Liber.IX.

Taqꝫ quicquid in lege cerimoniale precipitur in chriſto ſpiritualiter implet̉. autiſin capite. aut in membris. Unde iam veritate propalata litteralis eorum obſeruantia reputabatur idolatria. dicente apoſtolo ad galathas Ecce ego paulus dico vobis quia ſi circuncidamini. cltus nihil vobis prodeſt. Ubi etiam dicit gloſa. ꝙ non ēleuior ſeruitus legis qͣꝫ idolatria. hoc autem ideo. quia tempus eorum tranſierat quo deus per ea ſe colendum ſtatuerat. vnde decetero iam caſſa ⁊ vana penitus in nullo iuuare poterant ſuos obſeruatores. ſicut nec ydola ſuos cultores. Et ob hͦ omnino nulla ſpesin eis erat ponenda ſed tanqͣꝫ ſuperſtitioſa ac per hoc etiam pernicioſa procul erant abijcienda. preterea dicit ibidē apoſtolus Teſtificor omni homini circūcidenti ſe ꝙ debitor eſt vniuerſe legis faciende. Qd̓ intelligitur de illis qui ideo circuncidebant ſe. qꝛ ſpemponebant in circūciſione. quibus ⁊ iam dictabat conſcientia ꝙ omnia legalia integraliter erant ſeruanda. vnde conſcientia licet erronea ligabat eos. ita ꝙ ſi inde aliqua omitterent peccarent propterconſcientiam. Similiter etiam obſeruando ea peccabant. et ita ꝑplexi erant. ſed tenebantur deponere errorem ſicut illi qui nō ex inuidia. ſed ex ignorantia chriſtū crucifixerūt. putantes ſe obſequiuꝫpreſtare deo. Tempore vero medio inter legem et gratie reuelationem licitum erat ea ſeruare propter vitandum ſcandalum iudeorum vt ſierius dictū eſt. Hec de cerimonialibus legis dicta ſuntque nenificabant. quia nec ad hoc inſtitute ſunt. ſed date ſunt iudeis duris in flagellum. rudibꝰ in pedagogū. perfectis auem̄ in ſium..xvj.mpletione moraliū in euangelio.Orro de moralibus preceptis que ſemper iuſtificant et immutabiliter permanent dicit dominus in euangelio. Niſi abundauerit iuſticia veſtra ⁊cͣ. Nec ideo manus chriſti grauiores ſunt qͣꝫ manusmoyſi. Quoniā ſi difficilius ſit in ſe non iraſci qͣꝫ non occidere. nonconcupiſcere qͣꝫ mechari. tamē iugū chriſti leuius eſt qͣꝫ onus moyſi propter ſeptem. ſcilicet propter fomitis debilitationem. proptergratiam concomitantem. propter auxilium ſacramentoruꝫ. ꝓpterapertam doctrinamter promiſſorum eternitatem. ꝓpter exempla chti et ſaim. propter hoſtis alligationem. Manusautem moyſi dicimus graues non tm̄ propter defectū horū auxiliorum.pter pene crudelitatem ⁊ accelerationem. quia ſtatim aricordia puniebatur tranſgreſſor. Et etiaꝫ proptercerinmultitudinem. Et de hac dicit petrus in actibꝰ. qͥdtemꝑtis inponere iugū ⁊cͣ. Et nota ꝙ eadem eſt perfectio in lee que in euāgelio. vt dicit auguſtinus. Sed multa que in lege obſcure precepta ſunt propter imperfectionem populi cui dabatur.quia non ſubito poterāt aſcendere ad perfectionē iuſticie in euanelio explanantur. Et gratia reuelata lex ſpiritualiter intellecta cōhibebat manum et animū. Sed ideo dicitur cohibuiſſe tm̄ manu.quia moyſes vt purus homo puniebat manū quam videbat. nonon videbat. Chriſtus autem deus eſt. et ideo in eu anpribꝰ qͣꝫ d̓ interioribꝰ pct̄is penā determīat. Iō dic̄andatum chriſti non eſt contrarium legi. ſed latius leinens qͣꝫ ſcilicet intelligerent eam phariſei. quia nonant ibi prohibita niſi