QuartusLiber

Erturbatōes animi quidam dicunt cadere in ſapientē. Sꝫ eas moderatas rōIniqꝫ ſubiectas vt eis leges quodāmodo qͥbꝰ ad neceſſariū redigant̉ modū dn̄atio mētis imponat. Hec ſentiūt platōnici ſiue areſtotilici et ꝑypatetici. ſtoyci vero nullas oīno in ſapientēcadere putāt. Cicero aūt dicit ſtoycos in hͦ loco aduerſus pyꝑateticos ꝟbis magis qͣꝫ rebꝰ ꝯtendere. qd̓ ex verbis āgellij ꝓbat̉. qͥ ſiſe ſcribit nauigaſſe aliqn̄ cū quodā philoſopho nobili ſtoyco. qͥ cūillud nauigiū horribili tempeſtate celi. et mari ꝑiculoſiſſime iactaret̉. vi timoris expalluit. Id aīaduerſum ē ab eis qͥ aderāt qͣꝫuis inmortis vicinia curioſiſſime attētis vtꝝ ne philoſophꝰ aīo turbaretur. Deīde tempeſtate tranſacta mox vt ſecuritas p̄buit colloquēdi vel etiā garriēdi locū. quidā ex his qͦs nauis illa portabat diuesluxurioſus aſiaticꝰ philoſophū cōpellebat illudens qd̓ extimuiſſetat̄qꝫ palluiſſet cū ipſe māſiſſet intrepidꝰ. in eo qͣꝫ impedebat exitio.at ille ariſtippi ſocratici rn̄ſum retulit. Qui cū in re ſimili eadē ꝟbaaudiſſet rn̄dit. illū ꝓ aīa nequiſſimi nebulonis merito nō fuiſſe ſolicituꝫ. ſe aūt ꝓ ariſtippi aīa timere debuiſſe. ac illo diuite rn̄ſione depulſo. poſtea q̄ſiuit āgelliꝰ a philoſopho nō exagitādi aīo. ſꝫ diſcendi. quenam illa rō eēt pauoris ſui. qͥ ſtatim ꝓtulit de ſarcinula ſuaſtoyci epytētici libꝝ in qͦ ſcripta erāt q̄ ꝯgruebāt decretis zenoniset criſpi qui fuerūt principes ſtoycoꝝ. in eo libro ſe legiſſe dic agellius. hec ſtoycis placuiſſe. qd̓ cum enī animi viſa q̄ appellāt fantaſias. nec in poteſtate ē vtꝝ et qn̄ incidant aīo. cū veniāt ex terribilibꝰet formidalibꝰ rebꝰ. neceſſe ē etiā ſapiētis animū moueāt. ita vt pauliſper vel paueſcat mētu vel triſticia trahat̉ tanqͣꝫ his paſſionibꝰ p̄uenientibꝰ mētis et rōnis officiū. nec ideo tn̄ in mēte opinioneꝫ fierimali. nec approbari iſta eiſqꝫ ꝯſentiri. Hoc enī eſſe volūt ī poteſtate. idqꝫ intereſſe volūt int̓ animuꝫ ſapiētis et ſtulti. ꝙ ſtulti animuseiſdē paſſionibꝰ cedit. atqꝫ accōmodat mētis aſſenſum. Sapientisaūt qͣꝫuis eas neceſſitate patiat̉. retinet tn̄ de his q̄ appetere vel fugere rōnabiliter debet. verā et ſtabilē inconcuſſa mente ſententiaꝫ.De libris areſtotilis..lxxxiiij.Hieronimus contra ioui.Cripſerunt areſtotiles ⁊ſeneca niſi fallor de matrimonio libros. amboqꝫ ī amoTrem forme inuehunt̉ in hunc modū. amor forme rationis obliuio ē. et inſanie ꝓximus. fedus minimeqꝫ ꝯueniēs aīo ſapientū. turbat ꝯſilia. altos et generoſos ſpūs frangit. a magnis cogitationibꝰ ad humilimas detrahit. q̄ruloſos iracundos temerariosdure imperioſoſqꝫ ſeruilit̓ blandos facit. et cum fruēdi cupiditateinſatiabilis flagrat. plura tꝑa ſuſpitionibꝰ lacrimis q̄ſtionibꝰ ꝑditodiū facit. ſui et ipſa nouiſſime odiū eſt. ¶ Actor. Scripſit enī areſtotiles de arte logica libꝝ cathegoriaꝝ .i. p̄dicamentoꝝ. et ẜm qͣſdam libꝝ ſex principioꝝ. Libros qͦꝫ peri hermenias. ⁊ libros analetiooſterioꝝ. topicoꝝ et elencoꝝ. Porro de phiſica .i. naturali ſciētiaros edidit de phiſico auditu. et generatione ⁊ corruptione. de aīa. de ſenſu et ſenſato. de memoria. de reminiſcentia. deſomno et vigilia. de morte et vita. de vegetabilibꝰ et etiā de aīalibꝰẜm quoſdā. et de qͣtuor elemētis. Libros quoqꝫ metheororum etmethaphiſicoꝝ. extat