Druckschrift 
Speculum historiale
Einzelbild herunterladen
 

LiberSeptimus

Par qd̓ inter om̄s equabile eſt. iudicatū eſt de alicuiꝰ aut aliqͦꝝſentētijs iam ꝯſtitutū eſt. Lis ius eſt qḋ in ſcripto qd̓ ppl̓o expoſitū eſt vt obſeruet̉. ꝯtinet̉. Fortitudo eſt cōſiderata ꝑiculorūſuſceptio. laboꝝ ꝑpeſſio. huius ꝑtes ſunt magnificētia. fidentiapatiētia. ꝑſeuerātia. Magnificentia eſt reꝝ magnaꝝ excelſaruꝫ. animi āpla quadā ſplēdida ꝓpoſitōe cogitatio atꝫ admīſtratio. Fidentia ē quā magnis honeſtis in rebꝰ multuꝫ ipſe animꝰin ſe fiducie certa ſpe collocauit. Patiētia ē honeſtatis aut vtilitatis reꝝ arduaꝝ ac difficiliū volūtaria aūt diuturna ꝑpeſſio.Perſeuerātia eſt in rōne bn̄ cōſiderata ſtabilis ꝑpetua ꝑmāſioTemperātia eſt rōnis in libidinē atqꝫ in alios rectos impetusanimi firma moderata dn̄atio. Cuius ꝑtes ſunt ꝯtinētia. clemētia. modeſtia. Cōtinētia eſt quā cupiditas cōſilij gubernatōe regit̉. Clemētia eſt quā animi temera in odiū alicuius inuectiocitata comitate retinet̉. Modeſtia eſt quā pudor honeſtus claram ſtabilē comꝑat autoritatē. Hec oīa ꝓpter ſe ſolum vt nihiladdatur emolumēti petenda ſunt..xxiij.Item de eodem.Ropter ſe aūt vitāda ſūt modo ea his ꝯtraria ſūt. vt fortitudini ignauia. iuſticie iniuſticia. Uerūetiā illa que ꝓpinqͣ finitima eſſevident̉. vnicuiqꝫ em̄ ꝟtuti finitimū viciū reꝑit̉. vt audacia fidētieꝑtinacia ꝑſeuerātie. ſuꝑſtitio religioni hmōi. In ſcd̓o aūt gene̓honeſti ſcꝫ qḋ ꝑtinet dignitate ſui ꝑtim nos vtilitate allicit ſuntſcꝫ gloria. dignitas. amplitudo. amicicia. Gloria eſt frequēs famade aliquo laude. Dignitas ē alicuiꝰ honeſta cultū honorevere digna ꝯditi autoritas. Amplitudo ē potētie maieſtatis velaliquaꝝ copiaꝝ magna abūdantia. Amicicia eſt volūtas erga aliquē bonaꝝ reꝝ illius ipſius quē diligit cum pari volūtate. Utilitatis aūt due ſunt ꝑtes. ſcꝫ incolumitas potētia. Incolumitaseſt ſalutis tuta integra cōſeruatio. Potētia ē ad ſua cōſeruādaet alteriꝰ obtinēda ydonea reꝝ facultas. Idē in rethorica ſcd̓aTria ſunt genera cauſaꝝ que reciꝑe debꝫ orator. ſcꝫ demonſtrati. deliberatiuū. iudiciale. Demōſtratiuū eſt qḋ tribuit̉ in alicuiꝰcerte ꝑſone laudē vituꝑatōem. Deliberatiuū ē poſitū in ꝯſultatōe. qd̓ hꝫ in ſe ſuaſionē diſuaſionē. Iudiciale ē qḋ in ꝯͣu̓ſia poſitū eſt. qd̓ hꝫ accuſatōeꝫ aut petitōem defenſionē. Oꝑtet at̄ inoratore inuentōem. diſpoſitōꝫ. elocutōeꝫ. memoriā. ꝓnūciatōnem. Inuentio aūt in ſex ꝑtes orationis ꝯſumit̉. ſcꝫ exordiū narrationem diuiſionem ⁊cͣ. de quibꝰ ſupra.ſculi tuſculanaꝝ eius.Idem in li. j..xxiiij.Onos alit artes. oēſqꝫ incendunt̉ ad ſtudia. gloria. Que melior ī hoīm gene̓ natura. qͣꝫ eoꝝ ſe natos ad hoīes iuuādos ꝯẜuandosarbitrant̉. Nemo vnqͣꝫ ſine magna ſpe īmortalitatꝭ ſe pr̄ia offerret ad mortē. neſcio qūo inheret mētibꝰ qͣſi ſeculoꝝ qḋ auguriū futuroꝝ. idqꝫ in maxīs ingenijs altiſſimis animis et maxīeexiſtit apparꝫ facillime quidē dempto qͥs amens eēt ſemꝑin laboribꝰ qͣꝫ ꝑiculis viueret. Grecpuerbium eſt. quā quiſqꝫnorit artē. in hac ſe exerceat. Nulla ē celeritas poſſit animi celeritate ꝯtende̓. Qui ſi