Druckschrift 
Speculum historiale
Einzelbild herunterladen
 

LiberSeptimus

quis videt. que ꝗs mētu coactꝰ vel dolo deceptꝰ ꝓmiſerit. Fundamētuꝫ iuſticie eſt fides .i. dictoꝝ cōuerqꝫ cōſtans veritas.Exiſtūt ſepe ī iure quedā nicallied malicioſa iuris interp̄tatōne. ex quo illud ſummū ius ſūma iniuria eſt factū. eſt iam tritūꝓuerbiū. Quare ſuſcipiēda ſunt bella. vt ſine iniurie ī pace viuatur. itaqꝫ paci nihil habitura ſit. inſidiaꝝ ſꝑ eſt cōſulēduꝫ. Totius iniuſticie nulla capitalior qͣꝫ eoꝝ qui maxime fallāt. id agūtvt boni viri videant̉. Liberalitate beneficiētia nihil ē nature hominis accomodatiꝰ. ſed hec multas debet habe̓ cautōes. videndūeſt em̄ pͥmū ne obſit illi cui dat̉ beneficiū vel alij. Sūt em̄ multi cuoris glorie. qui alijs eripiūt qd̓ alijs largiant̉. ſic alijspidinocēt. vt in alios liberales exiſtant. nos aūt ea liberalitate vtamūque amicis ꝓſit nemini obſit. Deinde ne maior ſit liberalitas qͣꝫfacultas. tandē dignitate cuiqꝫ tribuat̉ qd̓ eſt fundamētū iuſticie. nihil em̄ liberale ē qd̓ ſit iuſtū. Spectādi etiā ſunt moreseius in quē beneficiū cōferat̉. aīmꝰ eius circa nos. ꝯmunitas acſocietas vite. ad noſtras vtilitates officia priꝰ collata. Omniū ſocietatū nulla p̄ſtantior ē. nulla firmior qͣꝫ boni viri moribꝰ ſimiles familiaritate cōiuncti ſunt. nihil em̄ amabiliꝰ eſt. nec copulatiꝰqͣꝫ moꝝ ſil̓itudo bonoꝝ. In quibꝰ em̄ eadē ſtudia eedē volūtates.in his fit vt alter altero eque delectet̉ vt in ſeip̄o. ſic vnus fiat expluribꝰ. Uita victuſqꝫ cōmunis. cōſilia. ſermōes. cohortatōes. interdū etiā obiurgatōes maxime in amicicijs vigent. Eſtqꝫ illa iocundiſſima amicicia quā ſimilitudo cōiugauit. Sicut ſcientia queremota ē a iuſticia calliditas potius qͣꝫ ſapiētia eſt appellāda. Sic animꝰ paratꝰ ad ꝑiculū. ſi ſua cupiditate cōmuni vtilitate impellit̉. audacie potius nomē habet qͣꝫ fortitudīs. Fortes magnanimi ſunt habēdi qui faciūt. ſed ꝓpulſant iniuriā. Uix inuenitur laboribꝰ ſuſceptis ꝑiculiſqꝫ aditis. quaſi mercedē reruꝫgeſtarū deſideret gloriā. eſt cōſentaneū ratōi qui metu frāgitur eum frangi ciui ſepore preſtiterit.vinci a voluntate..viij.em̄ de eodem.UUgiēda ē pecunie cupiditas. nihil em̄ anguſti tāqꝫ parui ē animi qͣꝫ amareDiuitias. nihil honeſtiꝰ atqꝫ magnificētiꝰ qͣꝫ pecuniātēnere ſi habeas. Si aūt habeas ad beneficētiaꝫ liberalitatēqꝫꝯferre. Multi trāquillitatē expetētes. a negocijs publicis ſe remouerūt. atqꝫ ad ociū ꝓfugerūt. inter quos nobiliſſimi ph̓i. qͥdamhomīes ſeueri graues nec populi nec pͥncipū mores ferre potuerūt. vixerūtqꝫ nōnulli in agris. facilior quidē tutior alijs minusgrauis aut moleſta ocioſoꝝ vita. fructuoſior aūt hoīm generi adclaritatē atqꝫ āplitudinē aptior. eoꝝ qui ad rēpublicā ad res magnas gerēdas ſe accōmodauerūt. Bellū ita ſuſcipiat̉ vt nihil alid̓niſi pax queſita videat̉. Fortis ē em̄ animi conſtātis. ꝑturbari in rebꝰ aſꝑis. nec tumultuātē gradu deijci. ſed p̄ſenti aīo conſilio ſuo vti. nec a ratōe diſcedere. illud etiā magni ingenij eſt cogitatōne futura ꝑcipere. ante conſtituere qͥd euenire poſſit. quidagendū ſit euenerit. Qui reipublice ꝓfuturi ſunt. duo p̄ceptaplatōnis teneāt. Unū vtilitatē ciuiū ſic tueant̉. vt quicqd̓ agūtad referāt obliti ꝯmodoꝝ ſuoꝝ. Alteꝝ vt totū corpꝰ reipu. procurēt. nedū aliquā ꝑtem tuent̉ reliqͣs deſerant. tutela aūt ꝓcuratō reipublice ad eoꝝ vtilitatē cōmiſſi ſunt. ad eoꝝ quibꝰ ēcōmiſſa gerēda eſt. Nihil ē laudabiliꝰ nihil magno p̄claroqꝫ virodigniꝰ. placabilitate clemētia. que tamē ita ꝓbāda ē vt adhibeatur. r. p. ſeueritas. ſine ciuitas pōt admīſtrari. Oīs em̄ aīaduſio caſtigatō debet vacare a cōtumelia. nec ad eiꝰ qui punit vl̓ caſtigat aliquē. ſed ad reipublice vtilitatē referri. Cauēdū eſt etiā nemaior ſit pena qͣꝫ culpa. ideo ꝓhibēda ē ira in puniēdo maxime.nūqͣꝫ em̄ iratꝰ qui ad puniēdū accedit mediocritatē illā tenebit. ēinter nimiū paruꝫ. Qui reipublice p̄ſunt legū ſimiles ſint adpuniēduꝫ iracudia ſꝫ equitate ducut̉. In rebꝰ etiā ꝓſperis ſuꝑbia fugiēda ē arrogātia. vt aduerſas res ſic ſecūdas īmoderate ferre leuitatis ē. Preclara ē eqͣlitas in vita ſcꝫ vt ſit idē ſemꝑvultꝰ eadēqꝫ frons. ſicut de ſocrate dictū ē. Cauēdū ē ne aſſentatoribꝰ ſiue adulatoribꝰ aures patefaciamꝰ in falli facile ē. Tales etnos putamꝰ vt iure laudemur ex inflati vanis opionibꝰ innunrabiliora peccata maximos errores incidimusint quidā homines non re ſed nomine.ix.De eodemIdēdū ē vt ꝯtra naturāmunē nihil cōdamꝰ. ſed ſtudia noſtra eiꝰ regula meqd̓ queas aſſequi. Id maxīe quēqꝫ decet qd̓ maxime ſuum eſtꝗamur. nec attinet nature repugnare. nec quicqͣꝫ ſeqͥAmicicias minꝰ delectāt. magis cēſent ſapiētes ſenſiꝫ diluere qͣꝫrepēte p̄cidere. Luxuria omī etati turpis ſit. ſenibꝰ maxīe fediſſima ē. Peregrini incole officiū eſt. nihil p̄ter nociū ſuū agere.

nihil de alio inqͥrere. mīmeqꝫ in aliena republica curioſuꝫ. Forme corꝑali adhibēda eſt mudicia. odioſa nec exqͥſita nimis. ſectm̄ que fugiat in hūanā negligētiā. in veſtibꝰ aūt mediocritas optima ē. Cauēdū eſt ne aūt ī greſſu tarditatibꝰ mollioribꝰ vtamur. vtpōpaꝝ ferculis ſimiles videamur aut nimias celeritates in feſtinatione ſuſcipiamꝰ in quibꝰ ē ſignificatō incōſtātie. ſit vox loquentisdulcis ꝯtētioſa. neqꝫ languēs. neqꝫ canora. videatqꝫ in pͥmisde quibꝰ rebꝰ loquat̉. ſi de ſerijs veritatē adhibeat. ſi de iocoſis leporē. Ornāda ē dignitas domo. ex domo tota q̄rēda ē. nec domo dn̄s ſed dn̄o domꝰ honeſtāda eſt. In domo clari hoīs hoſpites multi recipiēdi ſunt. admittēda hoīm cuiuſcūqꝫ generis multitudo. atqꝫ adhibēda ē cura laxitatis. aliter ampla domꝰ dedecori dn̄o fit. ſi ē in ea ſolitudo. maxīe ſi ſub alio dn̄o ſolita eſt frequētari. odioſuꝫ eſt a p̄tereūtibꝰ dicit̉. o domꝰ ātiqua heu qͣꝫdiſpari domino domīaris. Turpe ē valde vicioſum in re ſeueradelicatū inferre ſermonē. Quēadmodū ergo in or̄one ꝯſtāti. ſic invita oīa apta ſint inter ſe cōueniētia. que ꝑua vident̉ delictanec a multis intelligi poſſunt. ab his diligētiꝰ eſt declinādū. Siorganis muſicis qͣꝫuis paululū diſcrepēt. vitat̉ tamē ne quid ī eisdiſcrepet. multo magis ordinis oīmoda cōueniētiā in actōnibꝰ noſtris adhibēda eſt. qꝛ maior melior ē actionū qͣꝫ ſonoꝝ accentusNeſcio quō fit vt magis in alijs qͣꝫ in noſmetip̄is cernamꝰ ſi quiddelinquit̉. Illiberales ſordidi ſunt q̄ſtus mercēnarioꝝ oīm. quorum oꝑa quoꝝ artes emūt̉. Eſt in illis ip̄a merces autoramtum ſeruitutis. Sordidi etiaꝫ ſunt qui mercant̉ a mercatoribꝰ qd̓ſtatim vēdant. nihil proficiūt niſi admodū mentiātur. Mīmeqꝫ artes