etiaꝫ liber qui dicit̉ ꝑſpectiua areſtotilis. etalius vt fert̉ qui dicit̉ rhetorica eiuſdē. et eſt ipſius epiſtola ad alexandrum de dieta ſeruāda. De his aūt ipſius libris exerp̄ſi plurīaīet ſcd̓a ꝑte iſtiꝰ oꝑis. pret̓ hͦ etiā ſcpͥſit libros ethicoꝝ qͣtues morales in hͦ loco inſerere volui in hunc modū.es eiuſdē morales ex ethicis..lxxxv.Areſtotiles in libro ethicoꝝ. j.Mnis ars ⁊ oīs doctrinaīmilit̓ autē et oꝑatio. et ꝓpenſis boni alicuius oꝑatrixtunt̉. oīs cognitio et ꝓpenſis bonū aliquod exoptat. Optimus ē qͥeſſe videt̉. Ideoqꝫ optime enunciāt. bonū qd̓ oīa appea ſeipſo oīa intelligit. bonus autē et rurſus ille qui bn̄dicenti hͦ audit̉ q. aūt neqꝫ ipſe intelligit. neqꝫ aliū audiēs in mente iacit. hic inutilis videt̉.uidā vitam pecudum eligentes adipiſcunt̉ tn̄ gloriāquiamagiſtrantiū ſimilia patiunt̉. vt ſardanapalus. perfectius dicimus qḋ per ſe eſt ꝑſequibile qͣꝫ qd̓ ꝓpter aliud eſt eligibile. tale aut felicitas maxime eſſe videt̉. hanc enī ſemper eligimusꝓpter ſe et nunqͣꝫ ꝓpter aliud. Pluribꝰ quidem delectabilia aduerſant. quia non natura hec ſunt. diligentibꝰ autē bonū delectabiliaſunt. tales autē ſunt que ẜm virtutes ſunt oꝑationes. quare et delectabiles ẜm ſe non quaſi adiūcto aliquo. habent enī delectationēquandam in ſeipſis. Quis ꝓhibet felicem dicere eum qui ẜm virtutem operat̉ perfectam. et exterioribꝰ abundat ſufficienter. ꝓnepotum fortunas. et amicoꝝ omniū conferre in nihilū valde inimicabile videt̉. felicitas eſt actus anime ẜm virtuteꝫ perfectā. omniahoneſta concordant rationi.

De eodem.Idem in ſecundo.lxxxvj.Eniqꝫ neqꝫ natura neqꝫreter naturam fiunt virtutes. ſed innatū eſt nobis quidem ſuſcipere eas. per aſſuetudinem perfectis. Ex ſimilibꝰ actibꝰ fiunt ſimiles habitus. ⁊ ẜm actuū differentias ſequūt̉habitus. Non parum igit̉ differt ſic vel ſic aſſueſci a iuuētute. magis autē omnes non vt ſciamus quid eſt virtus ſcrutam̄. ſed vt boni fiamus. Quecūqꝫ natura nobis adueniunt virtutes eorū pͥmitus ferimus. poſtea autē operationem et actum tradimus. Qui d̓ſingularibꝰ ſermo eſt non habꝫ certitudinē. neqꝫ enī ſub arte. neqꝫſub ratiōe incidunt. et circa que eſt virtus. nata ſunt a ſuperfluitate ⁊ indigentia corrumpi. Qui enī omnia fugit ⁊ timet: timidus. q̄autē nihil oīno timet: audax eſt. Similiter aūt qui omnē voluptacem habet. et a nulla ſemotus eſt: incontinens. qui autē omnes fugit eſt inſenſibilis. Corrumpit̉ enī caſtitas et fortitudo. a ſuperfluitate: indigentia. a medietate autē ſaluat̉. Signum aūt oportet facere habituū. voluptatem vel triſticiam in operibꝰ. Quicunqꝫ reinouet̉ a corporalibꝰ et hocipſo gaudet: caſtus. qui aūt triſtat̉: incontinens. ⁊ quiſqꝫ ſuffert pericula et gaudet et non triſtat̉: fortis.qui autē triſtat̉: timidus. Circa enī voluptates ⁊ triſticias eſt conſuetudinalis virtus. nam medicine quedā ſunt virtutes. medicineautē per contraria nate ſunt fieri. tribꝰ exiſtentibꝰ que in voluptatibꝰ. et tribꝰ que in fugis. bono conferente delectabili. ⁊ tribꝰ contrarijs malo in conferente triſti. circa hec quidem omnia. bonus directus eſt. malus autē peccans. magis autē circa delectatiōem. qꝛ expuericia nobis cōmittit̉. ideo difficilimū eſt hanc paſſionem repellere. contemperaneā vite quemadmodū dicit