Druckschrift 
Speculum historiale
Einzelbild herunterladen
 

LiberPrimus

etiam pena gehennali. cui ꝓfecto donec ad pnīam ſui reatus obtinuerūt indulgentiam fuerūt obligati. Porro int̓ illud peccatuꝫpͥmū apoſtaſie. et vltimā penā gehenne. media que ſunt peccata.ſunt et pene. Iuſto enī iudicio dei crimina criminibꝰ vindicant̉. etſupplicia peccantiū tm̄ ſunt tormēta. ſꝫ vitioꝝ incremēta.De multiplici diuiſione peccati..xliij.Ex nono libro.Eccatum autem diuiditur in originale et actuale. Actuale in duo .ſ. veniale etctum aūt in duo .ſ. ignorantiā et omiſſionem. Ignorantia p̄cipuemortale. Mortale ꝟo in delictum et cōmiſſum. Deliculpabilis eſt in ſacerdotibꝰ et p̄latis et iudicibꝰ. maxime tenent̉ſcire. quoꝝ officiū eſt interrogati de lege rn̄dere. maxime vero infurioſis excuſabilis ē. in dormiētibꝰ. et in ebrijs. rationē habētesligatā valēt inter bonū et malū diſcernere. Ad omiſſionem ꝟoꝑtinet etiā negligētia. Cōmiſſum diuidit̉ in ſeptem vitia capitalia. qͦꝝ radix ē ſuꝑbia. germina ꝟo multiplicia. Ex ſuperbia quidem naſcit̉ inanis gloriā. Suꝑbꝰ enī vult ab om̄ibꝰ laudari. vt aboībꝰ poſſit honorari. Ex hac aūt īuidia. qꝛ laus appetit̉ eademalijs īuidet̉. Ex hac iteꝝ ira. qꝛ dum mens ex aliena felicitate torquet̉. neceſſe eſt vt oculus mētis iracundiam turbet̉. Ex ira aūtaccidia. qꝛ mens inordīate turbat̉. om̄e bonum in vaſtidium eivertit̉. Ex accidia ꝟo auaricia. qꝛ dum turbata mens triſtis nullam interiꝰ ꝯſolationē ſentit. foris in terrenis auariciam q̄rit.Ex auaricia qͦꝫ gula. quia qd̓ auaricia congregauit gula depaſcit.vn̄ diuites ſolet guloſi. ſicut ille qui epulabat̉ quotidie ſpēdideEx gula aūt luxuria. qꝛ vēter et genitalia vicina ſunt. et pro vicinitate membroꝝ ſequit̉ confederatio viciorū. Ex his itaqꝫ vitijsſibinuicem cōnexis quaſi cathena efficit̉. qua peccator ligat̉ et adinfernū trahit̉. Superbia quatuor ſpecies habet. iuxta illud. Ex meritis faplus om̄ibꝰ inflāt..xliiij.Deo cordis et oris et operis.Liter peccatū diuiditurin pct̄m cordis. oris. et oꝑis. Peccatū cordis ī tria. ſcꝫIcogitatiōis. delectationis. cōſenſus. Pct̄m cogitationis ē ꝓprie error. triplex ē. ſcꝫ error ꝯſcīe. et infidelitatis. et prauiiudicij. Ex errore ꝯſcīe orit̉ ꝑplexitas. Ex prauo iudicio perſonarum acceptio. cōmittit̉ triplicit̓ .