ꝓbāde ſunt. que mīſtre ſunt voluptatū. vt quas exercentlaniſte piſcatores coqui fartores etiā vnguētarij ſaltatores ludiqꝫ talares. Quibꝰ aūt artibꝰ aut prudētia maior ineſt. aut non mediocris vtilitas querit̉. vt medicina architectura doctrina reruꝫhoneſtaꝝ. he quidē honeſte ſunt his quoꝝ ordini cōueniūt. Mercatura ſi tenuis eſt. ſordida putāda eſt. Oīm ex quibꝰ aliquid acqͥritur. nihil eſt agricultura melius. nihil vberiꝰ. nihil dulcius. nihilhomine libero digniꝰ. Omne aūt officiū qḋ ad cōiunctōem hoīm ad ſocietatē tuēdā valet. anteponēdū eſt illi officō qd̓ ex cognitione ſciētia cōtinet̉. Eſt hūane nature aptius vtiliꝰ. magnitudo animi remota comitate cōiunctōne humana feritas quedāeſt ī ſihumnanitae. Iemin libio ſecundo.De eodem.Icut magnas vtilitatesadipiſcimur cōſpiratōe hoīm atqꝫ cōſenſu. ſic nulladeteſtabilis peſtis eſt que homī ab homīe naſcaturMale ſe habet res. qd̓ ꝟtute effici debet. id pecunia temptat̉.Quia idip̄m qḋ honeſtū decorūqꝫ dicimꝰ ſe nobis placet. aīoſqꝫ oīm natura ſui cōmouet. Idcirco illos ī qͥbꝰ hoc remur. a natura ip̄a dilige̓ cogimur. atqꝫ hec qͥdeꝫ eſt cauſa diligēdi grauiſſima. Nemo iuſtꝰ eſſe pōt qui mortē. qui dolorē vel egeſtatē timet.aut ea his ſūt ꝯtraria eqͥtati anteponit. Tanta eſt iuſticie vis vtnec illi maleficō ſcele̓ paſcant̉. ſine vlla eiꝰ ꝑticula viue̓ poſſint. pͥnceps latronū niſi eqͣliter predā diſꝑtiat̉. aut interficiet̉ a ſocijs aut relinquet̉. Oīa ficta celerit̓ tāqͣꝫ floſculi decidūt. nec ſimulatū quicqͣꝫ pōt eſſe diuturnū. Qui veram iuſticie gloriā adipiſcivult. iuſticie fungat̉ officijs. Prima adoleſcētis cōmendatō ꝓficiſcit̉ a modeſtia pietate ī ꝑētes. in ſuos beniuolētia. Deindeetiā facile in optimā ꝑtē venire cognoſcit̉. ſi ad ſapientes clarosviros bene cōſulētes reipublice ſe cōtulit. eis aſſiduꝰ ſit. Iudicis ē ſemꝑ in cāis verū ſequi. Beneficiētie ac liberalitatis ē duplex ratō. aut opera īpendūt̉ indigētibꝰ. aut pecunia faciliordem poſterior locupleti p̄ſertim. ſed pͥma lautior ac ſplēdidior. etviro forti claroqꝫ dignior. ac pluribꝰ vtilior. prima ex arca. ſecūda ex virtute depromit̉. ſepe qui pecunie beneficiū accipit deterior inde ſit. atqꝫ ad idem expectādum ſemꝑ ꝑatior. Nec ita claudenda ē res familiaris. vt eaꝫ benignitas aperire non poſſit. nec itareſerāda vt pateat omnibꝰ. Cauſa aūt largitōnis eſt duplex ſcꝫ ſiaut ē neceſſe. aut vtile. in his ip̄is mediocritatis regula ſeruandaeſt. temeritate remota gratiſſima ē liberalitas. nam viri liberalisbonitas. cōmune oīm profugiū eſt. Nec vno in diſꝑibꝰ cāis affecti eſſe debemꝰ. ꝓpenſior debet benignitas ī calamitoſos niſi forte calamitate digni fuerint. Conuenit aūt viro liberali indo eſſe munificū. in exigendo non acerbum. in omni quoqꝫ re contrahenda. vendendo. emendo. cōducendo. locando facilē equū.multa multis de iure ſuo cedentem. a litibus quantum liceat abhorrentem. Habenda tamen eſt ratio rei familiaris. quā quidemdilabi ſinere flagitioſum eſt. ſed ita illiberalitatis auaricie ſuſpitio abſit. Decorum valde eſt patere domus illuſtrium virorum illuſtribus hoſpitibus. In beneficijs collocandis mores hominumnon fortunam ſequi hone ſta ratio eſt. Sed quis eſt tandem quiinopis optimi viri cauſe. nonatiam viri fonati