Druckschrift 
Speculum historiale
Einzelbild herunterladen
 

rapa. napus. lactuca. beta. borago. ſynapis. cucurbita. caparis. ethmōi. inter ſunt etiā olera quedam odorata. vt apiū. abrotanū.ſaluia. ruta. menta. feniculū. anetū. coriandrū. ciminū ⁊cͣ. Sunt etherbaꝝ q̄dam aromatice. vt aloen̄. ferula. nardus ⁊cͣ. ineſt aūt naſcentibꝰ ſingulis. aut ſemē aūt ꝟtus aliqua ſemīaria mediāte quaex ſimilibꝰ oriant̉ ſil̓ia. inter ſemina ꝟo ꝯmūia. p̄cipuū locū videntur tenere fruges et legumīa. Sūt et alia q̄dā ſemīa qͥbꝰ vtunt̉ inmedicinis et in ſapoꝝ ꝯdimētis. vt aniſū. ciminū. ſynapis. ⁊cͣ. Extant etiā herbaꝝ ſucci. qͥbꝰ in medicinis vtunt̉ phiſici. vt aloen elacteriū. ſcamonea. opiū. galbanū.De arboribus..xxiij.Rborū varietas multiplex eſt. alie ſunt vrbaniores. alie ſilueſtres. alijs decidūt folia. vt vlmo. fago. piro. Alie coma virēt ſempiterna. vt ex vrbanis. olea. laurus. palma. mirtus. cypreſſus. pinushedera. rododendrus. Ex ſilueſtribꝰ aūt larex. pinaſter. iuniperꝰcedrus therebintus. buxus. ylex. aqͥfoliū. ſuber. taxꝰ. tamrix. Exfructibꝰ qͦꝫ rubus. et calamꝰ. inter vtraqꝫ ꝟo genera ſūt in grecia.andraſile. vnēdo. Ubicūqꝫ em̄ his folia d̓cidūt p̄terqͣꝫ ī cacumine. in ip̄is qͦꝫ folijs ml̓ta ē differētia. St̄ em̄ folia latiſſima fico. viti platano. anguſta ꝟo olee. mirto putrico. capillata. pino. cedroaculeata. aqͥ folio. iuniꝑi qͦqꝫ ſpinā ē folio. carnoſa cypreſſo. craſſiſſima ꝟo tamarici et alno. longa arudin. ſalici palme̓. et duplicia. circinata piro. mucrōata malo. anguloſa hedere. diuiſa platano. picee ꝟo abiēti. inſecta pectinū. robori toto ambitu ſinuoſa. rubro ſpinoſa. Alie qͦꝫ ſunt a radice brachiate vt vlmus. aliein cacumīe ramoſe vt pinus. Alijs ē cortex tenuis. vt tilie et lauroalijs craſſus vt robori. alijs leuis vt malo. fico. oībꝰ aūt ſenecta. rugoſior. quibuſdā ſponte rūpit̉. vt viti. qͥbuſdā etiā cadit vt malo.qͥbuſdā ē tunica ml̓tiplex. vt viti. tylie. abiēti. qͥbuſdā ꝟo ſimplexvt fico. arūdini. Magna et radicū differētia. Sūt em̄ copioſe ficorobori platano. breues anguſte malo. ſingl̓ares abieti larici craſſiores. lauro ineqͣles. robori carnoſe. et in ꝓfundū acte. Alijs etiārecto meatu deſcēdūt. vt olee et lauro. alijs ſimioſo. vt fico. Humor cortici arboꝝ ineſt ſanguis eoꝝ intelligi debet. nec ē omībꝰidē. ficis nanqꝫ lacteꝰ ē cui ad caſeos figurādos coaguli vis ē. Ceraſis gumoſus. vlmis fulinoſus. malis et piris ac vitibꝰ aquoſus.Preterea