ſ. in bonoꝝ exhibitiōe. in iudicijexecutōe. in ꝓmotiōe quoqꝫ ad dignitates. Peccatū oris multiplex eſt. in ſermone enī requirunt̉ tria. ſcꝫ ꝟitas. bonitas. equitasſiue rectitudo. Contra veritatem peccat̉ in ꝟbo triplicit̓. Aut qꝛveritas violat̉ qd̓ fit mendaciū. Aut qꝛ ꝯtemnit̉ qd̓ fit per ꝑiurium. Aut impugnat̉ qd̓ fit ꝯtentionem. Cōtra bonitatem ꝟoduplicit̓. ſcꝫ ꝯtra honeſtatē ſcurrilitateꝫ. Cōtra vtilitatē vaultiloquiū ſiue garrulitatem. Cōtra rectitudine duiciter. ſcꝫ in laude et vituꝑatiōe. in laude qn̄ laudat̉ laudan. qd̓ fit duplicit̓. Uel ī laude aliena qd̓ fit adulationem. Ueliniactantiaꝫ. in vituꝑio ſil̓iter qn̄ vituꝑat̉ deus qd̓ fit perblaſphemiā. Aut ꝓximus et hoc dupliciter. Aut imp̄cando pe. qd̓ fit maledictionē. Aut improperando culpā. duplicit̓Aut aꝑte. qd̓ fit ꝯtumeliā. Aut occulte. qd̓ fit per detractiōem.Vendaciū triplex ē. ſcꝫ pernicioſum. officioſum. iocoſum. Aliterꝟo diuidit̉ ī octo genera ẜm auḡ. Periuriū triplex eſt cōtra trescomites iuramēti. ſcꝫ ꝟitatē. iuſticia. diſcretione. iuramentum qͦꝫdiuidit̉ in aſſertoriū et ꝓmiſſoriū. ſpontaneū coactum. licitumillicitū. Adulatio ē triplex. ſcꝫ bonū habitū alicui attribuēs. habitū extollēs. malū nutriēs. Maledictū .ſ. triplex .ſ. ſubreptionis exmotu ſubito. Simulatiōis ex aīo. duo genera venialia eſſedicūt̉. Terciū ꝟo .ſ. odij mortale ē. Detractio fit ſeptē modis. ſcꝫbonū alteriꝰ negando. ſupprimēdo. de primēdo. deprauādo. malūoccultū reuelando. augmētando. adinueniendo. Peccatum operis triplex .ſ. impietas ad deuꝫ. flagitiū in ſeipſo. facinus in ꝓximū.De ſpeciebꝰ impietatis cōmittit̉ in deuꝫ..xlv.Mpietas triplex eſt. autenī fit derogādo diuīe ſublimitati que attribuit̉ patri.aūt ꝟitati filio. aut ſanctitati ſpūiſct̄o. Eius ſublimitati debetur honor. cui derogat̉ triplicit̓ .ſ. aut cultum ei debitum alij impēdēdo. qd̓ fit ydolatriā. aut cultū indebitum ei impendēdo. qd̓ fit ſuꝑſtitionē iudaicam. aut a cultu eiꝰ debito retrocedēdo. qd̓ fit apoſtaſiā Que triplex eſt. aut enī recedit̉ a fide. et ſic ē ꝑfidia. aūt a p̄cepto. et ſic inobedientia. aut a religiōe. etſic irregularitas. Inobediētia ē triplex. tribꝰ enī debemus obedientiā. ſcꝫ pͥmo deo. deinde p̄latis. tercio ꝑentibꝰ. Apoſtaſia fit irregularitiltꝭ modis .ſ. coronā vel tonſurā dimittendo. vxoremducēeſtē religiōis vel clericalē abijciēdo. ad ſeculū redeundoUeritati diuīe cui debet̉ fides derogat̉ triplicit̓ .ſ. aut ei ꝯͣdicen-

