocturnam patiuntur pollutionem. dicitur generaliter. ꝙ non debent celebrare niſi confeſſi fuerint prius. niſi neceſſitas cogat. ⁊ tūcconteri debent et dolere. huiuſmodi enim pollutio habet cauſamſemper inhoneſtam. Aut enim eſt ex turpi imaginatione precedente. aut ex crapula. aut ex natura volente ſe exonerare. et tunc etiamnon eſt ex natura indita ſed ex natura corrupta. vnde ibi habet locum autoritas illa. Bonarum mentium eſt ibi culpam cognoſcerevbi culpa non eſt.¶ De cauſis inſtitutionis huius ſacramenti. et quale tunc datumſit corpus chriſti..xxxvj.St autem multiplex cauſa inſtitutionis huius ſacramenti. Prima eſt cōmemoratio paſſiōis chriſti ſicut ipſe dicit. que triplex ē. Prima eſt cōmemoratio amoris quem oſtēdit nobis in cruce. quia maiorem charitatem nemo habet ⁊cͣ. Secunda eſt liberationis. quiaper paſſionem ſuam liberauit nos a ſeruitute dyaboli ⁊ carcere inferni et mortis. Tercia imitationis chriſti. vt ſcilicꝫ imitemur patientiam et humilitatem. et alias virtutes quas oſtēdit nobis in cruce. Secunda cauſa eſt meritum fidei. quia meritum fidei eſt ⁊ laus.credere qd̓ nō vides. et maxime illud quod eſt ſupra rationē. Tercia eſt ſubleuatio ſpei. vult enim deus quotidie preſentialiter ⁊ corporaliter eſſe inter nos. vt magis ſperemus obtinere petitiōes noſtras. Quarta eſt vt epulemur in azimis ſinceritatis et veritatis.Quinta et vltima ad remedium peccatorum venialium que quotidie facimus. Dicit autem quedam gloſa ſuper leuiticum. ꝙ chriſtus prius ſuum ſumpſit corpus. et poſtea dedit diſcipulis. porrotale dedit quale tunc habuit. id eſt mortale et paſſibile. nunc veroſumitur a nobis immortale et impaſſibile. nec tamen maiorem habet efficaciam. Eukariſtia vero intincta non debet dari populo ꝓſupplemento cōmunionis. quia non legitur chriſtus alicui diſcipulorum tradidiſſe panem intinctum niſi iude. Tunc vero non accepit iudas corpus chriſti. ſed tm̄ panē. Corpus vero ⁊ ſanguis chriſti cum alijs diſcipulis ante perceperat. Et nota ꝙ lucas dicit dominum addidiſſe. Hoc facite in meaꝫ cōmemorationem. quibꝰ ſcꝫverbis inſtituit hoc ſacramentum. et tacite premiſſuꝫ deſtituit. qͣſidiceret ſicut vetus paſcha celebraſtis in memoriam liberatiōis populi de egipto et manu pharaonis. ſic decetero hoc ſacramentumfrequentate vos et ſucceſſores veſtri in memoriam mei. qui liberovos de tenebris peccati et inferni et de manu dyaboli.De ſacramento penitentie..xxxvij.T autē dicit hieronimuspenitentia eſt ſecunda tabula poſt naufragium. Itemambroſius. penitētia eſt mala preterita plāgere. ⁊ plan

genda iterū non cōmittere. Item auguſtinus. Inanis eſt penitentia. quam ſequens culpa cōinquinat. nihilqꝫ proſunt lamenta ſi replicantur peccata. Ideo ſane ita diffiniri poteſt. Penitētia eſt virtus vel gratia qua cōmiſſa mala cum emendatiōis propoſito plangimus et odimus et plangenda vlterius cōmittere nolumus. Sicgitur in verbis predictis intelligitur nō cōmittere. id eſt nolle connittere. Poteſt etiam dici ꝙ deſcriptio illa ambroſij data eſt ẜmeſſe optimum penitentie qd̓ eſt quando penitens finaliter perſeuerat. penitentia quidem non eſt virtus ſpecialis. ſed cōmuniter omnium. Nec eſt in aliqua vi. ſed in qualibet. id eſt in anima ẜm quālibet vim. nam et proprie loquendo luctus non eſt virtus ſed ſtatus virtutis ſicut pax. porro ſicut in alijs quibuſdam ſacramentitria ſunt. vnum quod eſt ſacramentū tm̄. aliud quod eſt res tm̄. aliud quod eſt ſacramentū et res. Ita et hic ſacramentum tm̄ eſt confeſſio cum abſolutione ſacerdotis. Sicut enim ſacramentum baptiſmi in duobus conſiſtit. ſcilicꝫ in elemento et verbo. et confirmatio in duobus. ſcilicꝫ chriſmate et forma verborum. ita in penitentia ſacramentum conſiſtit in confeſſione peccatoris et abſolutioneſacerdotis. Et ſicut in ſacramento baptiſmi elementum eſt materiale reſpectu verbi. ita confeſſio reſpectu abſolutiōis. Et ſicut elementum ſine verbo non eſt ſacramentum nec verbum ſine elemto. ita confeſſio ſine abſolutione vel ecōuerſo. Unde confeſſio quefit non ſacerdoti vel non ſuo ſacerdoti non eſt ſacramētum. quia illi non habent poteſtatem abſoluendi. Res tm̄ eſt remiſſio peccatSacramentum et res eſt contritio cordis. Res reſpectu confeſſionis. et ſacramentum reſpectu remiſſionis peccati. Quidam autemdicunt. ꝙ confeſſio efficit quod figurat. ſcilicꝫ remiſſionem peccati.