arboꝝ q̄dā florēt. vt malus pirus et oīm pͥor amigdalus. Alie ꝟo triſtes nullo flore exhilarent̉. vt ylex. picea. pinꝰ. larex. iuniperꝰ. Om̄s aūt germināt etiā florēt. Magna loco differentia. nam ex eodē genere ſunt in paluſtribꝰ priora germināt. deinde campeſtria. in ſiluis nāqꝫ nouiſſima. Sūt et bifereq̄dā arbores. vt ſilueſtris malus. q̄dā ꝟo trifete vt cypreſſus.boꝝ etiā natura ſitꝰ diſtinguit̉. nam alie montes amāt vt cedlarex. ⁊cͣ. ex qͥbꝰ reſina gingnit̉. Alie ꝟo valles. vt ylex. tyliū abies. alie qͦꝫ in plana deſcēdūt. vt cornus. corulus. q̄rcus. ornus.dam frigidis gaudēt. vt ſorbus. q̄dā etiā niſi in aqͦſis ꝓueniūtvt ſalices. alni. ſileres. populi..xxiiij.De fructibꝰ et gūmis vel ſuccis.Ructus proprie dicuntur agroꝝ et arborū. licet aliquādo largiꝰ ſumant̉. Ex¶his aūt mollia ſunt dicūt̉ mala. Nuces ꝟo corioduro tecta. vt nūces. amigdole. glandes. caſtanee. qͥbuſdā fructꝰprimo candidus eſt. vt ceraſis. et oībꝰ vere baccis. Alijs mox vireſcit. vt oliuis. et lauris. rubet ꝟo moris. ceraſis cornis. deinde nigreſcit. moris. ceraſis. oliuis. Alijs intꝰ corpꝰ et foris lignū. vi nūcibus. Aijs ecōuerſo. vt ꝑſicis et prunis. putamine claudūtur. nuces corio caſtanee qd̓ his qͥdē detrahit̉. et in meſpilis mandit̉ cruſta tegūtur glandes. cute. vue. corio. et mēbrana punica. Carneſucco cōſtant mora. cute et ſucco ceraſa. Quedā ſtatim a ligno recedūt. vt nūces palme. Quedā adherēt. vt oliue. Cōmunia ponūtur et oībꝰ ſapoꝝ genera iuxta pliniū. xiij. reꝑiūtur .ſ. dulcis. ſuquis. pinguis. amarus. auſterus. aceracutꝰ. acerbꝰ. acidus. ſalſusmagna quoqꝫ in colore ſucci differētia. Eſt em̄ ſanguineꝰ moris.ceraſis. cornis. et etiā vuis nigris. albis ꝟo cādidꝰ. Lacteus in capite ficis. et in corꝑe. Itē ſpumeus. mal̓. ꝑſicis nullꝰ .i. nulliꝰloris. Porro ſuccoꝝ et lacrimaꝝ. diuerſa genera ſunt ex arboribus vel eoꝝ fructibꝰ eliciūtur aūt ſpōte fluut. vt amoniaca guttaex melo flore. Mirrha qͦꝫ ex eiuſdē nomīs arbore. Thus ex libāoMaſtix ex lentiſco. Pix expino. Cedria ex cedro. Opobalſamūex balſamo. Oleū ex oliua. Uinū ex vua. ⁊cͣ..xxv.De opere quarte diei.Uartā die ſuperiorēdi ꝑtem deꝰ celeſtibꝰ lumīaribus adornauit. diebustu in cūcta eui tp̄a diſtinguerēt. Lumīaria magna ſunt ſol et lunaac noctibꝰ terrā viciſſim illūinarēt. ml̓tiformi ſuo