do. qd̓ ſit hereſim. aut qd̓ eius ē ꝓpriū ſibi falſo aſcribēdo .ſ. ſutura p̄dicere. qd̓ fit diuinationē. aut mēdacijs initēdo. qd̓ fit ſortilegiū. Diuinatio ml̓tiplex ē. ſit enī corporibꝰ mortuorū. illa dr̄nigromācia. ī igne piromācia. ī aere aeromātia. in aqͣ ydromācia. īt̓ra geomācia ⁊cͣ. Ad ſortilegiū ꝑtinet diuīatio ſortiū. carmina vetulobſeruātia kl̓aꝝ ian̄. qͣſi in p̄ſagiū boni euētus futuri to annū. et oīa hmōi ſuꝑſtitioſa. Om̄s quoqꝫ ligature ac remediaque medicoꝝ ꝯdemnat diſciplina. Ad hereſim ꝟo ꝑtinet ſciſma.Sil̓iter ſanctitati diuīe derogat̉ triplicit̓ .ſ. aut ſanctitatē falſo ſimulādo quaſi ī eiꝰ deriſionē. qd̓ fit ypocriſim. aut eius ſacra dona vilificādo .i. ſb̓ vili p̄cio ponēdo. qd̓ fit ſymoniā. aut ei ſanctificata violādo. qd̓ fit triplicit̓ .ſ. aut violatiōe ſacri loci. qd̓ fit ſacrilegiū ꝓprie. aūt ſacri tꝑis. qd̓ ſit tranſgreſſionē ſabbati aut ſeriarum. aut ſacre rei. triplicit̓ .ſ. aut rei quā ipibi ſanctificauit. vt ſunt decime et pͥmitie. aut quā ipſe homo ſpōte deo ꝯſecrauit. vt ſunt vota vel votiua. aūt quā deo ſanctificari vel inſtitutioeccl̓iaſtica ſanxit. vl̓ ꝯſuetudo approbauit. vt ſunt oblatōes. hꝰmodi. hec enī oīa retine̓ ē ſanctificata deo violare. Symonia treshꝫ differētias. vēdit̉ enī aliqn̄ ſpūale vt ſacr̄a. aliqn̄ annexū̄ ſpūalivt p̄bēda. aliqn̄ ꝟo ſpūale et annexū ſpūali. vt p̄dicatio. Sacrilegiū ſil̓iter tres hꝫ differētias. cōmittit̉ enī qn̄qꝫ rōne ꝑſone vt cuꝫclericꝰ vel religioſus verberat̉. qn̄qꝫ rōne loci. vt eccl̓ie vel cimiterij emunitas violat̉. qn̄qꝫ vero rōe rei. vt ſacra vel ſacro vſuideputata vſurpant̉. Sabbati violatio triplex ē. ꝯtra triplicē requiem. vel ociū ſanctū. eſt enī ociū ſanctuꝫ corꝑale. ꝯtra qd̓ peccat̉prīo modo .ſ. die dn̄ico ſeruilia oꝑando. et ē ſpūale. ꝯtra qd̓ ē ſcd̓omodo .ſ. mētis contemplationē penitus deſerēdo. et ociū celeſte. ꝯͣqd̓ tercio .ſ. ab eiꝰ deſiderio torpēdo. et ī pn̄ti vita male ociādoFractio voti duplex ē. eſt enī votū ſimplex et ſolēne..xlvj.De ſpeciebꝰ flagitij qd̓ in ſeipſum.Lagitiū vero duplex eſt. enī in corꝑe humano ſit duplex vis ꝯſeruatiua .ſ.vna ad ꝯſeruationē indiuidui. hec ē nutritiua. alia adꝯſeruationē ſpēi .ſ. generatiua. peccat in carne ſua. aut ex inordinatiōe generatiue. luxuriā. aūt nutritiue. et gulā. ſꝫ duplicit̓. aut qͣꝫtū ad cibū et ſic ē ingluuies ſiue guloſitas. aut qͣꝫtumad potū. et ſic ē ebrietas. Guloſitas aūt cōmittit̉ qͥnqꝫ modis. iuxͣillud. Pre. ꝓprie. laute. nimis ardenter. ſtudioſe. Luxuria qͦꝫ plures habꝫ ſpēs. aut enī cōmittit̉ in coitu naturali. aūt ꝯͣ naturā. Siprīo modo. aut in vxorē ꝓpriā