Druckschrift 
Speculum historiale
Einzelbild herunterladen
 

mediā eligētes. lunares infra tricenariū qͥdē inueniūtur ſꝫ vltra. ſolares ꝟo pl̓es hūc numeꝝ excedūt. a phaſe reſtabāt. xvj.dies mēſis pͥmi. et poſtea fluxerūt. xxx. ſecūdi. vn̄ reſtat dies iunij prīa ſit a phaſe. xlvij. Tūc dn̄o iubēte moyſes ppl̓m biduo ſct̄ificauit. et die tercia fuit a phaſe. l. ppl̓o ſtante ad radicē mōtis etaudiēte. legē a dn̄o accepit. ꝯtīet diuerſa mādata .ſ. affirmatiuaet negatīa. ſiue p̄cepta ꝓhibitōes. Itē q̄dam ſunt p̄cepta moralia. q̄dā iudicialia. q̄dā ceremoīalia ſiue legalia. prīa data ſunt admerendū. ſecūda ad lites dirimēdū. tercia ꝟo ꝑfectis inſignū duris in flagellū. rudibꝰ in pedagogū. Inter hec aūt decalogꝰ tanqͣꝫoīm p̄ceptoꝝ moraliū ſūma p̄mittit̉ ibi oēs ꝟtutes p̄cipiūt̉. etoīa vicia implicite vel explicite ꝓhibent̉. ideoqꝫ lex moral̓ ſb̓ denario ꝯſtat ex tribꝰ et. vij. data ē. qꝛ ternariꝰ ſignificat ꝑſonaꝝ diuinaꝝ trinitatē in ſūme credēdū ē. ſeptenariꝰ aūt moꝝ ꝑfectiōem.qꝛ numerꝰ ꝑfectꝰ ē. et in fide moribꝰ ꝑfecta vita hoīs ꝯſiſtit. Itēqꝛ denarius ē pͥmꝰ limes in numeris. et in imple tōe decalogi cōſiſtit prīa ꝑfectio ſpūalis. Itē vt obſeruātiā. x. mādatoꝝ reſartiatur decimꝰ ordo cecidit angeloꝝ. Itē vt ſicut populꝰ egiptiorūꝓpter impietatē ydolatrie. et ppl̓i dei opp̄ſſiōeꝫ extermīatꝰ erat. x.plagis. ſic populꝰ hebreoꝝ a deo vocatus. ad cultū dei reformaret̉ decē p̄ceptis.De ratione numeri in p̄ceptis decalogi. D idem etiam poteſt ratio ſumi ex ꝑte ip̄aꝝ rerū iubent̉. ſiue cauſaꝝ p̄cipiē di. Aꝑ em̄ p̄cepta oīa data ſunt. vt illa bn̄ ordinet̉ ad deū. et ad ꝓximū. ad deū ordīat̉ prīa tria. in his em̄ p̄cipit̉ latrīa. ꝯſiſtit in tribꝰ .ſ. in fide. ſpe. et charitate. et tria ſingula in ſingul̓ p̄ceptis intelligūtur. et qͣſdā appropriatōes ad tresperſonas intrinitatem referuntur. In primo em̄ mandato ꝓhibet̉ inanis ꝯfidētia et ꝯſequēs p̄cipit̉ ſpes .ſ. vt ponat̉ ī ydolo nec ī hoīe ſed in ſūma poteſtate pr̄i attribuit̉. In ſecūdo ẜmyſidoꝝ ꝓhibet̉ error. et ſic p̄cipit̉ fides. innitit̉ prīe ꝟitati ſapiētie filio attribuit̉. In tercio ꝓhibet̉ amor ſeculi. et ſic p̄cipit̉amor dei .ſ. charitas a ſpūſct̄o infundit̉. Sic illa tria ordīat̉ ad trinitatē. vn̄ iſta tria vocat deus vnū mādatū dicit diliges dn̄m deū tuū ⁊cͣ .i. fortit̉. ſapiēter. dulciter .ſ. vt nec frāgaris iniurijs. nec ſeducaris fallacijs. nec abducaris blandicijs. ē inquitpͥmū maximū mādatū. Secūdū aūt ē ſil̓e huic. ſecūdū qꝛ .