ſydeꝝ ml̓titudo apd̓ deū nūerata ē. hoꝝ ꝓpria qͥbuſqꝫ vis ē. etſui natura fertilis. Alia ſunt in liqͦrē ſoluti hūoris fecūda. Aliacreti in pruinas. aut coacti in niues. aut glaciati in grādines. Aliaflatus tꝑis. alia vaporis. Alia frigoris. Stelle ꝟo qͥbus qͣlitatestꝑoꝝ ſignificant̉ ſūt he. Arcton etiā ſeptētrio dr̄. Arthofilaxet boetes arcturus orion. hyades. pliades. et gilie. canicula.mētes. lucifer. veſperus. Planete aūt .i. ſtelle erratice ſūt. vij .ſ. luna. mercuriꝰ. venus. ſol. mars. iupiter. ſaturnus. Signa in zodiaco ſunt. xij. ſcꝫ aries. thaurus. gemī. cancer. leo. ꝟgo. libra. ſcorpiꝰſagittariꝰ capricornꝰ. aqͣrius. piſcꝭ. Temꝑa anni qͣtuor etiā ſuntqͦꝝ fines et initia ẜm eccleſiā his verſibꝰ hn̄tur. Feſtū clemētꝭ hyemis caput ē oriētis. Cędit hyems retro cathedrato ſymone petro. Uer fugat vrbanꝰ. eſtate ſymphorianꝰ. In his qͣtuor tēporibꝰ celebrat eccleſia qͣtuor ieiunia ſciunt̉ his verſibꝰ. Dat cruxlucia cineres cariſmata dia. Vt ſit in angaria qͣrta ſequens feria.In his etiā fiūt ſolſticia. et eqnoctia. Temꝑa aūt momētis. horisdiebꝰ. mēſibꝰ. annis. luſtris. ſecul̓. etatibꝰ. diuidūtur. Dieſnatural̓habet horas. xxiiij. Cōtinet em̄ qͣtuor qͣdrātes. et qͥlibꝫ quadrās.vj. horas. et hora. v. puncta. et punctꝰ octo momēta. momētū. xivncias. et vncia. xlvij. athomos. hūc eccleſia inchoat a media nocte. qꝛ tūc ortꝰ ē verꝰ ſol xp̄s. Arabes et aſtronomici a meridie ẜmquē ꝓcedūt tabule aſtronomice. Iudei a pͥncipio noctis. iuxta illud. Factū ē veſꝑe et mane ⁊cͣ. Cōmunis aūt plebs ab ortu ſolis.Dies vſualis et artificial̓ ē ſol lucēs ſuꝑ terrā. huiꝰ ꝑtes ſunt tresſcꝫ mane et meridies et ſero. Noctis ꝟo ꝑtes ſunt. vij. ſcꝫ crepuſculū. veſper. cōticiniū. intempeſtū. galliciniū. matutinū. diluculū.Annus diuidit̉ in ſolarē et lunarē. Solaris ē ſpaciuꝫ circūit ſoltotū zodiacū minꝰ. vj. horaꝝ itinere. vel plus. xviij. ſi ſit biſextus.Hunc arabes et egiptij incipiūt a ſeptēbre. qꝛ in creatiōe md̓i legunt̉ arbores fructū habuiſſe. romani ꝟo a ianuario. qͥa tunc ſolincipit nobis appropiare. vel pauloāte. Iudei a marcō. qꝛ ſol in eofactus ē. Annus lūaris dr̄ qͣdruplicit̓. Uno ſpaciū luna circūit zodiacū ꝯtinēs xxvij. dies. et. viij. horas. Alio idē lunetio. ſcꝫ ꝯtinēs. xxix. dies dimidiū. Tercio annꝰ cōis. ſcꝫ ſpacium. xij. lunatōnū ꝯtinēs dies. cccliiij. Un̄ minor ē ſolari. xj. diebꝰvel. xij. ſi ē annus epactal̓. Quarto annꝰ emboliſmalis. cui ſcꝫaddit vna lunatio ꝓpt̓. xj. dies qͥbꝰ ānꝰ ſolaris excedit lūarē cōem.De opere quinte diei. et primo de auibꝰ..xxvj.Uintā die ornauit