heraclitus. circa difficilimū autē ſemper et ars fit et virtus. In his que ẜm virtutes fiunt. requirit̉ qualiter habēs operat̉. primū quidem ſi ſciens. deīdeſi volens. preter hoc autē terciū ſi firme et immutabiliter oꝑat̉. hecautē ad habendum alias artes non cōnumerant̉ p̄ter ſcire. Ad habendum igit̉ virtutes ſcire quidem parum aūt nihil ꝓdeſt. ad alianon parum ſed om̄e. ſed multi hec quidē que ẜm virtutes ſunt nōfaciunt. ad rationē autē confugientes exiſtimant philozophari eteſſe boni. ſimile aliquid facientes egrotantibꝰ. qui medicos audiūtquidem ſtudioſe. et ip̄i nihil faciunt operandoꝝ. igit̉ nec illi bn̄ habebunt corpus. nec iſti animā ſic philozophantes. Quoniaꝫ autēea que ſunt in anima tria ſunt. paſſiones. potētie. habitus. horumaliquid erit virtus. paſſiones quidē nō ſunt neqꝫ virtutes neqꝫ malicie. quia ẜm paſſiones non dicimur boni vl̓ mali. neqꝫ laudamuvel vituperamur. ẜm virtutes autē et malicias boni vel mali dicimur. et ẜm eas laudamur vel vituꝑamur. et paſſiones qͥdē vt ira ⁊timor inuolūtarie. virtutes aūt et voluntates vel non ſine volūtate. Propter hec aūt eadē. neqꝫ potentie ſunt. neqꝫ enī boni vel mali dicimur. qꝛ poſſumꝰ pati ſimpliciter neqꝫ laudamur neqꝫ vituperamur. et adhuc potētes quidē ſumꝰ natura. boni aūt non ſumusnatura. relinquit̉ gͦ habitus eſſe oīs virtus cuiuſqꝫ fuerit. ⁊ id benehabens perficit. et opus eius bonū reddit..lxxxvij.Adhuc de eodem.N omni ꝯtinuo et diſcreto eſt acciꝑe. hoc quidē plus hoc vero minꝰ hͦ vero eqͣle. ⁊ hoc aūt: aut ẜm rē. aūt ẜm nos. dico aut rei mediūquod equaliter remouet̉ ab vtraqꝫ extremitatum. quod eſt vnū etidem om̄ībꝰ. Ad nos autē qḋ neqꝫ ſuperabundat neqꝫ deficit. ſednon eſt idem omnibꝰ. nam miloni quidē comedere ſex minas parūeſt. dominatori autē quidem gimnaſiorū multū. Sic vtiqꝫ omnisſciens ſuperfluitatē et deficientiam fugit. mediū autē querit ⁊ hocvult. medium autē non qd̓ rei. ſed qd̓ ad nos. Sic ergo boni artifices ad medium reſpicientes operant̉. Uirtꝰ autē omī arte certiorē ⁊ melior. quēadmodū ⁊ naͣ. medij vtiqꝫ erit ꝯiecturatrix. Adhucpeccare qͥdē ē multꝭ modis. dirige̓ aūt vno mō. iō et hͦ qͥdā facile. hͦꝟo difficile. facile qͥdē diuti a ſigno. difficile aūt inuēire. ⁊ ꝓpt̓ hocmalicieīꝑfluitas ⁊ indigentia. ꝟtutꝭ aūt medietas. boni qͥdēſimpl̓r. mali aūt omnifariā. Eſt igr̄ ꝟtus habitꝰ volūtariꝰ īmedietate exn̄s qͦ ad nos determīata rōe. vt ſapiēs determīabit. Medietas aūt duaꝝ maliciaꝝ hꝰ qͥdē ẜm ſuꝑfluitatē. hꝰ ꝟo ẜm indigentiā. ē enī virtꝰ circa paſſiōes ⁊ oꝑatiōes ī qͥbꝰ ſuꝑfluitas viciat. ⁊ defectꝰ vituꝑat̉. mediū at̄ laudat̉ ⁊ diligit̉. Nā neqꝫ oīs oꝑatio neqꝫoīs paſſio ſuſcipit medietatē. q̄dā enī mox noīata ꝯiūcta ſūt cū malo vt inuidia adulteriū furtū ⁊ ſil̓ia. q̄ dicūt̉ eē ip̄a mala. n̄ eoꝝ ſuꝑfluitates ⁊ deficiētie. Nō ē igit̉ vnqͣꝫ circa hͦ dirige̓. ſed ſꝑ peccareFprtitudo ē medietas circatīores ⁊ audacias. Lib̓alitas ē medietas circa datiōꝫ pecūiaꝝ ⁊ acceptiōꝫ. Magnanimitas ē medietascirca honorē ⁊ inhonorē. ad q̄ ip̄i magis innati ſumꝰ. Hec magisꝯͣria medio vidēt̉. ꝟbi gr̄a. magꝭ innati ſumꝰ ad delectationē. ideohabiliores facti ſumꝰ ad incōtinētiā qͣꝫ ad decorē. ideo difficile eſtbonum eſſe. In vnoquoqꝫ enī medium accipere difficile eſt. verbi