ſ. depēdet ab iſto. Qui em̄ vere diligit deū ꝯſequēter in ꝓxīo diligit imaginē d̓i. dr̄ etiā ſil̓e. Ad hāc aūt ꝓximi dilectōeꝫ ꝑtinēt vltīacepta. .vij. em̄ ordinat̉ ad ꝓximū. ſꝫ differēter. aut ei bn̄ficium impedendo. et illud. honora pr̄em tuū et matrē tuā. ibiintelligimꝰ ſynodo chice noīe pr̄is et mr̄is oēm ꝓximū. et noīe honorꝭ bn̄ficiū. Aut nocēdo. tripl̓r .ſ. dicto. facto. voto. Iniuria verbi ꝓhibet̉ ibi. loq̄ris ꝯtra ꝓximū. t. f. t. Iniuria fct̄i duplex .ſ. realis. et ꝓhibet̉ ibi. furtū facies .i. nullū damnū ꝓxīotuo in rebus ſuis inferas. Perſonal̓ et duplex .ſ. vel in ꝑſonapria. et hibet̉ ibi. non occides .i. nullū ꝑſone ꝓximi malū infesvel in ꝑſona aliena .ſ. vxoris aūt filie. et ꝓhibet̉ ibi. mechaberis .i. nulli feīe illegitīe ꝯmiſceberis. Iniuria voti ſiue volūtatꝭ duplex ē. aut ꝑſonalis ꝓhibet̉ ibi. deſiderabis vxorē ꝓximi tuiaut realis. et hec ibi. ꝯcupiſces ꝓximi tui. Hec ſunt. x. pſaltērij corde ẜm aug. qͥbꝰ occidūtur beſtie ſpūales .i. vicia vaſtāt. tange pͥmā cordā prīaꝫ beſtiā occidiſti .i. imple primūdatū. et pͥmū viciū euacuaſti. et ita de alijs. vt em̄ dic̄ yſidorꝰ pͥmūmādatū ꝓhibet ſb̓reptōem. ſcd̓m errorē. t̓ciū int̓ficit ſecl̓i amorēqͣrtū impietātē. quintū crudelitatē. ſextū fornicatōeꝫ. ſeptimū rapacitate. octauū falſitatē. nonū md̓i cupiditatē. decimū adulte̓i cogitatōeꝫ. Suꝑbia qͦꝫ prīo p̄cepto hibet̉. qꝛ ꝯtraria ē ad oratiōiet etiā gula. qꝛ ydolū ē venter guloſi. Inuidia qͣrto. qꝛ odit bonūꝓximi. Accidia tercio. qꝛ intus qͥeſce̓ pt̄. habet tediū boni.ceteris ptꝫ qͥbꝰ p̄ceptis ꝓhibeant̉. Data ſunt aūt in lapideis tabulis in ſignū duritie cordis illius gētis. in duabꝰ ꝟo ꝓpter duo teſtamēta ſignificāda. vel qm̄ oīa reducūtur ad duocharitatis p̄cepta. In diſtinctōe aūt doctores diſſentiūt. primū mādatū qd̓ẜm aug. vnū ē. origenes ī duo diuidit. et vltīa ẜm aug. duo ſūtorigenes ī vnū colligit. cui et̄ ioſephꝰ ꝯſentit. Prete̓a ponit aug.tria ad dilectōeꝫ dei ꝑtinēt in vna tabula. et. vij. ad dilectōeꝫꝓximi in alia. Ioſephꝰ aūt et hebrei quinqꝫ in vtraqꝫ.Solutio qundā dubitabiliū circa decem p̄cepta.Deo aūt pene oīa negatiua ſunt. qꝛ lex moral̓ potiꝰ dabat̉ iudeis ad cauēdūIIpeccatū qͣꝫ ad ꝑcipiēdū bonū. Due ſunt em̄ ꝑtes iuſticie .ſ. declīare a malo prius: qd̓ ꝑtinet ad vetꝰ teſtamētū. et face̓bonū poſteriꝰ: qd̓ ꝑtinꝫ ad no. t. ſpūaliter tn̄ intellct̄a ſunt pure negatiua. qꝛ negatōibꝰ meremur ſꝫ aliqͦ aſſertiua. illop̄cepto occides. p̄cipit̉ volūtas occidēdi. et in illo inecha