opera homicidij vel fornicatiōis vl̓huiiUnde et dominus ait. Non veni ſoluere legē ſed adimplere. In ſumma vero nota ꝙ chriſtus legem impleuit. ſcilicꝫ ſepterdis. Primo moralia ſeruando ſicut ipſemet in euangeliodicit. Ego enim que placita ſunt ei facio ſemper. Et etiam cerimonialiſus eſt. baptizatus. oblatus in templo ⁊ huiuſmodi. Item moralia explanando. que phariſei male intelligebantItemciliaceptis addendo. Itē vmbras legales ceſſare fadendo etatem exhibendo quam promittebant. Item nobisgratiatdo qua moralia poſſimus implere que non poterantre. ꝓpter hec omnia dicitur lex ꝑ moyſen data eſt⁊cͣ. Gratia ẜm auguſtinū pertinet ad moralia. id eſt ad charitatisplenitem. veritas ad vmbrarum cerimonialium reuelatiōem.pletutem lex vtroqꝫ modo. ſcilicet et cum fiunt que ibi precepta ſunt. ſcilicet moralia per gratiam ⁊cͣ exhibentur que ibi prophetata ſunt. ſcilicet cerimonia ſignificata per veritatem euangeltꝰcam. Item/nō mompleuit chriſtus legem et implet quotidie vt dicit auguſtinus contra fauſtum. quia enim inquit etiaꝫ ſubgr̄a poſitis in hac mortali vita difficile eſt omnimode implere quedam legis precepta. vt eſt illud. nō concupiſces. ip̄e per carnis ſueſacrificium ſacerdos factus impetrat nobis indulgētiam. etiā hinlegem adimplens. vt qd̓ ex infirmitate minus implere poſſumꝰ eiꝰperfectione recuperemus. cuius capitis membra facti ſumus. Eſtſota in medio rote. id eſt vetus teſtamentū in nouo. et ecōuerſo. jum vero in veteri qͣꝫtum ad p̄figurationum ſiue p̄nuncia-

tionem et intellectū ſpiritualē. vetus in nouo qͣꝫtū ad expoſitionē.De mutatione veteꝝ ſacramentoꝝ in noua..xvij.Augu. contra fauſtum libro. j.N nullum autē nomē religionis ſiue verum ſiue falſum coagulari poſſunt homines niſi aliquo ſignaculorum vel ſacramentorum viſibilium colligantur. Quorum ſcilicet ſacramentoꝝ vis valet plurimum. et ideo contempta ſacrilegos facit. Impie quippe contemnitur ſine qua non poteſt perfici pietas. Proinde pͥma ſacramenta que obſeruabantur et celebrabantur ex lege prenunciatiua erātchriſti venturi. q̄ cū ſuo aduentu chriſtus impleſſet ablata ſunt. etideo ablata quia impleta. Et alia ſunt inſtituta ꝟtute maiora. vtilitate meliora. actu faciliora numero pauciora. tāqͣꝫ iuſticia fidei reuelata et in libertatem vocatis filijs dei iugo ſeruitutis ablato qd̓duro ⁊ carni debito populo congruebat. ¶ Actor. Eccleſia tamēquedam legalia retinuit. vt thurificationem. nō tm̄ quia ſignificatqd̓ ſemper faciendum eſt. pari nanqꝫ ratione et illud de carne porcina non comedenda retinuiſſet. ſed quoniā ipſa litteralis obſeruantia moralis eſt. qd̓ inuenire non eſt in carne porcina. vel in ſuffocato et ſanguine. In thurificatiōe nāqꝫ deus honoratur ſicut in magnitudine ⁊ pulcritudine templi materialis. per quam ſignificāturmagnitudo et pulcritudo templi ſpiritualis. id eſt regni celeſtis. vl̓etiam anime iuſti que maior eſt (vt ait auguſtinus) toto mūdo. nōcorporis diſtenſione. ſed poteſtate et virtute. Thimiama vero nōretinuit. ne videatur iudaizare. Et quia facilius incenſum qd̓ idemſignificat reperitur qͣꝫ ille ſpecies aromatice de quibꝰ thimiama cōficiebatur. Unctionē