ſed non omne quod figurat. ſcilicꝫ quia non efficit contritionē cumipſa ſit poſterior natura et tempore. Nec eſt neceſſe vt dicūt ꝙ ſacramentū noue legis efficiat omne quod figurat. ſicut in ſacramento altaris forma panis figurat corpꝰ chriſti nec tamen efficit. Sedreuera forma panis cum forma verborū efficit corpus chriſti ſimpliciter. Itaqꝫ ſicut baptiſmus efficit gratiam in anima baptizatiqͣꝫtum in ſe eſt. ita confeſſio prout ſacramentum eſt contritionē effcit niſi impediatur. vel qͣꝫtum ad eſſe vel qͣꝫtū ad augmentū. Uirtute enim confeſſionis et abſolutionis vel datur vel augmentatudolor et deteſtatio peccati et datur gratia qua de attritione fit cortritio. ⁊ ita patet ꝙ confeſſio eſt ſacramentum priuſqͣꝫ contritio. tn̄ꝯtritio ẜm quid prius eſt quo ſcꝫ ad attritōeꝫ. In diffinitōe quſacramēti ponit̉ viſibilis cōmuniter ad omnē ſenſum. Un̄ ꝯfeſteſt viſibilis et ſenſibilis ſcꝫ auditu. Dicūt aūt magiſtri ꝙ confeſet ſatiſfactio ſunt vnū ſacramentū contritionis et remiſſiōis peccati. et dicūt̉ vnū ſicut ſpecies panis et vini ab vnitate principagnificati qd̓ eſt peccati remiſſio. Et ſicut abſolutio forma ēnis ita iniuctio ſui ſacerdotis informat ſatiſfactionē. aliter enī neutrum eſſet ſacramentum.De effectu eiuſdem ſacramenti.N peccato quidē duo ſūtIipſum ſcꝫ peccatū. id eſt macula aīe. et ſeq̄la peccati. ſcꝫobligatio pene. Sil̓iter in ꝯtritiōe duo ſunt gratia. ſc⁊ dolor. qui eſt ſeq̄la gr̄e. In ꝯuerſiōe peccatoris ad deū tria ſuntſcꝫ peccati deſertio. ꝓpoſitū nō peccādi decetero. et dolor ꝓ peccato p̄terito. Hec oīa pn̄t fieri ꝑ fidem informē vel timorē ſeruilem.vel etiā ſolo libero arbitrio abſqꝫ gr̄a d̓ nouo infuſa. nō tn̄ ſine deoprincipalit̓ oꝑante. quia vt ipſe dicit. ſine me nihil poteſtis facere.Qn̄ aūt homo hec habet tūc ꝯuertit̉ ad deū. et ideo tūc deus conuertit̉ ad peccatorē. gr̄am ei infundendo. ẜm illud. Conuertimūad me et ego ꝯuer. ad vos. Gratia ꝟo ſua pūtia expellit peccatu⁊ ſequelā peccati expellit ꝑ motus qͦs elicit ex libero arbitrio. Sedtriplex eſt ſequela peccati que remanet etiaꝫ poſt remiſſionē culpePrima eſt obſcuritas viſus ſpiritualis. ꝓpter quam nō poteſt videre clare quid faciendum. quid fugiendum. hec ſignificata fuit inceco illuminato. qui primo vidit hoīes quaſi arbores ambulantesSecunda eſt difficultas bene agendi. que ſignificata eſt in inſtitislazari quibꝰ ligatus ꝓdijt de ſepulcro. Tercia eſt pena temporalisDuas primas expellit gratia ſuis motibꝰ per modum cauſe efficitis. terciam vero per modū meriti. Ideoqꝫ oportet vt ꝓportionet̉debito modo. qd̓ fit in iniunctione ſatiſfactionis. Licet igit̉ ſua pͥſentia expellat peccatum. tamen ſequela gratie que eſt in confeſſione et contritione non expellit omnino ſequelam peccati. ad mirquo ad terciam. que per ſatiſfactionem recte expellitur. et ita nonſuperfluit ſatiſfactio. que valet etiā ad multa alia. ſcꝫ ad gratie conſeruationem et ad augmentum eiuſdem ad plenariam abſolutionem ad fomitis debilitationem. et ad vitādum recidiuationē. Un̄verſus. Seruatur per opus ac creſcit gratia. pena Soluitur. atqꝫfomes languet. fugitur recidiuum. Deus autem qui nullum maiūvult eſſe impunitum. ex miſericordia mutat illam magnam penuliin hanc minimā. Tamen quidam dicunt ꝙ peccato mortalime re-