be̓is. volūtas mechādi et ſic de alijs. aūt dr̄ lex cohibe̓ manū animū: veꝝ ē ẜm carnalē ītellectū iudeoꝝ. ſꝫ ẜm apl̓ꝫ lex ſpūaliseſt .i. ſpūal̓r intelligēda. Ideo aūt pͥmū p̄ceptū refert̉ ad patrē. qꝛadoratio principio debet̉ inquātū ē principiū. et primū prīcipiuꝫeſt pr̄. ſecūdū ad filiū qꝛ ꝑiuriū nomē d̓i in vanū ſumit̉ ē directeꝯtra veritatē. terciū ad ſpūmſct̄m ꝓpt̓ ſct̄ificatōem. licet aūt ceremoniale ſit: ponit̉ tn̄ inter p̄cepta moralia. qꝛ ſignificat reꝫ excellētiſſimā .ſ. pacē et qͥetē mētis oīm p̄ceptoꝝ moraliū ē finis. et etiāqꝛ licꝫ ceremoīale ſit qͣꝫtū ad prīcipalē cauſam inſtitutōis. tn̄ qͣꝫtūad ſb̓am p̄cepti morale ē. maxīe ꝑfectis qͥbꝰ nihil ē moraliꝰ qͣꝫ vacare ab oꝑbꝰ exterioribꝰ ad ꝯtēplandū deū. iuxta illud. vacate etvidete ⁊cͣ. licet aūt affirmatiuū ſit qͣꝫtū ad vocē. negatiuū tn̄ ē qͣꝫtum ad. qꝛ ſabbatū ſct̄ificare nihil aliud ē qͣꝫ oꝑa ſeruilia facere. Solū igit̉ qͣrtū mādatū ē affirmatiuū qͣꝫtū ad vocē et qͣꝫtumad rem vel intellectū. qꝛ in eo ſolo p̄cipiūtur oꝑa pietatis. ideo ete ſoli addit̉ ꝓmiſſio. qꝛ oꝑbꝰ ꝓprie ꝓmittit̉ retributio. oꝑa em̄ illoꝝ ſequūtur illos. et etiā qꝛ pietatis oꝑa pluſqͣꝫ aliqͥd aliud nosaſſimilāt deo. vn̄ eſtote inqͥt miſericordes ſicut et pr̄ vr̄. Ideo aūttalis ꝓmiſſio .ſ. longioris vite huic apponit̉. qꝛ iuſtū ē vt vitā alterius ſuſtētat. eius qͦꝫ vita a deo ꝓlonget̉. aūt p̄ceptū obligat ad ſemper ſed pro loco et tempore. De patre infideli extraneo fideli quis tibi p̄ponēdꝰ ſit: dicit̉ extraneus pr̄i p̄ponēduseſt in charitatꝭ dilectōe. qꝛ quāto melior ē ẜm deū tāto magis diligēdus ē ꝓpt̓ deū. pr̄ ꝟo extraneo ꝓpt̓ naturā. et ꝓpt̓ beneficij recōpenſatōeꝫ. et ꝓpter mādatū ī nutrimēti exhibitōe. Cōcupiſcentiaet actꝰ mechie diuiſim ꝓhibent̉. qꝛ intātū differūt ẜm aug. vt aliquādo mechet̉ concupiſcit .ſ. vt aliene miſcet̉ vxori ebrietate. vel odio ꝓximi vl̓ alio hmōi. Aliquādo etiā ꝯcupiſcat ta miſceat̉ vt ptīore vel pudore. vel qꝛ pt̄ ad acceſſū habe̓et ita neutra ꝓhibitio ſuꝑfluit. Sil̓r de cōcupiſcētia et de rapīarei aliene. Itē dicit̉ mechaberis deſiderab̓ vxo. p. t. vtrobiqꝫ p̄cipit̉ volūtas mechādi. qꝛ ſunt mādata pure negatiua. ſed alteriꝰ ē volūtas. alteriꝰ illa. em̄ dicit̉ mechabe̓is.p̄cipit̉ volūtas faciēdi opus exterius. aūt dicit̉ deſiderabis vxorē ꝓximi tui. p̄cipit̉ volūtas faciēdi opus interius .i. cōcupiſcēdi ſiue delectādi. et ita idē vtrobiqꝫ p̄cipit̉. Sꝫmilit̓ de cōcupiſcētia et rapina rei aliene. vtrobiqꝫ duo p̄ceptaſunt. qꝛ exqͦ peccauit adā ꝓni ſunt hoīes naturalit̓ ad volūtatemet actū mechie rapine. In hoīcidio aūt ſic ē. qꝛ et actuꝫ eiusvolūtatē naͣl̓r abhorret. ſuffic̄ vnicū de vtroqꝫ mādatū et̄fortaſſis declaratio volūtatis et actꝰ hoīcidij ſunt ita ſeꝑate ſic̄mechie vl̓ rapine. hebrei tn̄ dicūt in precepto deſiderab̓ vxo ꝓximi tui. ſolicitatōem ad mechiā tātūmō ꝓhiberi. .