quoqꝫ retinuit. ſed nō eo modo quo lex vtebatur. Illic enim oleo ſancto materiale tabernaculum vngebatur.hic autem chriſmate ſancto chriſti tabernaculum ſpirituale inunigitur. id eſt homo ipſe cū baptizatur.De numero ſacramentoꝝ noue legis..xviij.Enit ergo magnꝰ ille medicus. ſcilicet per ſamaritanum deſignatus ad genꝰ humanum quod vbiqꝫ iacebat egrotum. eiqꝫ oleū ⁊ vinūid eſt auſteritatem cōminationum acblandimenta promiſſionuminfudit. et eius vulnera preceptis ſalutaribus ⁊ ſacramentis alligauit. In ſeptem nanqꝫ ſacramentis noue legis omnes nobis attulitcauſas ſalutis ſpiritualis. Cauſe etenī ſanitatis ſpiritualis nō ſuntniſi quatuor. ſicut et quatuor corporalis. ſcilicet curatiua. cōſeruatiua. preſeruatiua. melioratiua. Curatiua duplex eſt. quedam eniꝫtotaliter et ſimul curat. vt baptiſmus culpam ⁊ penam omnīo delens qͣꝫtum in ſe eſt. quedam vero paulatim. vt penitentia. Conſeruatiua eſt confirmatio. In hac enim datur ſpiritus ad robur et adconſeruationem gratie que data eſt in baptiſmo. Preſeruatiua ēmatrimonium in quo concupiſcentia carnalis in ruinam ꝓna turpitudinis excipitur honeſtate nuptiarum. ne ruat in mortale peccatum. Melioratiua eſt ordo in quo gratia melioratur et augmentatur. et etiam extrema vnctio. quia hominem in meliori ſtatu ponit et ſecuriorem reddit. Eſt etiam medicina quedā predicta quatuor ſola faciens. ſcilicet eukariſtia. quoniam et venialia curat. ⁊ abeis animam preſeruat. gratiam quoqꝫ cōſeruat. quia panis cor hominis confirmat. et etiam gratiam augmentat. Poteſt etiā dici ꝙeſt medicina reſumptiua que baptizatis datur ad reficiendū aīamſicut corporaliter curatis datur electuarium confortatiuum. vnde⁊ reducitur ad curatiuam. Sciendum autem ꝙ cum ſacramēta iuſtificare dicuntur. quod contenti eſt continēti attribuitur. Gratiananqꝫ in eis contenta iuſtificat. non ergo iuſtificant tanqͣꝫ cauſa efficiens ſed tanqͣꝫ materialis. Sunt enim quinqꝫ que diuerſimodeſanant animam. ſicut et quinqꝫ que corpus. nam corpus ſanat deus autoritate. medicina effectiue. dieta cōmuni ſeruatiue. vas medici ſicut pixis contentuie. medicus autem miniſterio. Sic et deusanimam iuſtificat autoritatiue. gratia vero vt medicina morbū expellens. impletio mandatorum tanqͣꝫ dieta. ſacramēta quoqꝫ tāqͣꝫvaſa medicinalia. ſacerdos autem tanqͣꝫ miniſter. non eſt tamē omnino ſimile de ſacramento et de pixide. ſed ſimile penitus eſſet ſivna tm̄ pixis eſſet in qua daretur medicina. vel ſi daret̉ in alia nonprodeſſet. ſicut baptiſmus ſi daretur ī aliquo alio liquore qͣꝫ in aqͣnon prodeſſet. Quid autem ſit ſacramentuꝫ oſtendit auguſtinusdicens. Sacramentum eſt ſacre rei ſignum. Idem ſacramentū eſtinuiſibilis gratie viſibilis for̄a. vt ſpeciēs panis ⁊ vini. que ſunt ſacrificium viſibile. ſignant inuiſibile corpus chriſti quod eſt ſacramentum eccleſie. Quedam ſacramenta ſunt neceſſitatis. et quedāvoluntatis. neceſſitatis ſunt hec quinqꝫ. baptiſmus. confirmatio.eukariſtia. penitētia. extrema vnctio. Volūtatis vero ſunt hͨ duo.ordo et matrimoniuꝫ. Item quedā ſunt in quibꝰ confertur gratia.vt p̄dicta neceſſitatis et ordinis. Alia in quibꝰ non. vt matrimoniū