ꝑmaneret incorruptꝰ ſuiqꝫ ſil̓is indagatorneceſſe ē vt ita ferat̉ vt penetret diuidat om̄e celū hoc. Eaqꝫ eidemūſes natural̓ erit. ad ſui ſimile penetrauerit in nulla reegens alet̉. ſuſtētabit̉ eiſdē rebꝰ quibꝰ aſtra ſuſtētant̉. Cūqꝫ corporis facitad oēs cupiditates īflamari ſoleamꝰ ꝓfecto beati erimus corꝑibꝰ relictis cupiditatū emulationū exꝑtes fuerimꝰtotoſqꝫ nos in ꝯtemplādis rebꝰ aſpiciēdiſqꝫ ꝓponemꝰ. qꝛ etiā natura ineſt ī mentibꝰ nr̄is inſatiabil̓ quedā cupiditas veri videndi.qua p̄cipue viſione fruent̉. qui tūc etiā has t̓ras incolētes caligine circūfuſi erāt. tn̄ acie mētiſpice̓ cupiebant. Tota ph̓oꝝ vita vt ait catho cōmētatio mortis ē. nam qͥd aliud agimꝰ a voluptatibꝰ corꝑis are familiari eſt mīſtra corꝑis. a reipublicenegocijs aīm ſeuocamꝰ niſi ip̄m ad ſe vocamꝰ maximeqꝫ a corpore abducimꝰ. ſecūqꝫ eſſe cogimus. aīm aūt a corꝑe ſecerne̓ nihilaliud eſt qͣꝫ mori diſcere. Hec mihi crede cōmentemur. noſqꝫ acorꝑe ſeiūgamus. id ē mori ꝯſueſcamꝰ. Magni refert quali in corpore aīmi locati ſunt. multa ē corꝑe exiſtūt que mentē acuant.multa que obtundant. vn̄ areſtoteles ait. Om̄s ingenioſos melancolicos eſſe. vt ego me tardiorem eſſe moleſte feraꝫ.Item de eodem.Idem in ſecundo li..xxv.Ui non modo qꝛ neceſſemori eſt. verūetiā qꝛ nihil mors habet qḋ ſit horrēduꝫmortē timet. magnū ſibi p̄ſidiū ad beatā vitā comparat. ꝯſuetudinis maxīa vis eſt. Idē in. iij. li. Natura ꝑuulosdedit nobis īos qͦs celerit̓ mal̓nibuſqꝫtes ſic reſtirvt nuſqͣꝫ nature lumē appareat. ſūt eigenijs

noſtris ſemīa innata ꝟtutū. ſi adoleſce̓ liceret. ip̄a nos ad beatāvitā nat̉a ꝓduce̓t. nūc aūt ſil̓ vt editi in lucē ſuſcepti ſumꝰ. inꝯtinuo pͥuitate opīonū ꝑuerſitate ꝟſamur. vt pene lacte nutritis errorē ſuxiſſe videamur. qui in ſūma vanitate verſaturnullā effigiē eminentē ꝟtutis. ſꝫ adumbratā ymaginē glorie ꝯſpectat̉. Eſt gloria ſolida quedā res exp̄ſſa adumbrata. Iſtaeſt ꝯſentiēs laus bonoꝝ vox incorrupta bn̄ iudicantiū de excellēti ꝟtute. hec ꝟtute reſonat tanqͣꝫ ymago glorie. Que qꝛ recte factoꝝ comes eſt. eſt bonis viris repudianda. Illa aūt ſe imitatrice eius vult. temeraria atꝫ incōſiderata plurimūqꝫ viciorūlaudatrix fama ppl̓aris. ſimulatōe honeſtatis formā eiꝰ corrumpitaīmus eger (vt ait enniꝰ) ſemꝑ errat. nec pati nec ꝑpeti pōt cuꝑenūqͣꝫ deſinit. Quēadmodū miſcd̓ia ē egritudo ex rebꝰ alteriꝰ aduerſis ſic inuidētia egritudo ex alteriꝰ rebꝰ ſcd̓is. Stulticie ꝓpriūeſt alioꝝ vicia cernere. ſuorum obliuiſci.xxvj.De eodem in libro. i.Mpliſſima eſt oīm artiūbn̄ viuēdi diſciplina. quā vita magis qͣꝫ lr̄is qͥdaꝫ ꝓſecuti ſunt. natura oēs ea bona vident̉ ſequunt̉ fugiuntqꝫ ꝯrīa. Volūtas ā que qͥd rōne deſiderat. ſic eam ſtoycidiffiniūt quā putāt eſſe ī ſolo ſapiēte. aūt rōni adu̓ſa vehemētius incitata ē libido. vel cupiditas ē effrenata. in oībꝰ ſtultis inuenit̉. Metꝰ eſt opīo impēdentis mali. qd̓ intolerabile eſſe videt̉.que facit receſſuꝫ aīmi q̄ndā fugā. Opinatio ē imbecilla aſſenſioInuidētia ē egritudo ſuſcepta ꝓpter alteriꝰ res ſecūdas nihil nocęant inuidēti. Miſcd̓ia eſt egritudo ex miſeria