ſ. fit ī munuſculis et colloquijs. nūcijs. litteris. oſcul̓. nutibꝰ. aſpectibꝰ. amplexibꝰ. et hmōi. vn̄ in math̓. dictū ē. mechaberꝭ. ego autē dicovobis ⁊cͣ. ē additō ſꝫ explanatio. Octa mādatū differt a ſecūdo. qꝛ illud ꝑtīet ad dilectōeꝫ dei: ad dilectōeꝫ ꝓximi. et loquit̉ cōtra ꝓximū falſū teſti. licet peccet ꝯtra ſecūdū mādatū ꝑiurando. nihilominꝰ fac̄ et ꝯtra octauū in ꝓxīo ſuo nocꝫ verbovt ſupͣ dictū eſt.De cauſa forma datōis legis moral̓.Ex gloſa ad galathas.On ē lex hominibus etiāmoral̓ ad iuſticiā vel ad bt̄itudinē data. ſed in medioV .ſ. inter ꝓmiſſionē et ſemē .i. int̓ abrahā xp̄m ordīabiliter poſita ꝓpter trāſgreſſionē .ſ. cohibēdā .i. vt hoīes prīo quidetīore ſaltē trāſgredi ceſſarent. et idip̄m qn̄qꝫ volūtarie face̓nt. Itēvt ſuꝑbe de viribꝰ ſuis fidēs. p̄cepta acciꝑet in quibꝰ deficiēset p̄uaricator effectus: liberatorē et ſaluatore reqͥreret. vidēs eniꝫli. ar. ſibi ſuffice̓ ad iuſticiā. nec ſic hūiliauit ſe ad poſcēdā gratiam. ſed ſuꝑbe legē ſcriptā legi nature adiūctā ſuffice̓ putans clamabat. deeſt impleat: ſꝫ ꝗͥ iubeat. vt igr̄ de ip̄a temeritate etcōuinceret̉ anteqͣꝫ deus filiū mitteret. legē ſcriptā dedit. peccatimorbū detexit: ꝯſumpſit. Qua data etiā morbꝰ inualuit infirmitas ē aucta. legis ſꝫ nature vicio et dyaboli inſtātia. vt ſiccognita vtriuſqꝫ legis inſufficientia infirmitate ſua clamaret admedicū et q̄reret gͣtie auxiliū et ita factū ē. ml̓tiplicate em̄ ſunt infirmitates eoꝝ. poſtea accelerauerūt ad medicū. et lex qͥdē moy.data ē. gra. aūt et veri. hieſū xp̄m facta ē. ē ille ſamaritanus formā ſerui et ꝯpaſſionē. languido appropiauit. eiuſqꝫ vulneraſanauit. quē ſacerdos et leuita inanit̓ ꝑtrāſibāt. qꝛ ſacerdotiuꝫ etlex vetus nemīem ad ꝑfectū duxit. ē etiā helyſeus baculū legis ad ſuſcitādū ſunamitꝭ filiū miſit. quē ille ſurge̓t. tādeꝫipemet veniēs et ꝯtrahēs ſe puero coaptauit mortuus ſurrexithic ē et oīpotētis ſermo. qui mediū ſilētiū tenerēt oīa a regalibus ſedibus venit. primū ſilētiū fuit ante legē .ſ. ignorātia lāguoris. ſecūdū ſub lege .ſ. deſperatio curatōnis. terciū erit in gloria ſcꝫadeptio ſanitatꝭ. Ante legē nanqꝫ morbū ſuū agnoſcebat