qd̓ ſit īmoderatū vſum vl̓ amorēvel in aliā et tūc aūt in ꝯſanguineā. ē inceſtus. aut in extraneā. ettūc aūt in ꝟginē. aūt in corruptā. In ꝟgine aūt duplicit̓. aut illaꝯſentiēte. et ſic ē ſtupꝝ. aut renitēte. et ſic ē raptꝰ. In corruptā ſil̓rduplicit̓. aut in ꝯiugatā. et ē adulteriū. aut in ſolutā. et tunc aūt inpriuatā ꝑſonā. et dr̄ fornicatio. aut in publicaꝫ meretricē. et ſic eſtmeretriciū. Cōtra naturā ꝟo peccat̉ duplicit̓ .ſ. aut in ſeip̄m dr̄mollicies. aut in aliū et ſic eſt ſodomia. etiā ipſa qͣtuor hꝫ ramos.Hanc enī turpitudinē aūt facit maſculꝰ maſ. vel feīa feīa. velnaſ. fe. ī mēbro .ſ. ad hoc ꝯceſſo. vel maſ. aut fe. bruto. Adluxuriā qͦꝫ ꝑtinet vtcūqꝫ nocturna pollutio. que tn̄ aliqn̄ euenit exnature ſuꝑfluitate. aliqn̄ ex infirmitate. aliqn̄ ex crapula p̄cedentealiqn̄ ex turpi imaginatōe. et duplicit̓. aliqn̄ ex p̄cedēti vigilantis cogitatiōe. aliqn̄ ex ſola ſomni illuſione.De ſpeciebꝰ facinorꝭ qd̓ ī ꝓximū pct̄o ī ſpm̄ ſct̄m. .xlvij.Acinus ſimiliter triplexſē. Cōmittit̉ enī ledēdo ꝓxīm. aut ī aīa. aut ī corꝑe. autI poſſeſſiōe. In aīa ledit̉ ſcādalū. Eſt tn̄ ſcādalū duplex .ſ. actiuū et paſſiuuꝫ. In corꝑe aūt nocet̉ triplicit̓ .ſ. aut corꝑalit̓ vexādo. qd̓ fit angariā. aut corꝑalit̓ ledēdo vel ꝑcutiendoqd̓ fit iniectionē manuū violētā: aut vitā corꝑis oīno deſtruēdoqd̓ fit hōicidiū. In poſſeſſiōe ſil̓r triplicit̓ ledit̉ .ſ. vt debitū ei negād ſit auariciā. vel tenacitatē. negat pauꝑi elemoſynamvel ab eo poſſeſſam ſurripiēdo. qd̓ fit rapacitatē. vel penitꝰdeſtruēdo. qd̓ fit īcēdia et hmōi. Res at̄ ꝓxīſurripit̉ duplicit̓ .ſ.aꝑte et occulte. Aꝑte duplicit̓. vl̓ ip̄o vtrūqꝫ ꝑmittente. qd̓ ſit pervſurā. vl̓ penitꝰ renitēte. qd̓ fit rapinā. Occulte ſil̓r duplicit̓ velī eiꝰ abn̄tia. qd̓ fit furtū. vel ī pn̄tia. qd̓ fit fraudē vt in negotijsOīm at̄ pct̄oꝝ maxīm qͣſi ſummū finis oīm ē pct̄m ī ſpm̄ ſct̄mcuiꝰ ſpēs ſunt qͥnqꝫ .ſ. p̄ſumptio ⁊cͣ. Pct̄m enī ī ſpm̄ ſct̄m ꝓprie dr̄malicioſa obſtīata īpugnatio diuīe bōitatꝭ. Impugnat̉ at̄ duplicit̓. qꝛ duplicē hꝫ reſpectū .ſ. vnū ad ip̄m deū. aliū ad nos. Reſpectu dei pōt dupl̓r īpugnari .ſ. nimis extendēdo. qd̓ fit p̄ſumptionē. vel nimis reſtrīgēdo. qd̓ fit deſꝑationē. Reſpectu nr̄i pt̄qͥs impugnare dupl̓r vel ī ſeip̄o. qd̓ fit finalē impnīam .i. finale ꝓpoſitū penitēdi. vel ī alio hoc duplicit̓. vel ad intellectum. et ſic eſt agnite veritatis impugnatio. vel quo ad effectum.ſic eſt fraterne caritatis oppugnatio.