alteriꝰ iniuria laborātis. Deſperatio ē egritudo ſine vlla reꝝ expectatiōe melioꝝ.Pigricia eſt metꝰ ꝯſequētis laboris. Malicia ē voluptas ex malo alteriꝰ ſine emolumēto ſuo. Ita ē libido puniēdi feciſſe videt̉ iniuriā. Odiū eſt ira inueterata. Inimicicia ē ira vlciſcēdi tempus obẜuās. Diſcordia ē ira acerbior intimo odio corde ꝯceptaOīm ꝑturbationū fontē dicūt eſſe intꝑantiaꝫ. ē a recta rōne defectio. ſic auerſa a p̄ſcriptōe rōnis. vt nullo appetitōnes anirꝯtineri regi q̄ant. Auaricia eſt opīo vehemēs de pecūia qͣſi valde expetēda ſit inherēs penitꝰ inſita. Fortitudo ē affectio animilegi ſūme in ꝑpetiēdis rebꝰ obtꝑans. Uel obẜuatio ſtabil̓ iudicijin eis rebꝰ que formidoloſe vident̉ ſubeūdis repellēdis. vel ſcīareꝝ formidoloſaꝝ ꝯͣriarumqꝫ. aut oīno negligendaꝝ ꝯẜuās earūſtabile iudiciū. vel breuiꝰ vt ait criſippus. Fortitudo eſt ſcīa reꝝferēdaꝝ vl̓ affectio in patiēdo ac ꝑferēdo ſūme legi ſine timoreparēs. Ilagicij pͥncipiuꝫ eſt (vt ait enniꝰ) int̓ ciues nudare corꝑa.De eodem.Idem in libro qͥnto..xxvij.On ſunt ea bona dicendanec hn̄da qͥbꝰ abūdantē lꝫ eſſe miſerrimū. Tardistibꝰ ꝟtus facile cōmittit̉. Sapiētis ꝓpriū eſt nihilqd̓ penite̓ poſſit face̓. nihil innitus. ſꝫ ſplendide ꝯſtanter grauiterhoneſte oīa. nihil expectare ita qͣſi certo futuꝝ. nihil cuꝫ accideritadmirari ſui ſtare iudicijs. Stoyci finē bonoꝝ eſſe ſenſerūt ꝯgruenature. ea ꝯuenient̓ viue̓. Si q̄dam etiā ſuauiora naturā deſiderent qͣꝫ multa ex t̓ra arboribuſqꝫ gignunt̉ facili copia ſuauitate ꝑſtantia. adde integritatem valitudinis que ꝯtinentiam invictu conſequit̉ confert. ſudantes ructantes. refectos epulis tanqͣꝫ opimos boues. tūc intelliges qui voluptatē maxime ſequunt̉.eos minime cōſequi. Quid dulciꝰ ocio litterato. leunculus ſane noſter demoſtenes qui illo ſuſurrio ſe delectari dicebat cōfitētis muliercule (vt mos eſt in grecia) hic eſt ille demoſtenes. Quid hoc louius ſi orator ille tātus apud alios videlicet loqui didicerat nonmultum ipſe ſecum.De legibꝰ de fine boni mali. Idē de legibꝰ li. j. .xxviij.Ex eſt ſumma ratō inſitanatura. iubet ea que faciēda ſunt. ꝓhibet que cōtrafria. Nihil p̄ſtabilius qͣꝫ plane intelligi nos ad iuſticiāeſſe natos. nec opinione ſed natura ꝯſtitutum eſſe ius. Si quomōnatura ſit iudicio homīes humani nihil a ſe alienū putarent. coleretur ius eque ab omnibꝰ. ſed tanta eſt corruptio male ꝯſuetudinis vt ab ea male extinguant̉ tanqͣꝫ igniculi a natura dati ꝯfirment̓ vicia contraria. Lex eſt recta imꝑandi ac ꝓhibendi. quāqui ignorat iniuſtus ē ſiue ſcripta ſit vſpiā ſiue nuſqͣꝫ. Iuſticia eſtobtꝑantia legibꝰ ſcriptis inſtitutiſqꝫ ppl̓oꝝ. Uirtus eſt ꝑfectaeius qd̓ certe a natura ineſt. idip̄mqꝫ iuſtiſſimū ē. iuſticie mercedē quere̓. eſt viri boni errare diligere qḋ ſe eſt diligendum. Idē in ſcd̓o libro. Hāc video ſapiētiſſimoꝝ ſnīam fuiſſlegem hominum ingenijs excogitataꝫ. nec ſcitum aliquod eſſepopulorum. ſed eternum qd̓dam quod vniuerſum mundum regeret. imꝑandi prohibendiqꝫ ſapientia. ita principeꝫ legē illam etvltimā eſſe dicebāt oīa rōne aut cogentis aut vetantis dei. ex qua