deusaerem volatilibꝰ. et aquā natilibꝰ. vtraqꝫ quideꝫ ex aqͣꝓducēs. eo facil̓ ſit trāſitꝰ aq̄ in aera tenuādo. et aeris in aquā ſpiſſando. Uolucrū alie carne veſcunt̉. Alie ſemīe reperto. Alie diuerſo fortuito cibo. Alie copule gratia carēt vt aqͥle. et accipitres. rapinis intēdūt. quia refugit auaricia plurimoꝝcōſortia. Alie ꝟo ꝯnexiōe gaudēt vt colūbe gruēs. Alie quoqꝫſunt eukorie ſemꝑ in locis manēt. alie aduētitie regiones aliasabeūt et hyeme ꝑacta redeūt. alie ad manū ſe ſubijciūt et mēſe herili aſſueſcūt tactūqꝫ mulcent̉. alie ꝟo reformidāt. alie ſecretā inſertis vitā diligūt. alie domicilijs qͥbꝰ et hoīes delectant̉ alie vocibus tm̄ ſtrepūt. alie canoro ſuauiqꝫ modulamine delectant̉. Que etiā ex inſtructiōe. et q̄dā ex natura diuerſaꝝ obloquūtur vo diſcrimīa. alie ꝟo ſimplices ſūt vt colūbe. alie vt ꝑ̄dices aſtute.alie iactātiores vt gallus. alie ſpecioſiores. vt pauo. Ceteꝝ q̄damambulāt. vt cornices. q̄dā ſaliūt vt paſſeres. alie currūt vt ꝑ̨̄dices.alie an̄ ſe pebes iaciūt. vt ciconie et grues. q̄dā ſine voce volāt.alie ſemꝑ in volatū ſilēt. qͦꝫ mira nature differētia alia volatiliū alijs locis negat. ſic̄ frugū fruticūue genera. Auiū generatō ml̓tiplex ē. Quedā infecūde ſunt vt aducos hn̄t vnguēs. alie plurima ꝑiūt. vt galline. ꝑdices. Ouoꝝ qͦꝫ alia ſt̄ candida. vt colūbis.et ꝑdicibꝰ. alia pallida. vt aqͣticis. alia pūctis diſtīcta. vt meleagridis. alia rubri coloris. vt faſianis. Intus aūt oīm volucꝝ bicolor. piſciū ꝟo vnicolor in nihil ē cādidi. auiū oua ex calore fragilia ſt̄. ſerpētū ex frigore leuia. piſciū exliqͦre mollia. Volucꝝ ꝑit veſpertilio tm̄. et lacte nutrit vbera admouēs. Sūt et minuta diuerſi generis volatilia auiū numero ꝯputant̉. qͦꝝ etiā pl̓a ex putredine carniū vel fructuū oriūtur. vt ſunt apes bibiones. ⁊cͣ.De piſcibus..xxvij.Iſciū alij herbis paſcuntur acminutꝭ ꝟmibꝰ. alij ſe inuicē deuorant. alij in aqͥsr̄ptant. alij et ambulādi in terris vſuꝫ. et natādi in aqͣsofficiū hn̄t. alij oua generāt. vt tructe. alij viuos de corꝑe ſuo fetꝰemittūt. vt muſtele. caīcule. cete. d̓lphīes. foce. hmōi. Itē marīo piſciū. alij ſt̄ plani. vt rūbi. ſolee. paſſeres. alij ꝟo lōgi. vt murēazer. Pīnaꝝ qͣꝫ diſcrimina fiunt. que vice pedum eis date ſunt.Nōnullis ſunt quatuor pedes. quibuſdam trine. quibuſdam bine. pleriſqꝫ vero nulle. aquatilium quoqꝫ tegumenta plura ſunt.alia namqꝫ corio et pilis teguntur. vt vituli et ypotami. alia corio